Ǵanı bizdiń týysymyz edi

Sársenbi, 18 shilde 2012 7:21

Meniń anam Tóle óte symbatty, ózin sál tákapparlaý ustaıtyn, qarshyǵa kózdi arýdyń ózi eken.
Ol el tarıhynda eleýli orny bar ula­ǵatty adamdardyń ónegeli ómirin balalary­nyń qulaǵyna quıyp ótti. Sondaı jandar­dyń biri – elge erte tanylyp, 23 jasynda qyrshyn ketken Ǵanı Muratbaev edi.
Anamyzdyń Ǵanıdy jaqyn bilýiniń syry mynada eken. Ákemiz Dilmaǵambet Qyzyl­orda oblysynyń Qazaly jaǵynan. Ol saýatty, isker, elge sózi ótimdi, jasynan atqa­mi­ner bolyp, halyqtyń qamy úshin kóp áreket jasaǵan kisi eken. Ásirese, ashar­shy­lyqta, elge ártúrli zobalań ákelgen saıasat­tyń qıturqylary beleń alǵan kezderde jetim-jesirlerge, ǵarip-qaserlerge qolynan kelgeninshe qaraılasyp kelipti. Sonysy úshin týǵan aýylyndaǵylar «Bizdiń tileýle­simiz», «Tilekshimiz»,

Sársenbi, 18 shilde 2012 7:21

Meniń anam Tóle óte symbatty, ózin sál tákapparlaý ustaıtyn, qarshyǵa kózdi arýdyń ózi eken.
Ol el tarıhynda eleýli orny bar ula­ǵatty adamdardyń ónegeli ómirin balalary­nyń qulaǵyna quıyp ótti. Sondaı jandar­dyń biri – elge erte tanylyp, 23 jasynda qyrshyn ketken Ǵanı Muratbaev edi.
Anamyzdyń Ǵanıdy jaqyn bilýiniń syry mynada eken. Ákemiz Dilmaǵambet Qyzyl­orda oblysynyń Qazaly jaǵynan. Ol saýatty, isker, elge sózi ótimdi, jasynan atqa­mi­ner bolyp, halyqtyń qamy úshin kóp áreket jasaǵan kisi eken. Ásirese, ashar­shy­lyqta, elge ártúrli zobalań ákelgen saıasat­tyń qıturqylary beleń alǵan kezderde jetim-jesirlerge, ǵarip-qaserlerge qolynan kelgeninshe qaraılasyp kelipti. Sonysy úshin týǵan aýylyndaǵylar «Bizdiń tileýle­simiz», «Tilekshimiz», «Tilesimiz» dep atap ketken kórinedi. Ákemiz anamyzdan jıyrma jas úlken bolǵan. Anamyz aýylǵa kelin bolyp túskende ákeı el-jurtqa tanymal, qurmet-bedeli bıik, aýyldyń arqasúıer azamaty bolsa kerek. «Jigittiń jaqsylyǵy – naǵashydan» degendeı, ákeıdiń anasy da ataqty jerdiń qyzy eken. Ol kisiniń ata­la­rynyń biri Tájimbet 40 jyl bolys bolypty. Ǵanı Muratbaev, mine, sol Tá­jim­bet naǵashy atamyzdyń shóberesi. Taratyp aıt­qan­da, Tájimbetten – Arǵyn, Ar­ǵynnan – Sadyqbaı, Muratbaı týady. Ǵanı – Murat­baıdyń balasy. Ǵanıdiń ózinen tórt jas kishi Kúlparshyn atty qaryndasy bol­ǵan. Shesheleriniń aty – Bátıma.
Ǵanı jasynan aýrýshań bolyp ósipti. Onyń ústine áke-sheshesinen jastaı jetim qalǵan, qaryndasy da tym jas dúnıe salǵan. Kele-kele búkil Tájimbet áýletinen erkek kindiktiden jalǵyz Ǵanı ǵana qalǵan kórinedi. Bizdiń ákeı aldymen sheshesi men qaryndasy, sońynan Ǵanıdiń ózin qo­lyn­da ba­ǵyp-qaǵyp tárbıelep, ósiredi. Tipti bir kúni Ǵanı tyrysqaq aýrýyna ushyraǵan kezinde táýip-balgerlerdiń keńe­simen ony jańa soıylǵan tý kók eshkiniń terisine orap, bes adam bolyp búkil denesin ýqalap, aýzyna eshki sútin tamyzyp otyryp bir kún emdep­ti. Sodan Ǵanı tiri qalyp, aman-saý jazylyp ketken eken.
Alasapyran kúnder týǵanda bolys tuqymynan ekenin jasyrý úshin ákesiz ony malshy-jalshylardyń ishine aralastyryp jiberip, elge qoıshynyń balasy dep tanys­tyratyn bolypty. Aqyldy, kózinde jiger oty jaınap turǵan balany keıinirek Qaza­lydaǵy mektep-ınternatqa ornalastyrǵan. О́skenshe oǵan ózi qamqor bolyp, asyldyń synyǵy, tulpardyń tuıaǵy dep erkeletip júrgen. Ǵanı da ózinen 13-14 jas úlken, ákesindeı bolǵan Dilmaǵambet ákemizge árdaıym syryn aıtyp, aqyldasyp, jaqyn tutyp ósken. Erte eseıgen suńǵyla balanyń kelesheginen ákemiz kóp úmit kútipti.
«Ǵanı erjetip, aıtýly azamat bola bas­taǵan shaǵynda qalyńdyǵy Baqytjandy bizdiń úıge ákelip túsirgen edi, – deıtin anamyz Tóle. – Jas kelinniń basyna ózimniń aq oramalymdy salǵanym esimde».
Anamyz Ǵanımen aralas-quralas bolǵan kisilerdiń birazyn jaqsy bilgen. Olardyń birazy óz qolynan dám de tatypty. Sonaý 30-shy jyldardaǵy asharshylyqta bir joly Qazaly jaqqa Álibı Jangeldın kelipti. Sonda anamyz Tóle ol kisini aq dastarqan jaıyp qarsy alyp, áńgime ústinde Ǵanı týraly aıtypty. Jalpy, sol asharshylyq kezinde týysqandarymen baryn bóliskeni­niń shet jaǵyn ǵana shyǵaryp jetkizýshi edi. О́zi elge istegen jaqsylyǵyn jarııa etýge asa qumar emes-ti. Sonyń áseri bolýy kerek, taǵy da qandaı ataqty adamdarmen dámdes-tuzdas bolǵanynyń egjeı-tegjeıin bile almaı qaldyq. Bir ǵana Ǵanı men onyń otbasyna jasaǵan sharapatty isine qarap, áke-sheshemizdiń tekti adamdar ekenin paıymdaıtynbyz.
Keıin óse kele Ǵanı Muratbaev týraly jazylǵan kitaptardyń bárin derlik izdes­tirip, taýyp oqydym. Sondaı tanymal adam­men týystas bolǵanymdy, ata-anamnyń oǵan degen súıispenshilik-meıirimdiligin, ja­­saǵan qaıyrymyn árdaıym maqtan tutyp júremin. Muny balalarym men nemere­lerim­niń qulaǵyna quıa berýden de esh jalyqpaımyn.
Panzagúl DILMAǴAMBETOVA.
Taraz.