Jemqordyń atyn aıtqan syıaqy alady
Sársenbi, 5 qyrkúıek 2012 7:22
Elimizdegi sheneýnikter arasynda dendegen sybaılas jemqorlyqty joıý máselesi kópten beri jyr bolyp keledi. Alaıda, qanshalyqty qatań jazalar men túrli aldyn alý sharalary qamtylǵanymen súıekke sińgen ádetten qolyna bılik tıgen aramtamaqtar aryla alar emes. Olar kúnnen-kúnge sybaılasqan kúıi qazynanyń qarjysyn qymqyryp, el baılyǵynyń búıirin qýsyryp barady. Sondyqtan aram jolmen tapqan aqshalary boılaryna darymaı qaıta qusýlary úshin olardy kez kelgen adam saýsaqpen shuqyp kórsete alatyndaı amal qolǵa alyndy. Sonyń biri de biregeıi, ústimizdegi jylǵy 23 tamyzda Úkimettiń qaýlysymen Sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq deregi týraly habarlaǵan nemese sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ózge de jolmen járdemdesken adamdardy kótermeleý sharasy bolyp tabylady.
Sársenbi, 5 qyrkúıek 2012 7:22
Elimizdegi sheneýnikter arasynda dendegen sybaılas jemqorlyqty joıý máselesi kópten beri jyr bolyp keledi. Alaıda, qanshalyqty qatań jazalar men túrli aldyn alý sharalary qamtylǵanymen súıekke sińgen ádetten qolyna bılik tıgen aramtamaqtar aryla alar emes. Olar kúnnen-kúnge sybaılasqan kúıi qazynanyń qarjysyn qymqyryp, el baılyǵynyń búıirin qýsyryp barady. Sondyqtan aram jolmen tapqan aqshalary boılaryna darymaı qaıta qusýlary úshin olardy kez kelgen adam saýsaqpen shuqyp kórsete alatyndaı amal qolǵa alyndy. Sonyń biri de biregeıi, ústimizdegi jylǵy 23 tamyzda Úkimettiń qaýlysymen Sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq deregi týraly habarlaǵan nemese sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ózge de jolmen járdemdesken adamdardy kótermeleý sharasy bolyp tabylady.
Bul amaldar «Sybaılas jemqorlyqpen kúres týraly» Zańnyń 7-babynyń 2-1-tarmaǵyn oryndaý maqsatynda qabyldandy, ıaǵnı osy qaǵıdalar boıynsha sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste járdemdesken adamdardy kótermeleý tártibi anyqtalady. Ol boıynsha kez kelgen adam sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste járdem berý úshin oryn alǵan sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq nemese qylmys jasaý deregi týraly tıisti oryndarǵa tez habarlap nemese sybaılas jemqorlyq qylmys jasaǵan izdeýdegi adamnyń júrgen, turǵan jeri týraly naqty aqparat bere alady. Sonymen qatar sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqty nemese qylmysty anyqtaý, jolyn kesý jáne ashýǵa septigin tıgizetin ózge de máni zor kómegin kórsetýine molynan múmkindik týyp otyr.
Árıne, kótermeleý aqshalaı syıaqysy álgi adam bergen aqparat shyndyqqa sáıkes bolsa jáne aıypty adamǵa qatysty ákimshilik jaza qoldaný týraly sot qaýlysy zańdy kúshine ense, jáne aıyptaý úkimi zańdy kúshine enip, aqtalmaıtyn negizder boıynsha isti qysqartý týraly qaýly shyǵarylǵan jaǵdaıda ǵana tólenedi. Birjolǵy aqshalaı syıaqynyń mólsheri sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq nemese qylmystyń aýyrlyǵyna sáıkes belgilengen.
Atap aıtqanda, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtar týraly ákimshilik ister boıynsha birjolǵy aqshalaı syıaqynyń mólsheri 30 aılyq eseptik kórsetkishti, onsha aýyr emes sybaılas jemqorlyq qylmystyq ister boıynsha – 40 AEK, aýyrlyǵy ortasha sybaılas jemqorlyq qylmystyq ister boıynsha – 50 AEK, aýyr sybaılas jemqorlyq qylmystyq ister boıynsha – 70 AEK, asa aýyr sybaılas jemqorlyq qylmystyq ister boıynsha – 100 AEK quraıdy. Eger derekti jetkizgen adam mundaı beriletin qomaqty aqshalaı syı- aqydan bas tartqan jaǵdaıda, ol arnaıy maqtaý qaǵazymen marapattalyp nemese alǵys jarııalanady.
Sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq deregi týraly habarlaǵan nemese sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste ózge de jolmen járdemdesken árbir azamatqa qupııalyq pen memlekettik qorǵaýǵa kepildik beriledi. Kótermeleýdi qarjylandyrý respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen júrgiziledi. Marapattaý týraly qujatty qarjy polısııasy tergeýshileri men basqa da sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júrgizetin organdar kótermeleýge quqyǵy paıda bolǵan kúnnen bastap 10 kún ishinde daıyndap, tıisti orynǵa qaraýǵa jiberedi. Birjolǵy aqshalaı syıaqyny tóleý kótermeleý týraly buıryq shyqqan kúninen bastap 15 kún ishinde adamnyń jeke nemese ózge shotyna aýdarý arqyly júrgiziledi.
Mundaı tıimdi amaldyń bolashaǵy bar ekenin halyq kórip otyr. О́ıtkeni, zańsyz baıyp jatqandardyń kóp ekenin eskersek, qarapaıym adamdar, kórshi-kólemder, qyzmettester kórgen-bilgenderin jasyryp qalmaıtyndyqtary sózsiz. Sebebi, bir aılyq jalaqyǵa ómir súrip jatqandar men sybaılasyp jep jatqandardyń áreketin búginde kórmeý múmkin emes. Endeshe, ázirge aıdarynan jel esip, murty maılanyp, qarny jer syzyp, zańsyz tapqan aqshanyń salmaǵynan taltańdaı basyp júrgen talaı sybaılastar sazaıyn tartady dep úmittenemiz. Degenmen, kótermeleýdi alý maqsatynda kórineý jalǵan aqparatty habarlaǵan adam Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes jaýapkershilikke, tipti, qylmystyq jaýapkershilikke deıin tartylatyndyǵyn eskergen jón.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
