Janýarlar álemi jiti qorǵalyp otyr ma?

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi óner­kásip­­tik revolıýsııa jaǵda­ıyndaǵy damý­dyń jańa múm­kindikteri» atty Joldaýynda «HHI ǵasyrda álemniń ta­bıǵı resýrstarǵa degen muq­­­taj­dyǵy jalǵasýda. Olar bolashaqta jahandyq eko­no­­­­mıkany jáne elimizdiń ekonomıkasyn damytý barysynda erekshe mańyzǵa ıe bolady», dep basa aıtqan bolatyn. Bul ba­ǵyttaǵy jumystardy jandandyrý maqsatynda ótken jyly Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bas­tamasymen janýarlar dú­­­­­­­­­nıe­sin, tabıǵatyn saqtaý jáne kóbeıtý týraly dekla­ra­sııa qabyldanǵan edi. Mund­a «Qyzyl kitapqa» engen ósim­dik­terdi, onyń tamyrlaryn,­ gúlderdi paıdalanbaý­dy­ jáne tyıym salynǵan jerler­de nemese áýesqoılyq maq­satta ań-qus aýlaýǵa bolmaı­tyny jó­ninde aıtylǵan. Atalǵan deklarasııa jergilikti at­qa­rýshy bılik, oblystyq sot, prokýratýra, polısııa de­­­­­­par­­­­tamenti jáne ulttyq qaýip­­sizdik organdary men bas­qa da memlekettik mekemeler ta­rapynan qoldaý taýyp,­ bar­­lyǵy 1962 qyzmetker qol qoıǵan eken. Osy oraıda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń «Janýarlar dúnıesin qorǵaý, ósimin molaıtý jáne paıdalaný týraly» zańynyń 43-ba­by aıasynda oblystyq «Ma­­man­­dandyrylǵan janýarlar dúnıesin qorǵaý jedel qyz­­­meti» qurylyp, «Tabıǵat qor­­ǵaý keńesi» iske kirisken edi.

О́ńirdegi osyndaı qury­lym­dar men jobalardyń ná­tı­jesinde búginde aımaq­­­tyń jan-janýarlar men ósim­­dikter dúnıesi qyraǵy qor­­­ǵalyp otyr deýge bolady. Aǵymdaǵy jyl­dyń qań­­tar-naýryz aılarynda tabıǵat zańnamasyn qor­ǵaý­­ úshin 7 reıdtik sha­ra­ uıym­dastyrylyp, 21 zań­ buzýshylyq faktisi anyqtal­ǵan. Nátıjesinde 21 derek boıynsha 542 875 teńge aıyp­pul salynyp, onyń 37 875 teńgesi ón­­dirilgen. Mem­­­­leketke kel­tiril­gen zalal 176 750 teńgeni qu­rap, onyń ishinde 75 750 teńge za­laly tólenip, qalǵan soma­sy óndirilýde. Sondaı-aq ań aýlaý barysynda zańsyz paı­dala­nylǵan 21 dana qarý tárkilenip, jergilikti polısııa bóliminiń ýaqytsha saqtaý qoımasyna tapsyryldy.

Jalpy, tabıǵattyń baı­ly­ǵyn qorǵaý ár azamattyń tike­leı jaýapkershiligine baı­lanysty. Alaıda, zań­dy belden basyp, óziniń je­ke múddesin ǵana kózdeı­tin­der joq emes. Ob­lys ákim­di­giniń málimetinshe, «Maman­­dan­dyrylǵan janýar­lar dú­­­nıesin qorǵaý jedel qyz­me­tiniń» qyraǵy qoryqshy­la­rynyń kúshimen Moıynqum aýdany Moıynqum aýylynyń turǵyny Beknur Shyǵynbaı «Qosqudyq» orman qory aýma­ǵyn­da zańsyz qoıan atqany úshin ustalyp, oǵan 12 625 teń­ge ­kóle­minde aıyppul sa­lyndy jáne myltyǵy tár­kilendi. Al Baızaq aýdany Kókózek aýy­lynyń tur­ǵyny Aman Ámirhanov Baı­zaq memlekettik orman qory jerinde zańsyz shil atqany úshin ustalyp, 12 625 teńge aıyppul men 63 125 teńge keltirilgen zalaly óndirilgen. Jáne myl­tyǵy saqtaý qoımasyna ót­­kizilgen. Sondaı-aq Baızaq aýda­ny Dıhan aýylynyń týmasy Jambyl Mırsalımov Baızaq memlekettik orman qory jerinde shil qusyn at­qany úshin aıyppul ótegen. Osy ispettes Talas aýdany Qa­ra­taý qalasynyń turǵyny Er­jan Fazylov Sarysý mem­lekettik orman qory aýma­ǵynda zańsyz ańshylyq ja­sa­ǵany úshin ustalsa, osy qo­­ryqta myltyǵyn tastap qash­­­qan belgisiz azamatqa qa­tys­ty izdestirý sharalary júr­­gizilýde. Budan bólek, Baı­zaq aýdany Jaqash aýy­lynyń turǵyny Erbatyr Sa­kıev ań aýlaý qaǵıdasyn buz­ǵany úshin jazaǵa tartylsa, aýdan ortalyǵy Sarykemer aýylynyń týmasy Aleksandr Troeglazov Jambyl aýdany jerinde jabaıy úırek atqany úshin aıyppul arqalap otyr. Baızaq aýdany Sarykemer aýylynyń turǵyny Nıkolaı Shapavalov, Taraz qalasynyń turǵyndary Jumadilla Jú­ni­sov, Nurlan Aqylbaev pen Marat Berdalıev Sarysý aýda­­nynyń jerinde zańsyz ańshylyq júrgizgeni úshin qolǵa túsken.

Jalpy, esepti kezeńde Sa­­ry­­sý aýdanynyń orman­ qo­ry jerinde zańsyz ań aýlaý­ fak­­tileri jıilep ket­ti. Máse­len, Jaılaýkól aýy­­ly­nyń tur­ǵyny Sabyr Jambyl­­bekovke zańsyz ańshylyq ja­sa­­ǵany úshin hattama toltyrylsa, moıynqumdyq Ja­ńa­bek Abdybek, Panarbek Qa­lymbetov, Orynbasar Seri­kov pen Valerıı Badýlınge zańsyz úırek atqany úshin is­ qozǵaldy. Jambyl aýdany Qarakemer aýylynyń mańynda Abaı Asy­lov esimdi zań buzýshy qol­­ǵa tústi. Osy­­­­­­­­laısha bıyl al­ǵashqy toq­sannyń ózinde 21 derek bo­ıynsha barlyǵy 542 875 teńge kóleminde aıyppul sa­­­­­ly­nyp, keltirilgen zalal 719 625 teńgege teńestirilip otyr. Onyń 113 625 teńgesi qa­­­­zy­­naǵa quıylsa, qalǵan 606 000 teńgesi óndirilýde.

Árıne janýarlar ále­minde bra­konerlik fakti­lerdiń kórinis tabýy buryn­nan­ bar. Deı turǵanmen, sýyq­ qarýdyń kúshimen ta­bı­ǵat­ qoınaýyndaǵy tiri baı­lyq­tardy atý, aýlaý bú­ginde be­leń­ alyp tur. «Qyzyl kitap­qa» engen ań men qus­tyń sany kún­nen-kúnge kóbeıip barady. Bul rette árkim ózi­niń ǵana jaıyn oılamaı, ta­bıǵattyń en baılyǵyn saq­taýǵa úles qos­sa eken degen oı bar.

Jambyl oblysy