Qaraǵandy oblysy — aýmaǵy jáne ónerkásiptik áleýeti jaǵynan eń iri, mıneraldar men shıkizattarǵa baı aımaq. Oblystyń jer kólemi 428 myń sharshy km quraıdy. Oblys qazaq usaq shoqylarynyń dóńdi jerlerin — Saryarqany alyp jatyr. Halqy — 1 378,9 myń adam, olardyń ishinde qala halqy — 79,6%. Oblys quramyna oblystyq mańyzǵa ıe 9 qala, aýdandyq mańyzǵa ıe 2 qala, (Abaı, Qarqaraly) jáne 9 aýdan kiredi.
2018 jylǵa oblys bıýdjeti 309,8 mlrd teńgeni qurady. О́tken jyly memlekettik bıýdjetke 416 mlrd salyq pen tólemder túsken, onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetke — 261,1 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetke — 154,9 mlrd aýdaryldy.
О́nerkásip: Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda 700-ge jýyq jumys orny quryldy
Jalpy óńirlik ónim qurylymynda ónerkásiptiń úlesi basym — 45,44%. Ekonomıkanyń bazalyq salalary qatarynda elektr energııasy, otyn, qara metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi bar. Oblystyń JО́О́ jalpy kólemindegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi — 31,09%, taý-ken ónerkásibinde — 10,17%, elektrmen jabdyqtaýda, gaz, bý berýde jáne aýany baptaýda — 3,34%, sýmen jabdyqtaýda, káriz júıesinde, qaldyqtardy jınaý men bólýdi baqylaýda — 0,84% quraıdy.
Oblystyń ónerkásiptik saıasaty men ındýstrııalyq bazasyn taý-ken, óńdeý ónerkásibindegi, elektrmen jabdyqtaý jáne sýmen jabdyqtaýda 200-den astam kásiporyn men óndirister quraıdy.
2018 jyly oblys boıynsha óndiris kólemi 2 566,5 mlrd teńgeni qurady. О́ńdeý ónerkásibinde óndiris kólemi 2018 jylǵa qaraı 202 mlrd teńgege ósýmen 2 trln teńgeni qurady (2017 jyly – 1,8 trln teńge). О́nerkásip qurylymynda sala úlesi 78,1% (2017 j. – 77,7%) qurady.
Sonymen qosa, ónerkásipte óndiristiń oń dınamıkasy saqtaldy:
- farmasevtıkalyq ónimderde — ósim 43,1%,
- mashına jasaýda — 34,9%,
- basqa beımetall mıneral ónimderde — 2,6%,
- azyq-túlik ónimderinde — 2,9%.
Sonymen qatar, 2018 jyly Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde jalpy somasy 41,5 mlrd teńgege 689 jumys orny qurylyp, 4 joba iske qosyldy. Eske salaıyq, alǵashqy besjyldyq qorytyndysy boıynsha (2010-2014 jj.) 4596 jańa jumys ornyn qurýmen jalpy somasy 123 mlrd teńgege 58 joba iske qosyldy. Ekinshi besjyldyq qorytyndysy boıynsha (2015–2019 jj.) 2307 jańa jumys ornyn qurýmen jalpy somasy 168,9 mlrd teńgege 29 joba iske qosyldy.
2018 jyly iske qosylǵandardyń ishinde — 489 jańa jumys ornyn qurýmen jalpy somasy 39,9 mlrd teńgege 3 joba:
- jobalyq qýattylyǵy 11,9 myń tonna ónim bolatyn (mashına jasaý salasy) «Maker» JShS «Mashına jasaý óndirisin jańǵyrtý» jobasy. 99 jumys orny quryldy;
- jobalyq qýattylyǵy 6 myń tonna bolatyn «Sary-Arka Copper Processing» JShS «Katodty mys shyǵaratyn zaýyt qurylysy» jobasy (metallýrgııa salasy). 350 jumys orny quryldy;
- jobalyq qýattylyǵy jylyna 2,3 mln tonna ken, 2900 altyn bolatyn «AK Altynalmas» AQ Pýstynnoe altyn óndirý fabrıkasynyń ónimdiligin arttyrý (negizgi baǵaly jáne tústi metaldar óndirisi salasy).
Jalpy, Indýstrııalandyrý kartalarynyń jobalaryn iske asyrý oblysta mashınajasaý, farmasevtıka, qurylys ındýstrııasy jáne AО́K salalarynda jańa ónim túrleri óndirisin qurýǵa múmkindik berdi.
Aýyl sharýashylyǵy: óndiris 6,2%-ǵa artty
Oblystyń tabıǵı-klımattyq jaǵdaılary jáne geografııalyq ornalasýy dándi daqyldardy, kartop men kókónisterdi óndirip-ósirý, mal sharýashylyǵyn damytý úshin qolaıly, Qaraǵandy oblysy úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne óńdeý boıynsha jetekshi óńirlerdiń biri retindegi rólin aıqyndady. Oblystyń agroónerkásiptik keshenindegi jaǵdaı óndiris tıimdiliginiń ósýimen, aýylda qarjy qyzmetteri naryǵynyń damýymen sıpattalady. Sonymen qatar, atalǵan salany damytý nátıjesinde aýly turǵyndarynyń ómir súrý sapasynyń artýy baıqalyp otyr.
О́ńirdiń aýyl sharýashylyǵyndaǵy óndiris kólemi 6,2% artyp, 272,6 mlrd teńgeni qurady. О́tken jyl bul sala úshin qolaıly boldy. Salanyń barlyq negizgi kórsetkishteri oryndaldy. Jyl qorytyndysy boıynsha oblysta aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy ónim ósimi 6,2% boldy, 272 mlrd teńge somasyna jalpy ónim shyǵaryldy.
О́ndiris ósimi ósimdik sharýashylyǵy salasynda shyǵarylatyn ónim kólemin arttyrý esebinen qamtamasyz etildi, onda 116 mlrd teńgege ónim óndirildi, ósim 0,8% qurady, mal sharýashylyǵynda 155,4 mlrd teńgeni qurady, ósim 2,9%.
Sonymen qosa, 2018 jyly dándi daqyldardyń ónim jınalǵan alqaby 814,7 myń gektardy qurady (onyń ishinde bıdaı 621,2 myń ga, arpa 167 myń ga, suly 16,4 myń ga), kartop 14,5 myń gektar, kókónis — 2,9 myń gektar. Tuqym 91,7 myń tonna kóleminde nemese jospardaǵydaı 100% sebildi.
Ortasha túsimdiligi 253 s/ga bolǵan kartop óndirisi 340,8 tonnany qurady. 105 myń tonna kókónis jınaldy. 2006 tonna shóp óndirildi.
Bıyl memlekettik qyzmetterdi kórsetýdi jeńildetý, AО́K sıfrlandyrý jáne dálme-dál eginshilik júıesin engizý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń veb-portalynda egis alqaptarynyń elektrondy kartalary jasalyp jatyr. Elektrondy kartalar (shabyndyq) 1683 sharýashylyq boıynsha 1264,4 myń gektarǵa nemese 103,4% jasaldy.
2018 jylǵy qańtar-jeltoqsan aılarynda oblysta tamaq ónimderiniń kólemi 2,9%-ǵa artty, óndiriletin ónim kólemi 112 mlrd teńgeni qurady.
2018 jyly AО́K salalaryn memlekettik qoldaý 14054,3 mln teńgeni qurady (6026 sharýashylyq), onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy salasy boıynsha — 1978,2 mln tg (559 sharýashylyq), mal sharýashylyǵy salasy boıynsha — 4901,4 mln tg (2742 sharýashylyq), (ınvestısııalyq sýbsıdııalaý, qaıta óńdeý) — 7174,7 mln tg (2725 sharýashylyq).
О́ńirde ShOB-ta qamtylǵandar sany 6,4%-ǵa artty
2018 jyldyń qańtar-aqpan aılarynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyndaǵy jumys istep turǵan sýbektiler sany 84 myń birlikti qurady, ıaǵnı, 2017 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 6%-ǵa artqan.
«Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 2,4 mlrd teńge bólindi. 2018 jyly kásipkerlikti damytýǵa 226 aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge berildi, bul aýyl sharýashylyǵy nysandary boıynsha 39 birlikke artyq.
2019 jylǵy 1 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha Qaraǵandy oblysynda tirkelgen ShOB sýbektileriniń sany 104 126 qurady, 2017 jylǵy osyndaı kezeńmen salystyrǵanda ósim — 2,8%. ShOB-ta jumyspen qamtylǵandar sany 236 188 qurap, 2017 jylǵy osyndaı kezeńmen salystyrǵanda 6,4%-ǵa artty. ShOB-ta jumyspen qamtylǵandar sany boıynsha Qaraǵandy oblysy elimizde 4-shi orynǵa ıe. Uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq formalar boıynsha ShOB kásiporyndarynda (zańdy tulǵalar) oblys boıynsha ShOB-ta jumyspen qamtylǵandardyń jalpy sanynan 50,9% qamtylǵan, JK kásiporyndarynda — 44,1%, KSh — 4,9%.
Shaǵyn jáne orta kásipkerlikte jumys isteıtin adamdardyń úlesi oblystyń ekonomıkalyq belsendi turǵyndaryna qatysty alǵanda jyl saıyn ósip keledi jáne búginde 34,3%-dy quraıdy.
Jumyspen qamtylǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń salalyq qurylymynda kóterme jáne bólshek saýda — 36,1%, ónerkásipte — 14,8%, qurylysta — 9,2%, aýyl sharýashylyǵynda — 7,4%, kólik jáne qoımalaý — 5,1%, jyljymaıtyn múlikpen operasııalar — 4,6%, kásibı jáne ǵylymı qyzmet — 3,6%, bilim berý, densaýlyq saqtaý, óner, oıyn-saýyq jáne demalys — 3,9%, turý jáne tamaqtaný — 3,1%, baılanys jáne aqparat — 1,7%, basqa qyzmet túrleri — 10,5%.
Sońǵy 3 jylda ShOB salasynda qyzmetkerlerdiń sany 5,4 myń adamǵa artty. Kásipkerlikti qoldaý kartasyna 791,9 mlrd teńgege 106 joba qosylyp, 11960 jańa jumys orny ashyldy. Olardyń ishinde respýblıkalyq kartaǵa — «ArselorMıttal Temirtaý» AQ, «Qaraǵandy keshendi qorytpalar zaýyty» JShS, «YDD Corporation» JShS kirdi.
Oblystyń barlyq 18 óńiri Kásipkerlikke qoldaý kórsetý kartasynda usynylǵan. Karta aıasynda búgingi kúnge deıin 87 joba júzege asyryldy, ınvestısııalardyń jalpy kólemi 292 mlrd teńgeni qurady. Kásiporyndarda 6903 jańa jumys orny ashyldy.
Qoljetimdi turǵyn úı: 2018 jyly 424 páter paıdalanýǵa berildi
2018 jyly «Nurly jer» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 7,2 mlrd teńge bólindi (RB – 5,9 mlrd teńge, OB – 1,3 mlrd teńge).
Jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyna 2,2 mlrd teńge bólindi, 424 páter paıdalanýǵa berildi.
Oblıgasııalardy shyǵarý arqyly («Báıterek Development» AQ esebinen) 10 jobany salýdy jalǵastyrý úshin 2,9 mlrd teńge bólindi. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha 549 páter paıdalanýǵa berildi.
О́tken jyly oblysta 417 myń sharshy metr baspana paıdalanýǵa berildi. Bul 4135 páter, ol 2017 jylǵa qaraǵanda 11,2%-ǵa kóp.
Bul 4 135 páter 2017 jylǵa qaraǵanda 21,9% artyq (2017 j. — 3393 páter), onyń ishinde memlekettik ınvestısııalar esebinen salynǵany — 1797 páter (Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde kezekte turǵandar men salymshylar úshin RB, JB qarajattary esebinen) nemese ótken jylmen salystyrǵanda 2,3 ese artyq.
Qalpyna keltirýge, kúrdeli jáne ortasha jóndeýge, jergilikti joldardy qamtýǵa 18,5 mlrd teńgege jýyq qarajat bólindi.
Budan ózge, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 2017 jylǵa qaraǵanda 20,6% artyp, 470 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishinde negizgi úles jeke ınvestısııalarǵa tıesili — 80%. Qurylys jumystarynyń kólemi ótken jylǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 119,8%-dy — 214,9 mlrd teńgeni qurady. 416,7 myń sharshy metr turǵyn úı nemese 2017 jylǵy tıisti kezeńniń 111,4% paıdalanýǵa berildi.
О́nerkásipte, onyń ishinde taý-ken ónerkásibinde, óńdeý ónerkásibinde, metallýrgııa ónerkásibinde, elektrmen jabdyqtaýda — qyzmet kórsetý, kólik jáne qoımalaý, jyljymaıtyn múlikpen operasııalarda, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalarynda eń joǵarǵy belsendilik baıqaldy.
Jańa jabdyqtarmen jaraqtandyrý jáne sapany jaqsartý: oblysta bilim berý salasy qalaı damyp jatyr
Áleýmettik salaǵa 154,7 mlrd teńge, sonyń ishinde bilim berýge — 107,6 mlrd teńge, densaýlyq saqtaý salasyna — 8,9 mlrd teńge bólindi.
2018 jyly bilim berý salasynda maqsatty transfertter esebinen (jergilikti bıýdjetten birlesip qarjylandyrý arqyly) úsh aýysymdyq jáne apattyq mektepter problemasyn sheshý maqsatynda Aqtoǵaı aýdanynyń Saryshaǵan aýylynda 464 orynǵa arnalǵan mektep ashyldy, Qaraǵandy qalasynda árqaısysy 1200 oryndyq 2 jalpy bilim beretin mekteptiń qurylysy; Temirtaýda 600 oryndyq mektep qurylysy jalǵastyrylýda.
Oblystyq bıýdjet qarajaty esebinen Jezqazǵan qalasyndaǵy 320 oryndyq balabaqshanyń qurylysy, aýdandyq bıýdjet esebinen Ulytaý aýdanynda 80 oryndyq mektep salý jumystary jalǵasýda.
Mektepke deıingi bilim berý salasynda mektepke deıingi tárbıe men oqytý sapasyn arttyrý jáne qamtýdy ulǵaıtý jumystary jalǵasyp jatyr. Oblysta 537 mektepke deıingi uıym bar, olardyń 230-y — balabaqsha men 307-i — shaǵyn ortalyq. Mektepke deıingi tárbıe men oqytýmen 1-den 6 jasqa deıingi balalardy qamtý 88,3-den 89,8%-ǵa deıin, 3-ten 6 jasqa deıingi balalardy qamtý 98,5-den 100%-ǵa deıin ósti.
Jańa mindetterdi sheshý jumystary júrgizilýde. Birinshisi – erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalarǵa mektepke deıingi bilim berý. Máseleni sheshý úshin bıznes qurylymdardy tartý josparlanyp otyr. Osy maqsatta Qaraǵandy qalasynda osy sanattaǵy balalarǵa arnalǵan memlekettik tapsyrystyń kólemi eki esege jýyq ósti. Ekinshi mindet – balalardy 1 jastan 3 jasqa deıin qamtýdy arttyrý. Balalary áli mektepke deıingi bilimmen qamtylmaǵan ata-analar úshin oblysta ata-analarǵa praktıkalyq kómek kórsetýge arnalǵan úshinshi jyl qatarynan «Syrttaı balabaqsha» jobasy iske qosylǵan. Balabaqshalar bazasynda konsýltasııalyq pýnkter jáne oıyn ortalyqtary ashylǵan, shtatqa qosymsha ádiskerlerdiń stavkalary engizildi. Qaraǵandy oblysynyń tájirıbesi oń baǵa aldy jáne 2018 jyldan bastap respýblıka boıynsha taratyldy.
Oblystyń mektepke deıingi mekemelerinde «Zerek» jobasyn júzege asyrý bastaldy, sondaı-aq robotty tehnıkalyq qurastyrý jáne baǵdarlamalaý daǵdylary damı bastady. Orta bilim berý júıesinde jańartylǵan mazmunǵa kóshý jumystary jalǵasýda.
Osy oqý jylynda 3, 6 jáne 8 synyptar jańa baǵdarlamalarǵa kóshti.
Oblystyń eki pılottyq mektebinde 4, 9 jáne 10 synyptarǵa arnalǵan jańartylǵan baǵdarlamalar men jańa oqýlyqtardy synaý jumystary jalǵasýda.
Bilim berýdiń jańa sapasyna kóshýdiń mańyzdy qadamy — «Nazarbaev Zııatkerlik mektepteriniń» tájirıbesin oblystyń barlyq mektepterine taratý. Mektep muǵalimderiniń 77%-dan astamy jańa baǵdarlamalar boıynsha kýrstyq oqytýdy aıaqtady.
242 mektepte (48%) úsh tildi oqytýdy engizý sheńberinde jaratylystaný-matematıka sıkliniń pánderi aǵylshyn tilinde oqytylady. Barlyq pılottyq mektepterde eki tildi oqýlyqtarmen qamtamasyz etilgen. Jaratylystaný-matematıka baǵytynyń oqytýshylarynyń 60% tildik kýrstardan ótti.
Mektepterdi zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtandyrý máselesine kóp kóńil bólinýde. Búginde negizgi jáne orta mektepterdiń 69% jańa modıfıkasııa kabınetterimen qamtamasyz etilgen, al 40% — robotty tehnıka zerthanalarymen jabdyqtalǵan. Jyldyń sońyna deıin bul kórsetkishter tıisinshe 75% jáne 50% deıin jetkiziledi. О́tken jyly «Nur Otan» partııasynyń oblystyq fılıalymen birlese otyryp, AT-synyptaryn qurý jumystary bastaldy. Qazirdiń ózinde 71 synyp quryldy, jyldyń aıaǵyna deıin olardyń sany eki esege derlik ósip, 130 birlikti quraıdy. Oblystaǵy barlyq mektepter keń jolaqty Internetke qosylǵan.
Barlyq mektepter elektrondy jýrnalǵa aýysty. Qujattardy avtomattandyrylǵan túrde qabyldaý jáne 1-synypqa balalardy qabyldaý, pedagogtar quramyn elektrondy attestattaý jumystary bastaldy.
Bilim berýdi sıfrlandyrý sheńberinde «Edu-Mark», «GradeApp» mobıldi qosymshalaryn engizý, kolledjderde elektrondy sessııany jáne elektrondy qabyldaý naýqanyn, 7-11 synyp oqýshylarynyń arasynda elektrondy-kásibı baǵdarlaý naýqanyn, «PedAtt» engizý jalǵasýda.
«Bilimland» jobasynyń aıasynda oblystyń barlyq mektepteri sıfrlyq bilim berý resýrstaryna qosylǵan.
Oblystaǵy aýyl mektepteriniń bilim sapasyn jaqsartý úshin 186 shaǵyn jınaqty mektepti qamtıtyn 38 tirek mektebi jumys isteıdi.
115 bilim berý mekemesinde «Inklıýzıvti balabaqsha – mektep – kolledj» jobasyn júzege asyrý jalǵasýda.
Oblysta erekshe qajettiligi bar balalarǵa bilim berý qyzmetin usyný úshin 10 arnaıy túzetý mektebi, 8 túzetý kabıneti, 1 ońaltý ortalyǵy jumys isteıdi.
Arnaıy bilim berý qajettilikteri bar balalardy anyqtaý jaǵdaıyn jaqsartý úshin 2019 jyly Qaraǵandyda «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń qoldaýymen 3 ınklıýzııa qoldaý kabınetin, psıhologııalyq–medısınalyq–pedagogıkalyq konsýltasııalar, eki ońaltý ortalyǵyn, 2 túzetý kabınetin ashý kózdelgen.
Oblysta tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń 70 uıymy jumys isteıdi, olardyń 46-y memlekettik, 24-i — jekemenshik. Oblystyń barlyq kolledjderinde modýldik bilim berý baǵdarlamalary engizilgen. Bul baǵdarlamalar boıynsha oqytý stýdentterge bireýdiń ornyna 2-3 biliktilik alýǵa múmkindik beredi.
Dárigerlerdiń aýyrtpalyǵyn tómendetý jáne densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý
Barlyq medısınalyq uıymdar óńirlik Keshendi medısınalyq aqparattyq júıe negizinde biryńǵaı aqparattyq alańda jumys isteıdi. «DamýMed» mobıldi qosymshasy ázirlendi, ony 367 myńnan astam turǵyn belsendi paıdalanady, bul ınternet-belsendi halyqtyń 73,4%-yn quraıdy.
Búginde 1,3 mıllıonnan astam elektrondy densaýlyq pasporttary qurylǵan, bul halyqtyń 95%-yn quraıdy.
Oblystyń emhanalarynda bir aýmaqtyq ýchaskedegi júkteme 1741 adamdy quraıdy, al 1 jalpy tájirıbe dárigerine júkteme — 2200 adam. Ýchaskelerdi bólshekteý jáne dárigerge júktemeni azaıtý jumystary jalǵasýda.
2018 jyly jalpy 4 medısınalyq uıym ashyldy.
2018 jyly emhanalardy bólip, jaqyn mańdarda medısınalyq kómek kórsetýdi qamtamasyz etý úshin Qaraǵandyda eki emhana ashyldy (MJÁ). 2019 jyly Qaraǵandyda taǵy 4 emhana ashylady. Kóktemde «ArselorMıttal Temirtaý» qarajaty esebinen Temirtaýda emhananyń qurylysy bastalady.
Sonymen qatar, Jańaarqa aýdanynyń Tógisken aýylda aýyldyq dárigerlik ambýlatorııa paıdalanýǵa berildi. Medısına ýnıversıtetiniń klınıkasy ashyldy.
MJÁ aıasynda 2018 jyly 320 mln teńgege 6 kelisimshart jasaldy.
Densaýlyq saqtaý júıesinde jalpy 2,8 mlrd teńge jeke ınvestısııalardy tartý arqyly 23 joba júzege asyryldy. 2019 jyly 2 mlrd tg-den astam jeke ınvestısııalardy tartý arqyly MJÁ jobalaryn iske asyrý josparlanyp otyr.
300 oryndyq medısınalyq kolledjdiń jataqhanasy qalpyna keltirildi (ol kóptegen jyldar boıy toqtap turdy). 2019 jyly medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý úshin RB-ten qosymsha 2413 mln teńge bólindi.
Aıta ketý kerek, oblysta tirkelgen qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń sany 11,6%-ǵa tómendedi, onyń ishinde ortasha aýyrlyqtaǵy – 10,6%-ǵa, asa aýyr jaǵdaılar – 32,2%-ǵa, al aýyr jaǵdaılardaǵysy – 16,9%-ǵa tómendedi.
