Qoǵam • 19 Sáýir, 2019

Jaqsynyń joly – jaryq kún

1696 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Jaqsynyń joly – jaryq kún. Jaqyny kóp, jattyǵy joq jaqsynyń biri, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, seksenniń seńgirine shyqqan belgili qalamger Iten Qarymsaqulynyń esimi elimizdiń kózi qaraqty oqyrman qaýymyna etene tanys. Bul kisiniń sırek kezdesetin esiminiń salmaqty syry bar. Azan shaqyryp qoıǵan aty – Itemgen. Otyzynshy jyldary anasy alty qursaq kóterip, alta­ýyn da jer qoınyna beripti. Jetinshi bolyp dúnıege kelgen uldy kórshi-qolań yrymdap ıt baýyrynan ótkizip, atyn Itemgen qoıǵan eken. Ata-ananyń kóz jasyn qurǵatqan, úmitin jalǵaǵan sol shaqalaq búginde úlken áýlettiń aqsaqalyna, qazaq jýrnalıstıkasynyń qadirli qarııasyna aınaldy.

Jaqsynyń joly – jaryq kún

Syrtqy sy­pa sıpaty, qyr­masaqal azamattardan da shıraq bolmys, qaıratty shashyna aq kirse de býryl tart­paǵan bitim, tipti de kelgen jasyn tap basýǵa múm­kindik bermeıdi. Bas­pasóz ardageri qaıratty tulǵasymen, salamatshyl saltymen de barshaǵa úlgi. Aıtalyq, Qudaı bergen qýat – densaýlyqqa jiti mán beretin Iekeń velosıped tebýdiń sheberi. Alyp megapolıs Almatyda ótetin velosherýlerdiń belsendi qatysýshylarynyń biri. Bul – osy jasta ekiniń biri táýekel ete ber­meıtin daǵdy.

«Zamannyń qas-qabaǵyn baǵyp óttiń, áıteýir biri bolmaı taǵy kóptiń. Táýelsiz qazaq eli sózin aıtyp, baıraǵyn tik kó­terdiń ádilettiń» dep kórnekti aqyn inisi Ǵalym Jaılybaı jyrǵa qosqandaı, I.Qarymsaquly otandyq baspasózde kenje qalǵan quqyqtyq jýrnalıstıkaǵa qan júgirtti. Qııadaǵyny qapysyz shalyp, adam quqyǵyn qorǵaýda qabyrǵaly dúnıeler tolǵady. Dúnıege kelgen Syr óńiri – Aqmeshitinen bastap, Torǵaı men Jezqazǵan óńirlerinde talaı izi saırap jatyr. Aıtalyq, eńbek jolyn 1958 jyly Qyzylorda oblystyq «Lenın joly» (qazirgi «Syr boıy») gazetinde bastap, hat bóliminde oqyrmandarmen tyǵyz baılanys ornatty. Jazýǵa qushtarlyq ásker qataryna boryshyn óteýge attanǵanda da úzilmedi. «Krasnyı boes» áskerı gazetiniń shtattan tys tilshisi boldy. Keıin týǵan eldegi qyzmetin qaıta jalǵastyryp, taǵy biraz jyl Torǵaı oblystyq «Torǵaı tańy», Jezqazǵan oblystyq «Jezqazǵan týy» gazetterinde jaýapty qyzmetter atqardy. Sekseninshi jyldardyń orta sheninde Qyzylorda qalalyq keńesi atqarý komıtetiniń jalpy bóliminiń meńgerýshisi boldy. Jarty ǵasyr ǵumyryn arnaǵan aǵa­myz­­­ǵa óńirlik jýrnalıstıkanyń ók­pesi joq shyǵar. Al quqyq salasynda qalam silteýi Qy­zylordada «Pro­ký­ratýra tynysy» gazetin turaqty shy­ǵaryp turýdan bastaldy. Baspasózdegi tyń taqy­ryptardyń birine balanatyn qu­qyq qorǵaý salasynyń qyr-syryn meńgergen ol toqsanynshy jyldardyń ortasynan aýa prokýratýra organdarynda baspasóz qyzmetiniń qurylýy men nyǵaıýyna belsene atsalysty. Quqyqtyq-tanymdyq maqsatta «Prokýratýra habarshysy» gazetin shyǵarýdy uıymdastyrdy ári redaksııalyq keńestiń múshesi boldy.

Shyny kerek, kóp jaǵdaıda aǵa býyn ókilderi jastardyń shyǵarmashylyǵymen jiti tanys bola bermeıdi. Al oıy bıik, ózi kishik Iten aǵamyz qaıbir jyly bas basylymnyń sol kezdegi Qyzylorda oblysyndaǵy tilshisi Erjan Baıtilestiń «Pende men perde» jáne Kendi Altaı óńirinde eńbek etip júrgen meniń «Áýlet» atty jınaqtarymyzǵa aǵalyq jyly sózin arnap, keıingi býynǵa degen iltıpatyn kórsetti.

«Tulaboıy qarapaıymdylyqtan quıy­la salǵan Iekeńniń týyndylary ómir­diń ózindeı órnekti, ónegeli» dep belgili pýblısıst Qalı Sársenbaı aıt­qandaı, ár jyldarda jaryq kórgen «Adam­dar. Jyldar. Taǵdyrlar», «Qońyr qalam», «Júrek jazbalary», «Jaqsynyń jaryǵy» syndy kitaptaryn jáne «Jasa, jaryq kún!» poezııalyq jınaǵyn paraqtasańyz, avtordyń alǵyr azamattardyń aıtýly isteriniń jarshysy, ómirden ótkenderiniń joqshysy bolyp júrgenin ańǵarý qıyn emes. Bul kisiliktiń, adamı qasıettiń aramyzda áli bar ekeniniń aıǵaǵy bolsa kerek. Máselen, ol kezinde «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetin basqarǵan Uzaq Baǵaev­tyń kúndelikterine den qoıady. Bas basylymdy órge súıregen Bekbolat Áde­tovtiń álemine boılaıdy. Basqa da qazaq baspasóziniń  ókilderin, el men jerge qyzmet etip júrgen qarymdy qaıratkerlerdiń portretin bederlegen jazbalarynyń bári oqyrmanǵa oı salar­lyq olja. «Jaqsyny isinen tany» degen osy.

 

Sońǵy jańalyqtar