Aqshanyń qulyna aınalmaıyq

Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:35

Sońǵy kezde qazaqtyń esin alyp turǵan bir nárse bar. Ol – aqsha. Aqshaǵa qunyǵý kúnnen  kúnge órship barady. Bul dúnıe­deginiń bári aqshamen ólshenetin boldy. Aqshasy bolsa – dos, aqshasy bar – týys, qudany da qaltasy qalyńdardyń arasynan izdeımiz… Áıteýir, tańnyń atysy, kúnniń batysy «aqsha, aqsha» dep jaǵymyz talǵansha qaqsap jatyrmyz. Osydan rýhanııaty­myzdyń aqsap, urpaǵymyzdyń kembaǵaldanyp bara jatqanyn­da jumysymyz joq. Oǵan mysal izdep alysqa barýdyń keregi joq. Internetti ashyp qalsańyz, aqsha bermediń dep ata-anasyn sabap jatqandar, tipti óltirip tastaǵandar týraly habarlar órip júr.

Sársenbi, 20 maýsym 2012 7:35

Sońǵy kezde qazaqtyń esin alyp turǵan bir nárse bar. Ol – aqsha. Aqshaǵa qunyǵý kúnnen  kúnge órship barady. Bul dúnıe­deginiń bári aqshamen ólshenetin boldy. Aqshasy bolsa – dos, aqshasy bar – týys, qudany da qaltasy qalyńdardyń arasynan izdeımiz… Áıteýir, tańnyń atysy, kúnniń batysy «aqsha, aqsha» dep jaǵymyz talǵansha qaqsap jatyrmyz. Osydan rýhanııaty­myzdyń aqsap, urpaǵymyzdyń kembaǵaldanyp bara jatqanyn­da jumysymyz joq. Oǵan mysal izdep alysqa barýdyń keregi joq. Internetti ashyp qalsańyz, aqsha bermediń dep ata-anasyn sabap jatqandar, tipti óltirip tastaǵandar týraly habarlar órip júr. Aqshaǵa bola arazdasyp, birin-biri kórmesteı bolyp ketken aǵaıyn jandar da az emes. Aqsha keshe ǵana birinsiz biri tamaq ishe almaıtyn, násibin birge izdeýge bel býyp kásibin qosyp jibergen aınymas dos­tar­dyń da arasyna qara mysyq bolyp kirip jaýlastyryp jatyr. Bir sózben aıtsaq, aqshanyń júrgen jeri las, aqshanyń júr­gen jeri ylań. Biraq oǵan qarap jatqan qazaq joq, «aqshań bolsa qaltańda, taltańdasań taltańda» dep toıdan toıǵa shúıgip júr.

Osylaı jalǵasa berse, bári­mizdiń de sorymyz qaınaıtyn kún alys emes-aý degen oı keledi. Aqshanyń aldynda búgin bas ısek, erteń tize búgetinimiz sózsiz. Oıymyzdy tumshalap alǵan «bárin aqsha sheshedi» degen sózder sanamyzǵa sińip, «shalqaıyp otyr». Oǵan selt etpeımiz, boıymyz da úırenip barady. Men bul arada aqsha tappa, aqsha ustama, aqshadan múlde bas tart degen sózderdi aıtqaly otyrǵan joqpyn. Aqsha búgin ǵana paıda bolǵan nárse emes. Bizdiń zamanymyzǵa deıin­gi 3 ǵasyrda hýnnýlar aqsha ornyna kúmis pyshaqty paıdalana bastaǵan. Sodan beri ol júz qubylyp ózgergeni bolmasa, aınalymnan shyqpaı keledi. Biraq dál qazirgideı adamnyń sanasyn ýlaǵany, esil-dertin alyp, qulǵa aınaldyrǵany, ǵasyrlar boıy qalyptasqan qundylyq­tary­myz­dy kómeskileı basta­ǵany oılandyrmaı qoımaıdy.

Qazir úlkendi bylaı qoıǵan­da, balalardyń ózi bárin aqshamen ólsheıtin, aqshamen sheshýge umtylatyn bolyp aldy. Stýdentterdiń «óz máselelerin» sheshý úshin semestr saıyn aqsha jınaıtynyn búkil el biledi. Sonda qalaı, aqsha bizdiń basty qundylyǵymyzǵa aınalǵany ma? Keshe ǵana ol taýarlardyń qu­nyn kórsetetin, barlyq taýar óndirýshiler, satýshylar, tuty­ný­shylar arasyndaǵy ekonomı­ka­lyq baılanysty qamtamasyz etetin, taýar óndirisi men taýar aıyrbasynyń tarıhı damýy nátıjesinde paıda bolǵan qara­paıym qural emes pe edi? Biz bilmestikpen onyń qoǵamdaǵy rólin asqaqtatyp jibergen sııaq­tymyz ba, qalaı? Al munyń aıaǵy joǵarydaǵy keleńsizdik­ter­ge ákelip soǵyp jatqan joq pa. Bul báleniń basy desek, erteń munan da soraqy jaǵdaı­larǵa tap bolmasymyzǵa kim kepil bola alady. Osyny búgin oılamasaq, erteń kesh qalýymyz bek múmkin.

Oılaǵanda ne isteımiz? Bul oraıdaǵy qadamdarymyzdyń bári tárbıege kelip tirelýge tıis. My­saly, ózimiz mektep qabyrǵa­syn­da júrgende aqsha izdegen joqpyz. Aqshada jumysymyz bolǵan joq. Áke-sheshemiz de attaǵan saıyn aqsha jaıyn sóz etpeıtin. Toı-domalaqta tilek aıtqanda, qazirgi aqshanyń býyna pisip júrgen rýhanı nadandar sııaqty kóp aqsha tap, baı bol demeıtin, oqý oqy, bilim al, jaqsy azamat bol, adam bol deıtin. Ár kez baqyttyń kilti bilimde deıtin. Ne nársege bolsyn qanaǵat dep, barǵa shúkir­shilik etetin, ultymyzdyń jaý­har qundylyqtaryn qulaǵymyz­ǵa quıyp otyratyn. Al qazir úlkenniń de, kishiniń de kókeıin tesip bara jatqan bir-aq nárse, ol – aqsha. Joq! Aǵaıyn, ap­tyǵyńyzdy basyńyz. Aqshaqu­marlyq túbi jaqsylyqqa aparyp soqtyrmaıdy. Aqsha biz úshin basty qundylyq bola almaıdy. Áne, aqshaqumarlar Anasyn bas-kóz demeı tópelep, soqqyǵa jyǵyp jatyr, óltirip jatyr. Ana bir buryshta aqsha­qumarlar aryn saýdaǵa salyp jatyr. Olar erteń Otanyn da satady. Bul bizge sheginetin jer joq, jarqabaqqa tireldik degen sóz. Endeshe, oılanaıyq, «Aqsha júrgen jerde albasty birge júredi», «Aqsha baılyǵy kórin­genshe, aqyl baılyǵy ólgenshe» degen babalarymyzdan qalǵan sózderge qulaq asaıyq, aqshanyń qulyna aınalmaıyq!

Jarasbaı SÚLEIMENOV,

«Egemen Qazaqstan».