RBK Daily: Ábilázov Qazaqstan men Reseıden orasan zor qarjyny zańsyz alyp ketken

Sársenbi, 21 qarasha 2012 7:13

Baıaǵyda bireý «Atyń shyqpasa, jer órte» degen eken. Qazir sonyń naqty mysalyna myna elden qashqan alaıaq Ábilázov týra kelip tur. Jer órtemese de soǵan jaqyndatyp aqsha urlap, talaı jandy taqyrǵa otyrǵyzyp, atyn shyǵardy. Iá, jaman atyn shyǵardy. Endi onyń alaıaq degen ataqtan arylar shamasy joq. О́z ózine jamandyq jasap, óz eli túgili shet elde de batpaqqa batty. Oǵan mysaldar jetkilikti. Sonyń biri – reseılik «Daily» gazetiniń jazýyna qaraǵanda, qylmysker Ábilázov tek Qazaqstannan ǵana emes, sonymen qatar Reseıden de qomaqty qarjyny urlaǵan. Bul qarjylar BTA men AMT bankteriniki kórinedi.

Sársenbi, 21 qarasha 2012 7:13

Baıaǵyda bireý «Atyń shyqpasa, jer órte» degen eken. Qazir sonyń naqty mysalyna myna elden qashqan alaıaq Ábilázov týra kelip tur. Jer órtemese de soǵan jaqyndatyp aqsha urlap, talaı jandy taqyrǵa otyrǵyzyp, atyn shyǵardy. Iá, jaman atyn shyǵardy. Endi onyń alaıaq degen ataqtan arylar shamasy joq. О́z ózine jamandyq jasap, óz eli túgili shet elde de batpaqqa batty. Oǵan mysaldar jetkilikti. Sonyń biri – reseılik «Daily» gazetiniń jazýyna qaraǵanda, qylmysker Ábilázov tek Qazaqstannan ǵana emes, sonymen qatar Reseıden de qomaqty qarjyny urlaǵan. Bul qarjylar BTA men AMT bankteriniki kórinedi. Ol mundaı mıllıardtaǵan dollarlardy Kıprde arnaıy qurǵan offshorlyq kompanııalar arqyly shyǵarǵan. Onyń kóptegen sybaılastary qazirgi kúni túzeý mekemelerinde merzimderin óteýde. Al Ábilázovtiń ózi bolsa qazaqstandyq, reseılik jáne brıtandyq sot tóreliginen jasyrynyp júr.

Jalǵandyqtyń qylmystyq pıramıdasy

Atalǵan gazettiń habarlaýynsha, eger Ábilázovti aǵylshyn quqyq qorý organdary ustar bolsa, onda ol keminde eki jylǵa temir torǵa toǵytylmaq. Alaıaq mundaı merzimdi sotty qurmet­te­me­geni úshin alyp otyr. Sol sııaq­ty, qazaqstandyq Femıdanyń da Ábilázovti elden 7 mıllıard dollardy shyǵarǵany úshin uzaq mer­zimge túrmede otyrǵyzýǵa tolyq negizi bar.

Ulybrıtanııada sottalǵan qyl­mysker Ábilázovtiń reseılik AMT banktegi alaıaqtyq isi BTA banktiń myńdaǵan salymshylaryna jasa­ǵan qııanat tarıhymen uq­sas kele­di. Negizinen AMT bank na­ǵyz qar­jylyq pıramıdaǵa uq­sa­ǵan, óıt­ke­ni, onda qaryz jańa sa­lym­shy­lardyń esebinen ótelip otyrǵan. Sondyqtan, Ábilázovtiń banki klassıkalyq MMM-ge qa­ra­ǵanda áldeqaıda uzaq qarjylyq pıramıda jaǵdaıynda ómir súrgen.

Ábilázovtiń AMT bankin naq­ty pıramıdaǵa aınaldyrǵan kezin týra anyqtaýǵa bolady, dep jal­ǵas­tyrady atalǵan taqyrypty «Iz­vestııa» gazeti. 2010 jyldyń 12 tamyzynda Reseıdiń Sentr­ban­ki AMT bankine halyqtan salym qabyldaýǵa tyıym saldy. Biraq odan keıin salym qabyldaý arta tústi, óıtkeni, salym mólsheri de kóbeıe berdi. Sodan azamattar óz­deriniń jıǵan-tergenderin ulǵaı­tý maqsatynda bankrot bolyp ja­rııalanǵanǵa deıin AMT keńsesine barýmen boldy.

Offshorlardaǵy mıllıardtar

Ábilázovtik AMT banki bankrot bolyp jarııalanysymen on­da­ǵy aktıvtegi qarajat tórt ese az ekendigi, tipti alǵashqy kezekte tur­ǵandarǵa da tóleýge jetpeı­tin­digi anyqtaldy. Al alǵashqy kezekte aldanǵandardyń sany 5,5 myń adam bolatyn. Sóıtip, Ábi­lá­zov aldanǵan salymshy­lar­dyń aq­sha­syn qylmystyq jolmen shet el­degi offshorlyq esepke aýdarǵan.

Al salymshylardyń arasynda tek qana kásipkerler ǵana emes, sonymen qatar jumysshylar, zeınetkerler, áleýmettik sala qyz­met­kerleri jáne iri uıymdar, má­se­len, 2008 jyly AMT bankine 24 mlrd. rýbl bergen Reseı Banki de bar.

Búginde burynǵy bank bólim­sheleriniń biriniń ornynda ıaǵnı, Máskeý qalasynyń bir shetindegi qarasha úıdiń tar bólmesinde aldanǵan salymshylar jýrnalıs­ter men tergeýshilerge ózderiniń taqyrǵa otyrǵandaryn, buzylǵan josparlary men úzilgen úmitterin aıtyp, shaǵymdanýda. Olar ózde­rine mol aqshany qaıtarýǵa sert etken Ábilázovtiń qalaısha mań­daı terlerimen tapqan qarjy­la­ryn shet elge shyǵaryp jáne áli kúnge ustalmaı júrgenine tań qalady.

Sondyqtan da Qazaqstan men Reseıde qarjylyq jáne áleý­met­tik alaýyzdyqty qozdyrýshy re­tinde óziniń jasaǵan qylmysyn Ábilázov tartýǵa tıis dep senedi. Búginde «qara mıllıarderdiń» qa­zaqstandyqtardyń kez kelgen má­selesin saıasılandyrýǵa áreket­tenetini túsinikti. Ol, birinshiden, barlyq adamdy, halyqaralyq qaý­ymdastyq nazaryn óziniń qyl­my­synan aýdarǵysy keledi. Ekin­shi­den, osyndaı daý-damaıdyń kó­leńkesinde kezekti bir alaıaqtyǵyn jasap qalýdy oılaıdy. О́ıtkeni, qazirgi onyń esebindegi 10 mıllıard dollar endi azdyq ete tús­ken­deı. Ábilázov sekildi adamdar úshin sarańdyq endi onyń janynda qalǵan jalǵyz joldasy sekildi.

Naǵyz urlyq

2008 jyly naǵyz tapshylyq kezde Ábilázovtiń AMT banki Reseıdiń Sentrbankinen 27 mlrd. rýbl kóleminde salyqsyz nesıe alady. Endi osy qarjyny Ábi­lá­zov sol kezde óziniń salymshylaryna tólegisi kelmegeni anyq bolyp otyr. О́ıtkeni, AMT bank Reseıdiń Bankinen alynǵan 24,2 mlrd. rýbldi sol sátte-aq Ábi­lá­zovke baılanysty kompanııalardy qarjylandyrýǵa aýdaryp ji­ber­gen. Tergeýde anyqtal­ǵan­daı, bul memlekettik aqshany Ábi­lázov tiz­bek boıynsha birtindep shet eldik bankterge shyǵarǵan. Qarajat «úleskerler tólemderin qam­ta­masyz etý úshin shet eldik valıýtany satyp alý maqsatynda» degen syńaımen aýdarylǵan kóri­ne­di.

Biraq shyndyǵyna kelgende, Ábilázov benefısıar retinde eki bankti de salymshylardyń aqsha­sy­n shet elge shyǵarý úshin paı­dalanǵan. Al birden urlaýǵa úl­ger­meı qalǵan aqshalar bul kezde Ábilázov kompanııalarynyń ese­bin­de qalyp qoıǵan. Sondyqtan BTA men AMT bankilerinde esh­teńe qalǵan joq. Toqeterin aıt­qan­da, Ábilázov myńdaǵan adamdy mıllıardtaǵan teńgege «otyr­ǵy­zyp» ketti.

Qazirgi tańda AMT banktiń burynǵy qojaıyny Ábilázov BTA bank salymshylarynyń 7 mıllıard dollaryn alaıaqtyq jolmen jymqyrǵany úshin aıyptalyp, qylmystyq qýdalaýdan qashyp, shet elde jasyrynyp júr.

AMT banktiń lısenzııasyn qaı­­tarý kezinde onyń Sentrbank al­dyndaǵy qaryzy 7 mlrd. rýbldi qurady, al salymshylar qaryzy bolsa 15 mlrd. rýbl boldy. Endi kóptegen adam ol aqshanyń qaı­ta­ry­latynyna senbeıdi. О́ıtkeni, Ábi­lázovtiń ózi mıllıardtardy qo­ınyna basyp alyp qashqyn atandy.

Onyń ústine Ábliázovke baılanysty kompanııalarǵa berilgen barlyq nesıeler Máskeý oblysy­nyń Domodedovo aýdanyndaǵy jer telimderi esebinen kepilge be­rilgen eken. Alaıda, kepilge berilgen jer telimderin baǵalaý kóptegen zań buzýshylyqtarmen júrgizilgen kó­ri­nedi. Máselen, qu­jat­tarda kórse­tilgendeı, 2006 jyly ortalyq bir kompanııa 1954,8 myń sharshy metr jer te­limin 296 mln. rýblge alǵan. Alaıda, 2008 jyldyń kúzinde bul jer telimi Ábilázovke baılanys­ty kompanııalardyń nesıesi boıynsha kepilde turǵandyǵy anyq­taly­sy­men, sol sátte-aq onyń quny 9,3 mlrd. rýblge bir-aq qarǵyǵan, ıaǵnı 31 paıyzǵa ósken. Al, máse­len, 711 myń sharshy metr jer telimi al­ǵashqyda 895 mln. rýbl bolyp ba­ǵa­lansa, 2009 jyly ol eki ese jo­ǵa­rylap, 1,997 mlrd. rýblge jetken.

Sottaǵy Ábilázovtiń sybaılastary

Qazir dúnıe júzi boıynsha Qazaqstannan aqshany shyǵarýǵa kómektesken Ábilázovtiń jaqtas­ta­ryn ustaý jalǵasýda. Máselen, ótken joly cheh polısııasy qazaq­standyq BTA bankten 5 mlrd. dollardy urlady dep aıyptalǵan Ábilázovtiń sybaılasy T.Paras­ke­vıchti ustady. Reseılik tergeý oryndarynyń boljamy boıynsha, bul áıel Ábilázov bastaǵan ha­lyq­aralyq qylmystyq toptyń múshesi eken. T.Paraskevıch aqsha túsirýdiń qylmystyq syzbalaryn jasap, jalǵan qarjylyq qujat­tar­ daıyndaǵan. Onyń Máskeý­degi páterin tintkende, kóptegen ómirde joq fırmalar men salyq organdarynyń mórleri, blankteri tabylǵan.

Sonymen qatar, Paraskevıch pen Ábilázov BTA bankten qara­jat urlaý kórinisterin tek Qazaq­standa, Reseıde ǵana emes, Eýro­pa­lyq odaq elderinde de júzege asyrǵan. Ábilázovke jáne onyń barlyq qylmystyq top sybaı­las­taryna qarsy qylmystyq is qoz­ǵalysymen Paraskevıch uzaq ýa­qyt Polshada, Latvııada, Chehııada jáne Kıprde jasyrynyp júripti.

Sondaı-aq, Kıpr soty Ábi­lá­zovtiń taǵy bir sybaılasy – Uly­brı­tanııa azamaty Pol Kı­treo­tıs­ti túrmege qamady. Ábilázovpen birge Kıtreotıs te BTA bankten urlanǵan 295 mıllıon dollar isi­ne qatysty aıyptalyp otyr. Son­dyqtan ol sot zalynda-aq qamaýǵa alyndy.

О́tken jyly aqpan aıynda Lon­donnyń Joǵary soty Ábi­lá­zovti jalǵan málimet bergeni men sotty qurmettemegeni úshin qa­maýǵa alýǵa úkim shyǵarǵan bolatyn. Biraq, bul úkimdi oryndaý áli kúnge múmkin bolmaı tur, óıtkeni, 48 jastaǵy bıznesmenniń qaıda júrgeni belgisiz.

Qarasha aıynyń basynda An­glııa­nyń apellıasııalyq soty Ábi­lá­zovti túrmege toǵytý týraly she­shim­di ózgerissiz qal­dyr­dy. Ol Anglııanyń Joǵary so­tynyń eki negizgi sheshimi boıynsha apellıasııada jeńilis tapty. О́ıtkeni, birinshi sheshim boıynsha Ábilázov sotty qurmet­te­me­geni úshin 22 aıǵa qamaýǵa uıǵa­ryldy. Ekinshi sheshim boıynsha ol tıisti or­gan­darǵa berilip, óziniń barlyq ak­tıv­terindegi aq­paratty ashýy talap etildi. Áıtpese, ol BTA bank talap etken 6 mıllıard dollardan asa somaǵa qoıylǵan aryzdan qor­ǵaný quqyǵynan aıyrylady.

Mundaı sheshimder sot tó­religi kezinde Ábilázovtiń bank­ten zań­syz shyǵarǵan aktıvterin qaıtarý joldaryn tezdete túsedi dep esepteıdi BTA banktiń qazirgi basshylary. Al, Ábilázov bolsa, ótken jyldyń aqpan aıynda sottyń ózin túrmege qamaıtynyn bilip, Anglııany tas­tap qashyp ketken.