Bóten aqshamen bóten elde júrgen Hrapýnov halyqaralyq izdeýde

Sársenbi, 14 qarasha 2012 8:06

Bir kezderi ataqty alaıaq Ostap Benderden qalǵan sóz áli kúnge deıin keıbireýlerdiń kóńilderin qozdyryp keledi. Barlyq deńgeıdegi alaıaqtar men aldampazdardyń maqsaty sol kúıi ózgergen joq. Ol – qandaı jolmen bolsyn «altyn baspaqqa» ıe bolý.

О́zderiniń baılyqqa degen qu­marlyǵy jolynda olar eshbir kedergige toqtamaq emes. Qazaq­stan­nan mıllıondaǵan dollardy zań­syz jolmen shyǵaryp áketýge qol jetkizgen Vıktor Hrapýnovty son­daı adamdardyń biri dep ataýǵa ábden bolady. Qazirgi kúni oǵan Interpol júıesi arqyly ha­lyq­aralyq izdeý jarııalanǵan.

Sársenbi, 14 qarasha 2012 8:06

Bir kezderi ataqty alaıaq Ostap Benderden qalǵan sóz áli kúnge deıin keıbireýlerdiń kóńilderin qozdyryp keledi. Barlyq deńgeıdegi alaıaqtar men aldampazdardyń maqsaty sol kúıi ózgergen joq. Ol – qandaı jolmen bolsyn «altyn baspaqqa» ıe bolý.

О́zderiniń baılyqqa degen qu­marlyǵy jolynda olar eshbir kedergige toqtamaq emes. Qazaq­stan­nan mıllıondaǵan dollardy zań­syz jolmen shyǵaryp áketýge qol jetkizgen Vıktor Hrapýnovty son­daı adamdardyń biri dep ataýǵa ábden bolady. Qazirgi kúni oǵan Interpol júıesi arqyly ha­lyq­aralyq izdeý jarııalanǵan.

Jańa shveısarlyq mıllıoner

О́ziniń kúmándi mıllıondaǵan dollarynyń tarıhyn jasyrý úshin V.Hrapýnov Qazaqstanǵa qar­sy naǵyz aqparattyq soǵysty týyn­datyp otyr degen pikirler bar. Eshbir faktilerge negizdelmegen, tek óziniń «jadyna súıenip» oıdan qurastyrylǵan málimet­te­ri­nen turatyn suhbattardy ońdy-soldy tarata otyryp, Hrapýnov aqparattyq baılammen aına­ly­sý­da. Ol ózi bergen suhbattarynda Qa­zaqstanǵa: eger meniń mıllıon­da­rymnyń túp negizderin izdeıtin bolsańdar, onda men sheteldik BAQ arqyly senderge kir-qo­qysty jamaı beremin degen oıdy ashyq ańǵartyp otyr.

Dollar mıllıoneri baıbalam salǵan barlyq shatty-butty áńgimelerge qara­mas­tan, Qazaqstannyń Qarjy polısııasy Hrapýnovqa qatysty 20 qylmystyq is qozǵap, tekserý jumystaryn jalǵas­ty­rý­da. Bul isterdiń barlyǵy atalǵan olıgarh otandyq memlekettik qyzmette júrip jasaǵan birqatar jemqorlyq jáne eko­no­mıkalyq qylmystarǵa qatysty. Qazaq­stan soty ony tutqynǵa alýǵa buryn da sanksııa bergen bolatyn.

Almatynyń burynǵy ákimine baılanysty qylmystyq baptardyń tizimi óte kóp. Munda «qyzmet babyn jeke bas maqsatyna paıdalaný», «iri kólemde para alý», «zańsyz jolmen tabylǵan qarjy qarajattary men basqa da múlikterdi jarııalaý», «ózine senip tapsyrylǵan asa iri kólemdegi bótenniń múlkine zııan keltirý nemese bas maqsatyna paıdalaný», «alaıaq­tyq» jáne tipti «uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmetin qarjylandyrý» sekildi baptar da bar.

Bul jerde áńgime Hrapýnovtyń jańa shveısarlyq mıllıoner retinde aıaq astynan paıda bolýynyń barlyq kúmándi tus­taryn jaryqqa shyǵaratyn qylmystyq zertteýler týraly bolyp otyr.

Keń kósilip ómir súrý

Hrapýnovtyń eldegi Tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstri qyzmetinen Almatydaǵy tabıǵat qorǵaýǵa jatatyn jer telimderin zańsyz taratý oqıǵalarynan týyndaǵan ý-shýǵa qatysty bosatylǵandyǵy belgili. О́ıtkeni, burynyraqta ol birqatar jyldar boıy Almaty qalasy ákiminiń qyz­metin atqarǵan bolatyn. Hrapýnov sońǵy qyzmetinen bosasymen-aq birden Shveı­sa­rııaǵa ketti. Ol munda keń kósilip ómir súrýde.

Degenmen, qazirgi kúni Shveısa­rııa­nyń ózinde aıaq astynan paıda bolǵan mundaı «qonaqtarǵa» kúdikpen qaraý­shy­lyq boı kórsetip otyr. Hrapýnov sekildi qashqyn­dar­dyń kenetten ertegidegi keıip­kerler sekildi baıyp shyǵa kelýiniń qylmystyq sıpaty bolýy ábden múmkin. Onyń ústine batysta kezinde TMD-dan qashqan Berezovskıı, Ábilázov sekildi kúmándi mıl­lıonerlerdiń attary dúr­ki­rep tur.

Hrapýnov ta atalǵan elge bara salysymen óz memleketteriniń mıllıardtaǵan qarjylaryn oljalap ketip, endi emıgranttarmyz dep ataýǵa májbúr bolǵan osyndaı adamdar tobynyń qataryna baryp qosyldy. О́zderiniń bet-beınelerin zardap shegýshi adamdar sekildi ustaıtyn mundaı alaıaqtar qazirgi kúni shetelderden zamoktar, vıllalar, qonaq úılerdiń tutas bir keshenin satyp alyp, jeke menshik telearnalar men gazetter ashýda. «Ivan Vasılevıch kásibin ózgertedi» degen fılm­degi belgili keıipkerdiń aıtqanyndaı, bul baılyqtyń barlyǵy olardyń «tapqan tabystaryna» múldem sáıkes kelmeıdi.

Mıllıondar qaıdan paıda boldy?

Sonymen, eń kem degende 420 mıllıon frankty qurap otyrǵan óz kapıtalyn Hrapýnov qalaı jasap úlgergen? Onyń baıýynyń basy ataqty toqsanynshy jyl­darǵa tuspa-tus kelgendigi belgili. Búkil TMD boıynsha bandıtter, reketter, alaıaq­tar men aldaýshylar sol jyldardyń bas­ty keıipkerleri bolatyn. Qazaqstannyń eń iri de baı qalasy Almaty qyl­mys­kerler úshin naǵyz qutty qonys boldy. Mine, sol kezde qala basshylyǵy, sonyń ishinde ákimniń orynbasary Hrapýnov ózine múddeles jáne baqylaýynda bolǵan kommersııalyq jáne qylmystyq qury­lym­darǵa arqa súıeı otyryp, zaýyttar men bazarlardy, balalar baqshalary men mektepterdi jekeshelendirýge belsendi túrde kiristi.

Mine, sol kezde jergilikti atqarý organdaryn qylmys álemimen ulastyrý jó­ninde kúres bastaldy. V.Hrapýnov jeke­she­lendirý jónindegi óz tásilderinen bas tarta bastady. Bul jaǵdaı onyń saıası qaı­ratkerler qatarynda qalýyna múm­­kindik berdi. Árıne, onyń bas­qarý­dyń ne­ǵur­lym sybaılas jemqorlyqqa negiz­del­gen sheneýnik retindegi usta­ny­my óte álsiz bolatyn. Sondyqtan ol ózindik eksperıment jasap kórýge bel baılady. Hrapýnov jarııaly túrde ıslam dinin qabyl­dady. О́z sózderinde qazaq tilindegi sóz­derdi aralastyryp sóıleýge kóshti. Sonymen birge, sol kezdegi tómengi qyzmettegi, biraq bolashaǵy zor dep tanylǵan she­neýnikterdiń biri L.Beketovaǵa úılendi.

1995 jyly Hrapýnov óz kapıtalyn Qajygeldın úkimetindegi energetıka mı­nıstri qyzmetine konverttedi. Úkimettiń bul quramynyń úlesine Qazaqstan jańa tarıhynyń «eń bir qyzyqty» sáti – memlekettik múlikti jekeshelendirý úde­ri­si tap kelgen edi. Qajygeldınniń tu­syn­da burynǵy keńes ındýstrııasynyń barlyq alyptary – bolat, qorǵasyn, hrom, allıýmınıı shyǵaratyn metal­lýr­gııalyq zaýyttar, munaı jáne gaz ken oryndary, hımııa ónerkásibiniń kásip­oryn­dary jáne basqa da kóptegen óndiris túrleri satyldy. Sol kezdegi jemqorlyq qylmystaryna baılanysty qazirgi kúni halyqaralyq izdestirýde júrgen Qajy­geldınniń ózi de Hrapýnovtyń energetıka jónindegi kúmándi bastamashyldyǵyna qoldaý bildirgen bolatyn.

Halyq esebinen jasalǵan ot­ba­sylyq «bıznes»

Sonymen, Hrapýnov Úkimette energetıka máselesimen aınalysty jáne naq sonyń basshylyǵy kezinde bul salanyń barlyq elektrstansalary jáne elektr jelileriniń eleýli bóligi jekeshelen­dirildi. Stansalardyń naryqtyq baǵasy mıllıondaǵan dollardy quraǵanymen, olardyń barlyǵy tıynǵa satylyp ketti. Sonymen birge, Qazaqstan kómir ónerká­sibi kásiporyndarynyń satylýy da Hra­pýnovtyń esimimen baılanysty boldy. Qazaqstandaǵy jasyryn jáne jartylaı qylmysty menshik júıesi osy kezden bas­tap paıda boldy.

Hrapýnovtyń energetıka salasyndaǵy «reformalarynyń» taǵy biri Almaty qalasynyń energetıkalyq rynogyna «Traktabel» kompanııasynyń kelýine jol ashqandyǵyn aıta ketýimiz kerek. Belgııalyq bul kompanııa sanaýly ǵana qarajatqa, ıaǵnı tıynǵa Qazaqstannyń sol kezdegi astanasynyń búkil energetıkalyq jáne jylý keshenin uzaq jylǵa basqarýǵa alý múmkindigine ıe boldy. Kompanııanyń kelýimen kommýnaldyq tarıfter birden kóterildi. Ony tóleý aýyrtpalyǵyna me­gapolıstiń turmysy ájeptáýir sanalatyn adamdarynyń ózi ázer shydady.

Taǵy bir qyzyqty jaǵdaı, Hrapýnov pen Ábilázovtiń bir-birine jaqyndasýy­nyń ózi osy kezden bastaý alǵan bolatyn. Hra­pýnovtyń arqasynda Ábilázov KEGOK-ty basqarý tizginin qolǵa aldy jáne mı­nıs­tr­diń kenje inisi Evgenıı Hra­pýnovty óziniń orynbasary etip ta­ǵaıyndady. Sóıtip, bo­lashaq qudasynyń, ıaǵnı týysynyń qyl­mystyq isterine mınıstr saýsaq arasynan syǵalaı qarady. Biraz jyl ótkennen keıin Ábilázovtiń qyzynyń Hrapýnov pen Beketovanyń ulyna turmysqa shyǵýyna tań qalýdyń qajeti bolmas. Halyq esebinen quralǵan Ábilázov – Hrapýnov otbasylyq bıznesi, mine, osylaı paıda bolǵan edi.

Hrapýnovtyń offshorda qansha aqshasy bar?

Keıipkerimizdiń ústinen qozǵalyp otyrǵan 20 qylmystyq istegi málimet­terge qaraǵanda, 2003-2007 jyldar ara­­lyǵynda Hrapýnovtar otbasy Shveı­­sarııadaǵy jáne offshorlyq aı­maqtaǵy sheteldik shottaryna 48 mıllıon dol­lar­dyń jáne 7,7 mıllıon eýronyń qarjy­syn aýdarǵan.

Al Hrapýnov qazir shetel jýrna­lıs­terine berip júrgen suhbattarynda ózin esh­qandaı baılyǵy joq qatardaǵy adam retinde kórsetkisi keledi. Biraq naqty faktiler basqasha málimetterdi alǵa tartyp otyr.

Birinshiden, Hrapýnov atalǵan eldiń eń baı adamdarynyń qataryna qosylyp úl­gergen. Ekinshiden, tekserilgen málimetter boıynsha olıgarhtyń otbasyna Hotel du Park Holding qonaqúıi, 24 baı da sándi rezıdensııadan turatyn Hotel du Park kesheni, Jeneva kóliniń jaǵalaýyndaǵy vılla jáne basqa da kóptegen múlikter tıesili. Úshinshiden, Hrapýnovtyń jalpy baılyǵy eń az mólshermen alǵannyń ózin­de jarty mıllıard dollardy qurap otyr. Bul qarjy qaıdan paıda bolǵan?

Qazaqstannan Hrapýnovtar otbasynyń jeke ushaqpen asyǵys kóshkendigin jurt­tyń bári jaqsy biledi. Sol kezde olardyń ushaqqa birneshe tonna qymbat múlikterdi tıegendigi áli kúnge deıin áńgime bolyp keledi. Múlikterdiń baǵasynyń qym­bat­tyǵy sondaı, olardyń qataryna júzdegen myń dollardy quraıtyn asa baǵaly avtokólikke de oryn tabylmaǵan.

«Biz múlikterimizdi jedel jınap, ushaq­qa tıedik te asyǵys ushtyq» dep eske alady qazir osy oqıǵa jaıynda Alma­tynyń burynǵy ákiminiń ózi.

Hrapýnovtar otbasynyń bulaısha jedel kóshýiniń bir syry, qazaqstandyq qu­qyq qorǵaý organdary sol kezden bastap onyń qylmysymen aınalysa bastaǵan edi. Osy jaǵdaı ony tiksintip tastady. Qyl­mystyq zertteýlerdiń sońyn kútpes­ten, Hrapýnov beıtarap el – Shveı­sa­rııaǵa qonys aýdarýǵa májbúr boldy. Al bul elden azamattyq alýdyń ózi ońaı emes. Oǵan keminde 100 mıllıon shveısar franki qajet eken.

Hrapýnovtyń baılyǵy odan da zor bolyp shyqty. Alǵashqy kezdiń ózinde-aq onyń dáýleti 300-400 mıllıon shveısar frankine baǵalandy. Osy habar Qazaq­stanǵa jetkende kóptegen qazaqstan­dyq­tar, ásirese, almatylyqtar tań qalǵan edi.

Ataqty otbasynyń Shveısarııaǵa qashý barysynda Hrapýnovtyń zaıyby Leılaǵa qatysty taǵy bir fakt málim boldy.

Almatyda burynǵy L.Beketova, qazirgi L.Hrapýnova jeke menshik telearnaǵa ıe­lik etken bolatyn. Ol sol kezde tele­ar­na­nyń qarjysyna shet elden altyndar satyp ákelip, ony almatylyqtarǵa satýmen aınalysqan.

Sonymen qatar, L.Hrapýnova qala or­talyǵyndaǵy ǵımarattar men jer telim­de­rine ıelik etken. Olardyń qatarynda Joldasbekov kóshesiniń oń qaptalynda, Fýrmanov kóshesiniń shyǵysynda orna­las­qan 705 sharshy metrlik saýda orynjaıy, «Samal-2» shaǵyn aýdanyndaǵy 116, 141, 175 jáne 53 sharshy metrlik saýda oryndary bolǵan.

Leılanyń kásiporyndar qatary osylaısha kóbeıe berdi. «Almaty ekonomı­kalyq ýnıversıteti» kommersııalyq emes mekemeniń quryltaıshysy da L.Hrapýnova bolatyn. Munan keıin onyń kóptegen fırmalarynyń biri «Dýbovaıa rosha» demalys ornyn satyp aldy. Gogol kóshe­si­niń boıyndaǵy ǵımarat ta olardyń men­shigine ótti. Tipti, bul otbasy ózderiniń fırmalary arqyly Almatydaǵy jańa aeroport ǵımaratyn da salýǵa kiristi.

Al osy baılyqtyń barlyǵy negizinen alǵanda qala ákimi Hrapýnovtyń zańsyz áreketterinen paıda bolǵan edi. Máselen, 2001 jyly Almaty qalasynyń ákimi Hrapýnov qaladaǵy №186 balalar baqshasyn jekeshelendirý týraly sheshim qabyl­daı­dy. Bul nysandy satyp alý jónindegi ten­derde «KazReal-incom» JShS jeńim­paz dep tabylady. Ol burynǵy balalar baqshasyn 52 mln. teńgege satyp alady. Tergeý oryn­dary­nyń málimetteri boıynsha bul mámi­lege Hrapýnovtyń tikeleı qatysy bolǵan. О́ıtkeni, Almaty qalalyq memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıteti osydan sál buryn atalǵan jeńimpaz fırmamen satý jóninde kelisim-shartty jasasyp úlgeredi. Kelisim-shart boıynsha fırma eki jyldyń ishinde osy ǵımaratty 465 mıllıon teń­geniń qarjysyn jumsaı otyryp, jańǵyrtý jumystaryn júrgizýdi óz mindetine alady. Biraq «KazReal-incom» JShS óziniń bul mindettemesine qaramastan, ǵımarat­ty «Karasha Plus» JShS-ine satady.

Bir qaraǵanda oqıǵa osymen bitken sekildi. Biraq olaı bolmaı shyǵady. Jo­ǵarydaǵy oqıǵadan eki kún ótkennen keıin Leıla Hrapýnova bul ǵımarattyń ıesi bolyp shyǵa keledi. Qujat boıynsha bul ǵımaratty L.Hrapýnova sol bu­rynǵy baǵa 52 mıllıon teńgege satyp alǵan. Biraq oqıǵa munymen da aıaqtal­maǵan. Tergeý oryndarynyń málimetteri boıynsha Leıla ǵımaratty «Building­ServiseCompany» JShS-iniń jarǵylyq kapıtalyna qosady da, sodan bir apta ótkennen keıin atalǵan seriktestiktegi úlesin 2 mıllıard teńgege satyp shyǵa keledi. Sonyń ishinde quny bir aptanyń ishinde 5 ese ósip, 288 mıllıon teńgeni quraǵan. Bul ­­– Hrapýnovtar ot­basynyń aqsha jasaý jolyndaǵy jasaǵan qıturqy áreketteriniń bir ǵana mysaly.

Mine, osy oqıǵaǵa qarap-aq Hrapýnovtar otbasynyń Shveısarııaǵa barysymen birden mıllıoner bolyp shyǵa kelýiniń syryn ońaı túsinýge bolar.

Shyǵystaǵy shytyrman is

Almaty qalasyndaǵy kúmándi is­teri arqyly tájirıbe jınaqtaǵan Hra­pýnov, tergeý organdarynyń máli­met­teri boıynsha, óziniń osy táji­rı­besin Shyǵys Qa­zaqstan oblysynyń ákimi qyzmetinde de barynsha paıdalanyp qalýǵa tyrysqan. Qazirgi kúni onyń bul qylmysty áre­ketterimen qa­zaqstandyq quqyq qor­ǵaýshylar ǵana emes, sonymen qatar, qylmystyq po­lı­sııanyń halyqaralyq asa iri uıymy Interpol da aınalysyp, onyń sońy­nan halyqaralyq izdeý jarııalady.

Hrapýnovtyń Shyǵys Qazaqstandaǵy qyzmetine qylmystyq top qurǵandyǵy jóninde aıyp taǵyldy. Tergeý organ­dary­nyń málimetteri boıynsha ol mundaı áreketti Almaty qalasynda da jasaǵan eken. Top quramyna Abylaıhan Qarym­sa­qov, Aııar Ilııasov kirgen. Qylmystyq top­tyń negizgi áreketteri memleket men­shigindegi jyljymaıtyn múlik nysandaryn jekeshelendirý jáne odan keıin olardy jarııalaý arqyly bas paıdalaryna jaratý maqsatyn kózdegen.

Hrapýnov Shyǵys Qazaqstanǵa ákim bolyp barǵannan keıin alǵashqy nazaryn «Járdem» Shyǵys Qazaqstan ınnova­sııa­lyq or­talyǵy» JShS-ine aýdarady. Bul me­ke­me­niń birden-bir quryltaıshysy osyn­daǵy ká­sipkerlik jáne ónerkásip depar­tamenti eken.

2005 jyldyń sáýir aıynda Hrapýnov attary atalǵan JShS dırektorlyǵyna Abylaıhan Qarymsaqovty taǵaıyndaıdy. Mekemeni ınnovasııalyq turǵydan damytý máselesin jeleý etken ákim oǵan seriktestik aýmaǵynda saýda úıin salýdy tapsyrady.

Bolashaq sýpermarkettiń metall qu­ryl­ǵylaryn ornatý Leıla Hrapýnova qu­ryl­taıshysy bolyp tabylatyn «Svıs Qazaq Fenıks Grýpp» fırmasyna júkte­ledi. Ár­bir metall qurylǵy 10 mıllıon teńgege túspek eken. Al Hrapýnovadan metall qu­ryl­ǵylaryn satyp alý úshin Abylaıhan Qarymsaqov Aııar Ilııasovtan «Járdem» or­talyǵyn kepildikke sala otyryp, 34 mıllıon teńgeniń nesıesin alady. 2005 jyl­dyń qarashasynda ShQO ákimi V.Hrapýnov bul mámileni zańdy dep tapqan qaýly shyǵarady.

Biraq, ókinishke qaraı, saýda úıin salýdy eshkim nıetine de almaǵan eken. Atalǵan mámileden birneshe aı ótkennen keıin Ilııasov О́skemen qalalyq sotyna «Járdem» ortalyǵynan 35 mıllıon teńgeni óndirip berý jóninde shaǵym túsiredi. Hrapýnov sotta Qarymsaqovqa Ilııasovpen beıbit kelisimge kelý jóninde tapsyrma beredi. Bul kelisimdi sot 2006 jyldyń maýsym aıynda bekitedi.

Sóıtip, kepilge alynǵan «Járdem» seriktestigi bir kúnniń ishinde Ilııasovtyń menshigi bolyp shyǵa keledi. Al mundaǵy qurylystar men jerdiń quny Ilııasovtyń Qarymsaqovqa bergen nesıe kóleminen 100 ese artyq. Munan keıin Ilııasov atalǵan múlikti 2,5 mıllıon dollarǵa satady. Bul aqsha qarjylaı kómek túrinde L.Hrapýnova men onyń balalaryna aýdarylady.

2011 jyly Shyǵys Qazaqstan oblys­tyq prokýratýrasy atalǵan múlikti memleket ıeliginen alý jóninde úlken zań bu­zýshylyqtarǵa jol berilgendigin anyq­ta­dy. Birinshi bolyp Qarymsaqov qolǵa tús­ti. Sot kezinde Qarymsaqov óz qylmysyn tolyqtaı moıyndamady. Ol bul iske óziniń burynǵy bastyǵy Hrapýnovty ki­nálady. Al qylmysqa basqa qatysýshylar bul kezde elimizden qashyp úlgergen bolatyn.

Qazirgi kúni bul alaıaqtyq áreket oblys halqyna belgili bolyp otyr. Jýyqta qalalyq sot Hrapýnovtyń jyljymaıtyn múlik satý jónindegi kelisimderiniń barlyǵyn zańsyz dep tapty. Sot sheshimi boıynsha múlikterdiń barlyǵy burynǵy ákimniń erkimen memleket menshiginen shyǵarylǵan. Demek, osy oqıǵadan zardap shekken taraptardyń barlyǵy oblystyń burynǵy ákimi, qazirgi kúni Jeneva ózeniniń jaǵasynda barynsha jaıly tirlik quryp jatqan olıgarh Hrapýnovtan ózderi tartqan zalaldary úshin ótemaqy suraı alady. Halyqtyń qarǵysy Hrapýnovtyń ózin de alshań bastyryp qoımas degen úmittemiz.