IZ

Men bilemin ne tabýdy, neni izdep, Eńbek qana eldiń uly degizbek.

Muzafar ÁLIMBAEV.

“Men ósken óńir – Aspantaý ólkesi týraly áńgime bólek te, erek. Janyma jaqyn, júregime tym ystyq osynaý taýly ólkeden sál uzap syrtqa shyqsam, qaıtyp jyly qushaǵyna oralǵansha asyǵyp tura­myn. Bir bastap jatqan isim sál ǵana kidirip meni kútip tur­ǵan­daı, bir nársemdi joǵaltyp alǵan­daı, áı­teýir kelýimdi kútken bir jaǵdaı ma­zalaǵandaı ańsarym aýyp, asyǵyp turamyn. Sosyn salqyn beli, saıaly jeli, keń qushaq eline kel­gennen keıin kóńilim demdel­gen­deı kúıge túsemin. Munyń bári týǵan jerdiń shara­paty, oǵan degen per­zenttik mahab­batymyz ekeni daýsyz”. Bul búgingi áńgimemizdiń bas keıipkeri – Baıǵoja Nur­ǵo­ja­uly­nyń ishtegi ishki syry – júregin jaryp shyqqan jan jylýy. Men bul sózderge bar dilimmen senemin. Sebebi – syrty nurly, ishi syrly osy bir azamatty biraz jyldardan beri bilemin. Onyń jan jary qaı qıyndyqty da qabyrǵasy qaıyspaı, ómirdiń talaı synynda maıyspaı, synbaı ónegeli ómir súrip kele jatqan qazaqtyń sabyr­ly da salmaqty, qaıratty da qaısar qyzy – Gúlbarshynmen de, Baı­ǵoja men Gúlbarshynnyń uıaǵa qondyrǵan uldary Dáýrenmen de, Rýslanmen de, qııaǵa ushyrǵan qyzy Botamen de, kúıeý balasy Aıdar­men de tanyspyn. Aıaq-tabaq ara­lasqan etjaqyn týys-týǵan bol­masaq ta osy bir júzi jyly, jany jomart jandar janyma jaqyn. Alys jaqyn shet elderdi shar­lap, tý sonaý Afrıkaǵa deıin bar­ǵanymda Almatynyń irgesindegi Kegenge jol túspepti. Sálemniń de sáti bar. Jer jánnaty Jetisýdyń kermıyq Qarqarasyna barýdyń sáti ótken ǵasyrdyń sońyna qaraı tústi. Baıǵoja Nurǵojaulymen alǵash sol joly tanystym. Ol kezde ol Kegen aýdanynyń ákimi eken. Muzbalaq aqyn Muqaǵalıdyń aýylynda kezdesý ótkizip, Qara­saz­da qonyp qalǵan Baıǵoja ekeýmiz bir bólmede birge jatyp, túni boıy áńgime­les­tik. Bul ómirde qaltarysy kóp, qat­pary qalyń adamnyń jan dúnıe­si­nen kúrdeli ne bar? Qyzyq qu­by­lys. Pálen jyl aralas-qu­ra­las bolǵan emes, birge jumys is­tegen adam­darmen de kósile sóılep, kóp syr ashysa bermeısiń. Al, Baıǵoja bolsa birer kún jolserik bola salyp áńgime tıegin aǵytty. Jaı ásheıin aǵytyp qana qoıǵan joq, jan syryn jaıyp saldy. Keıin bil­dim, ol unatpaǵan adammen salqyn, resmı, qysqa ǵana til qa­ty­syp, jan dúnıesi qabyldaǵan ki­s­imen aǵyl-tegil aqtaryla áń­gime­le­sedi eken. Meniń minezim­niń de os­yndaı bir qyry bar. Sol jaǵynan ekeýmiz týmaı týysady ekenbiz. Sodan bolar tań atqansha syr­las­tyq. Sol syrlasý ertesinde jol úst­inde, odan men qashan keter ket­kenshe taǵy jalǵasty. Sondaǵy kó­keıime túıgenim, Baıǵoja Nur­ǵojaulynyń bary men nary, ary men jany ózi týyp-ósken eli men jeri, sol jerdi mekendegen halqy eken. Keıinirek ony jańa bir qy­rynan tanydym. Baıǵoja istiń retin biletin, adamdarmen til tabysa alatyn bilikti basshy ǵana emes, ulttyq rýhty kóteretin áde­bıet pen ónerdiń de bilgiri, jan­ashy­ry, qam­qor­shysy eken. Oǵan onyń Almaty obl­ysynyń bir emes, birneshe aýda­nynda jyldar boıy birinshi basshy bolyp júrip artyna qaldyrǵan izi aıqyn aıǵaq. Sózimiz jalań bolmas úshin sol izgilikti izderdiń bir pa­ra­syn ǵana, onda da bir ǵana Raıym­bek aýdanynda júzege asyrǵan óne­geli isterin eske alsaq ta jetkilikti. Sonyń bir kórinisi mynandaı. Uly jyraý Jambyldyń jas shaǵy jaıly kórkem fılm túsirgen talantty kınorejısser Qanybek Qasymbekovke kórsetken Baıǵo­ja­nyń kómegin, 1926 jyly Oraz Jandosov irgetasyn qalaǵan Er­eý­il­­tóbeniń 80 jyldyǵynda sol tóbeni asqaqtatqan azamattyǵyn, Uzaq batyrdyń 90, Raıymbek ba­ba­myz­dyń 300 jyldyǵyn toılaý kezindegi jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı jan sala jasaǵan jemisti de jeńisti jumysyn, Maqataev mu­ra­jaıyn kúrdeli jóndeýden ótkizgen, meshit turǵyzýdaǵy eren eńbegin, Erkin Ibitanov bastaǵan bas aqyn­dar men Qarasazda ótken jas aqyn­dardyń oblystyq múshaı­ra­sy­nyń bas júldegeri, Shalkódede týǵan, Tuz­bastaý aýylynda turatyn jas aq­yn Arman Oktıabrovke de­ıin­gi ta­lanttar men kórkemónerpazdar úıir­­­mesine qatysýshylarǵa j­a­salǵan qam­qorlyǵyn, soǵys ar­da­ge­ri, ja­zýshy-jýrnalıst Álnur Me­ıir­bekov pen erejesiz jekpe-jek­ten álem chem­pıony Ardaq Na­za­rovqa, qat­ar­daǵy qarapaıym eń­bek adamdaryna degen iltıpatyn, eń arǵysy Amazon totysy men tyr­nalaryn saqtaýǵa deıingi ser­gek­tigin, kisiligi men kishiligin Baı­ǵojanyń ózi emes, ony jaqsy bi­le­tin ózgeler syr ǵyp, jyr ǵyp aıtady... Baıǵoja Nurǵojauly shertken kóp syrdyń biri mynaý: “Oı – adamnyń serigi. О́zime úlken senim artylyp, kóterer júgim de aýyr­lap, el men jer úshin eń­bektenip júrgenimde qyzmet babyndaǵy jol­saparlar jıi jalǵasady. Uzaq jol­darda tereń-tereń oılardyń teńizin keshemin. Janarym jazylyp jat­qan uzaq sonar jolda bolsa, kó­ńilim arǵy-bergi jaǵy úsh júz sha­qy­rymǵa sozylyp jatatyn aýda­nym­nyń aýmaǵynda júredi. Sonaý Qy­taımen shekara boıyndaǵy Súm­be men ekinshi bir qıyr – Qyrǵyz elimen shektesetin Satynyń jaǵ­da­ıy oıyma oraldy. Burynnan da me­reıi men mártebesi, aty men ata­ǵy alys ketken taýly aýdannyń áli de eńsesin bıik, shańyraǵynyń tul­ǵaly, juldyzynyń jaryq, eńb­e­gi­niń eren bolyp turǵanyn bar ja­nymmen qalaımyn. Arqany keńge salyp, alańsyz uıyqtaıtyn kezim az. Áıteýir mazalaǵan oılar kóp. “Batyr baba aýylynyń ot­taryna” jylyna otyryp aıtylǵan syrlar osylaı jalǵasa beredi. Sol syrlardan jany jomart, jaly bıik, aqıyq azamat – Baıǵoja Nurǵo­ja­ulynyń jaltańy joq jan dúnıesin jazbaı tanısyń. Tanısyń da: “Shirkin-aı, basshy bolsań osyndaı bol!” dep súısinesiń. Baıǵojanyń halyq qoıǵan ekinshi aty – Aqan. Eli biletin, ja­qyndary súısine aıtatyn bul esim­de de bir syr bolýy kerek. Ol syr onyń Aqan serideı sal-seriligine emes, ónerdi janyndaı súıetin, oǵan únemi qamqorshy bolyp jú­retin, qajet bolsa óz qaltasyn qa­ǵyp beretin erligine baılanysty bo­lar. Ne de bolsa, jaman emes, jaqsy at. Alpystan assa da attan túspeı oblystyq aýyl­sha­rýa­shylyq basqar­ma­synyń tizginin ustap otyrǵan, oblystyń bir emes, birneshe aýdanyn basqarǵan, jaı basqaryp qoımaı baǵyn jandyrǵan Baıǵoja Nurǵojauly taýly aýdannyń taý tulǵaly azamaty! Azamat arqalaǵan júk qashan jeńil bolyp edi? El úshin eńbek etip, halqynyń qajetine jaraýdan asqan baqyt bar ma? Sol baqytyń baıandy bolsyn, Baıǵoja! Sábıt DOSANOV, jazýshy, M.Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Almaty oblysy.