Joldy japqan kim? Japtyrǵan kim?

Sársenbi, 8 tamyz 2012 7:53

Qut meken Túlkibasta bir qy­zyq jaǵdaı bolyp tur. Osy aýdandaǵy Maıtóbe eldi mekeni sonaý Keńes zamanynan alma satýmen ataǵy shyq­qan aýyl bolatyn. Sodan bolar, tú­gin tartsań maı shyǵatyn Maı­tóbeniń tóńireginiń bári máýeli baý, bytysqan aǵash, qashan barsań aýyldan almanyń ıisi ańqyp turady. Árıne, keshegi jemis-jıdek keńsha­ry búginde jeke-jekege bóli­nip ketken, biraq biz áńgime etkeli otyrǵan Asqar Tó­leshovti osy aımaqta sol kásipti jalǵastyryp, alma baǵymen túbe­geı­li aınalysyp júrgen sanaýly aza­mattyń biri dep aıtýǵa ábden bolady.

Sársenbi, 8 tamyz 2012 7:53

Qut meken Túlkibasta bir qy­zyq jaǵdaı bolyp tur. Osy aýdandaǵy Maıtóbe eldi mekeni sonaý Keńes zamanynan alma satýmen ataǵy shyq­qan aýyl bolatyn. Sodan bolar, tú­gin tartsań maı shyǵatyn Maı­tóbeniń tóńireginiń bári máýeli baý, bytysqan aǵash, qashan barsań aýyldan almanyń ıisi ańqyp turady. Árıne, keshegi jemis-jıdek keńsha­ry búginde jeke-jekege bóli­nip ketken, biraq biz áńgime etkeli otyrǵan Asqar Tó­leshovti osy aımaqta sol kásipti jalǵastyryp, alma baǵymen túbe­geı­li aınalysyp júrgen sanaýly aza­mattyń biri dep aıtýǵa ábden bolady.

Baqytyn baýdan izdep, ár túp jemis aǵashyn anasyndaı aıalaı bilýdiń arqasynda sharýasyn óris­tetken bul azamat 2003 jyly keń­shardyń kózindeı bolyp turǵan alma saqtaý qoımasyn satyp alady. Shynyn aıtý kerek, bul jemis saqtaý úshin bar jaǵdaıy jasal­ǵan oblystaǵy jalǵyz qoıma edi. 2 myń tonna zat syıatyn bul nysan 1964 jyly salynǵan eken. Árıne, eski, biraq syry ketse de syny ketpegen qoımaǵa qosymsha qury­lys jumys­taryn júrgizip, nátı­jesinde osy oblysta jemis-jıdek saýdasymen aınalysatyn jandar­dyń kóp­shiligi taýarlaryn saq­taýǵa osynda ákele­tin boldy. Alla taǵa­la násipti almadan bu­ıyrtqanyn o bastan-aq túsin­gen Asqar Tóleshov kásibin keńeıtý maqsatynda 2006 jyly bankten nesıe alyp, 210 gektar jerge baý otyrǵyzady. Ol jyldary mundaı kásippen aına­lys­qan­darǵa memleket tarapynan qarjy­laı jár­dem búgindegideı aǵyl-tegil emes edi. Áıtse de ár ákimge qarap, alaqan jaıa bermeı, jasaǵan jumy­syn memleketke min­det etip, jer tep­kilemeı-aq, typ-tynysh sharýasyn domalatyp júr­gen «Túlkibas je­mis­teri» aýyldyq tutyný koope­ratıviniń tóraǵasy A. Tóleshovtiń berekeli tirligine bireýler kedergi jasaǵysy kele me, qalaı ózi…
– Aýyldan alysyraq ornalas­qan alma saqtaý qoımasyna aparatyn jalǵyz-jarym jol bolatyn, – deıdi qaıbir kúni «Egemen Qa­zaqstan» gazetiniń oblystaǵy til­­shiler qosynyna shaǵym­da­nyp kel­gen Asqar Tóleshov. – Qudaı­dyń bergen sol jolyn bi­reýler jaýyp tastap, kásipker­li­gime ke­der­gi kel­tirip otyr. Áńgi­meni basynan bastasam bylaı… Qoımaǵa aýyldan baratyn jal­ǵyz jol bar. Jol aýyldan shyǵa be­ris­te eki úıdiń arasynan qysylyp ótedi. Sol eki úıdiń bi­reýiniń qo­ja­ıyny, naqtyraq aıt­qanda Alııar Shamshılov búginde joldy jaýyp, «bul meniń jerim» dep qora salyp, kólik júrmes úshin jol­dyń bárin qazyp tastady. Sóıt­sek, «daýdyń basy Daırabaı­dyń kók sıyry» demekshi, onyń bulaı etýi­ne Túlkibas aýdandyq soty­nyń 2012 jyldyń 30 qańtary kúngi sheshimi sebep bolǵan sııaq­ty. Nege ekenin qaıdam, sonaý Ke­ńes zamanynan qalǵan joldy Túl­kibas aýdandyq sotynyń sýdıasy Qaırat Imanbekov óz she­shimimen A.Sham­shılovtyń jeke­menshigine aýdaryp bere salǵan. Sol-aq eken, Shamshılov joldy jaýyp, múldem kólik ótkizbeı qoıdy. Júk artqan kó­likke qoı­maǵa barý muń boldy. Ábden esir­geni bolar, endi Shamshılov ár júk kóligi ótý úshin 1000 teńge, jeńil kólikke 500 teń­ge aqy tó­leý­di talap etti. «Jaqsy bopty, jaqyn jerden bıznes taýyp alypsyń ǵoı», desem, «Znaesh, chto nashe gosýdarstvo vybralo ry­noch­nýıý ekonomıký? Za vse nado platıt! Znaesh ty ılı net? Ty v kommýnızme vıtaesh!» dep ózimdi mazaq qylady. Sál qatty­raq sóı­leseń, ulty túrik Shamshılov «ult­­tyq narazylyqty qozdy­ryp jatyr» dep dereý quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymda­na­dy. Kúsh­ke salyp óteıin deseń, qudaı bas­qa bermesin, bala-shaǵa, qatyn-qala­shymen shýyldap, kó­liktiń dóńge­leginiń astyna jatyp alady. O zamanda bul zaman, ke­she­gi keń­shar kezinen ortaq paıdalanyp kele jatqan joldy bi­reýdiń men­shigine bere salǵan biz­diń aýdan­dyq sot­tyń da shalaǵaı sheshimine tań qal­masqa sharań joq.
Sonymen biz de sotqa aryz­dan­dyq. Isti jete qaraǵan Ońtústik Qazaqstan oblystyq appellıasııa­lyq sot alqasynyń sýdıasy E.­Se­ralıev daý bolǵan jol irge­sindegi Shamshılov qorasynyń 22,195 shar­shy metri jer ýchas­kesinen shyǵyp salynǵanyn anyq­tap, ús­timizdegi jyldyń 27­ sá­ýirinde Túl­kibas aýdan­dyq sotynyń she­shimin ózgert­ti. Buǵan qanaǵat­tan­baǵan Shamshılov ob­lystyq kas­sasııalyq sot alqasyna aryzdanyp edi, iske tór­aǵalyq etýshi N.Shá­ripov 27 sáýirde shyq­qan she­shimdi ózger­týsiz qald­yr­­­­dy. Iаǵnı, ádilettik jeń­di. Biraq, Sham­shılov sot sheshim­derine pys­qyrǵan da joq. Sot oryn­daý­shy­larǵa aryz jazyp edik, áli kúnge jaýap joq. Áli kúnge kúshi jo­ıylǵan aýdan­dyq sottyń sheshi­min arqa­lanǵan Shamshılov kósheden kó­likti ótkiz­beýdiń amalyn jasap, bá­rin qazyp tastady. Qazir amal joq, almany konteınerge tıep, shaǵyn traktormen tasýǵa máj­búrmiz. Qa­zyp tastaǵan jolmen osy tehnıka ǵana júre alady. Alma baǵy qoı­madan 40 shaqyrym jerde orna­las­qan, sol jerden saǵatyna nebári 15-20 shaqyrym ǵana júretin ári nebári 3 tonna ǵana zat kóteretin traktormen sa­ǵattap júrýge máj­búrmiz».
Iá, «qyryq kisi bir jaq, qy­ńyr kisi bir jaq» degen, Asqar Tó­leshov joldyń daýymen alysyp júrgende byltyrǵy qysta 50 tonna almany qoımadan shyǵara almaı, shiritip alypty. Mine, jer­gilikti sottyń bir solaqaı sheshimi ká­sipkerdi qan­shama shyǵynǵa batyrdy. 20 ju­mys­shynyń jalaqy­syn ýaqtyly bere almaı otyr. Bul qoıma ásirese qys aılarynda bazardaǵy jemis-jıdek baǵasyn turaqtandyrýǵa sep bolýy tıis edi. Alaıda, óz qyzmetin tolyq at­qara almaýda. О́ıtkeni, munda ki­rip-shyǵý qıyndaǵandyq­tan, kóp­tegen baǵban­dar qoıma qyz­metinen bas tartqan.
Tóleshovtiń aıtýyna qara­ǵan­da, Shamshılovtyń osy úıdi satyp alýyn­da da shıkilik kóp kórinedi. Ony da zańdastyryp berip otyr­ǵan – osy aýdandyq sot. Bul úıde 1994 jylǵa deıin Ivan Vasılevıch Kozlov degen shal turǵan eken. Kór­shilerdiń áńgimesine qaraǵan­da, shal úıin Álibek degen jigitke satyp ketken. Alaıda, dál qazir Shamshı­lovtyń qolynda qolhat bar. Onda 2000 jyldyń 5 qaza­nyn­da Kozlov óz úıin Shamshı­lovqa satqany aıtylyp, kýá re­tinde eki kórshi qol qoıǵan. Osy­nyń negizinde aýdandyq sot úıdi Shamshılovqa rásimdep bergen. 2008 jyldyń 28 aqpanynda sýdıa Qaırat Imanbekovtiń sheshi­minde «Aryzǵa tirkelgen oblystyq me­ken-jaı anyqtamasynan Kozlov Ivan Vasılevıchtiń tirkeýden shy­­ǵyp, Reseı memleketine ket­ke­ni anyqtalǵan» dep taıǵa tańba bas­qandaı jazylypty. Qalaı aıt­saq ta, Kozlovtyń osy qolhaty tym kúmándi. О́ıtkeni, Tóleshov­tiń advokaty búginde Taraz qala­synda turatyn Kozlovtyń týǵan qyzyna jolyqqanda, Lıýbov Ivanovna áke­siniń 2000 jyldyń 26 qaza­nyn­da óz qolynda qaıtys bol­ǵa­nyn, esh­qashan da Reseıge kósh­­pe­genin naqty aıtqan. Iаǵnı, bir jyl­dyń kóle­minde aýyr naý­qas­tyń saldarynan eshqaıda shyq­paǵan Kozlov­tyń 2000 jyldyń 5 qazanynda, qaıtys bolarynan 21 kún buryn Maıtóbe aýylyna baryp Sham­shılovqa qolhat berýi múmkin be? L.Ivanovanyń bul sózderi beıne­taspaǵa basýly tur. Sosyn qol­hattaǵy kýá kórshiniń biri G.Baıramova eshqandaı qaǵaz­ǵa qol qoıma­ǵanyn aıtyp, túsinik­teme bergen. Al OQO Kóshi-qon po­lısııa bas­qarmasy bastyǵynyń orynbasary, polısııa maıory S. Túgelbaev óziniń resmı hatynda «I. Kozlov­tyń Taraz qalasynda tirkeýde turǵanyn, QR aýmaǵynan basqa mem­leketke turǵylyqty shy­ǵýǵa esh­qandaı ótinish bildir­megenin» jazypty. Endeshe dám-tuzy Tarazda taýsylǵan aqsaqal­dy Túlkibas aýdandyq sotynyń «Reseıge kóship ketti» dep jasy­ryp-jabýynyń as­tarynda qandaı qupııa jatyr? Ony dáleldeıtin qandaı qujat­tary bar? Túlkibas aýdandyq so­tynyń tór­aǵasy Qaı­rat Imanbekov osy bir isti eki márte (2008 jyldyń 28 aqpany men 2012 jyldyń 30 qań­tarynda) qarap, eki márte sheshim shyǵarǵan. Imanbe­kovtiń bul isti únemi nazarda ustap, qansha jyl ótse de osynshama qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵa­nyn qalaı túsinsek bolady? Zań­ger­lerdiń aıtýyna qara­­­ǵanda, bul sot júıesinde sybaılas jemqor­lyq bolyp esep­teletin kórinedi. Jalpy alǵanda, sot she­shiminde Shamshı­lovtyń qorasy­nyń ortaq jerge shy­ǵyp salyn­ǵany anyqtal­ǵan, biraq qora bu­zylý kerek pe, joq, jol or­taq paıdalanýǵa qalý kerek pe, osy jaǵy naqty aıtyl­maǵan. Sodan bolar, daý áli kúnge jalǵasýda. Qa­laı aıtsaq ta, qoı­maǵa baratyn ortaq joldy jaýyp tastap, bi­reýdiń kási­bin qoldan tunshyq­tyrý – Elbasymyz sát saıyn qadap aıtyp júrgen shaǵyn ká­sip­kerlikti qoldaý, qorǵaý emes ekeni aıdan anyq.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy,
Túlkibas aýdany.