Asanáli

Beısenbi, 28 maýsym 2012 7:25

Asanáli! Osy bir esim búgin maǵan qazaq dástúrinde qalyptasqan, ata-te­gin qazbalatpaı-aq atymen halyq arasyna belgili bolǵan uly tulǵalardy eles­tetedi. Abylaıdyń, Qabanbaı men Bó­gen­baıdyń, Mahambet pen Abaıdyń, Aman­keldi men Qajymuqannyń jal­ǵasy sııaqty. Olardyń esimderi bizdiń sana­myzǵa ult qaharmandary bolyp sińgen. Halqy súıikti uldaryna uqsas ur­paq ósirýge umtylǵan, yrymdap so­lar­dyń atyn qoıǵan. Búgin de jas Asan­áliler ósip keledi. Áshimovter kóp, Asanáli jalǵyz.

Beısenbi, 28 maýsym 2012 7:25

Asanáli! Osy bir esim búgin maǵan qazaq dástúrinde qalyptasqan, ata-te­gin qazbalatpaı-aq atymen halyq arasyna belgili bolǵan uly tulǵalardy eles­tetedi. Abylaıdyń, Qabanbaı men Bó­gen­baıdyń, Mahambet pen Abaıdyń, Aman­keldi men Qajymuqannyń jal­ǵasy sııaqty. Olardyń esimderi bizdiń sana­myzǵa ult qaharmandary bolyp sińgen. Halqy súıikti uldaryna uqsas ur­paq ósirýge umtylǵan, yrymdap so­lar­dyń atyn qoıǵan. Búgin de jas Asan­áliler ósip keledi. Áshimovter kóp, Asanáli jalǵyz. Búgingi qazaq ortasynda (odan tys jerlerde de) odan góri keńirek taraǵan esim joq. Ekranda – Asanáli, sahnada – Asanáli, teledıdarda, teatr men kıno jarnamalarynda – Asanáli, gazet-jýrnal betterinde de – Asanáli, «Asanáli» atty albom da bar. Eldiń qurmetti qonaǵy, tórge shyǵarar asyly da Asanáli. Tipti Bahýs  kompanııasy da onyń atyn paıdalanyp, «Asanáli» degen konıak shyǵaryp, saýdasyn qyzdyryp jatyr. Tańdanbaı kór!

Nege solaı? Adam týǵannan dana bop, uly bolyp, jahanǵa jar salyp baryp týa ma? Oılanyp, qaharmany­myz­dyń ómir jolyna kóz jibersek, tipti de olaı emes ekenin kóremiz. Ákesi soǵys órtinde joǵalǵan jas bala jalǵyz panasy anasymen tentirep júrip jan asyrapty-aý! Týǵan aýyldan pana tappaı, Kentaý sııaqty jańa ashylǵan ón­diriske baryp anasy jumys istep, balasyn jetkizýge tyrysqan, mektep­tegi oqýyn úzbeı, úmitin joǵaltpaı, jaq­sylyqty aldan kútken. Sodan soǵys aıaqtalyp, el turmysy jóndele qoıma­ǵan­men, kóńilderi jaılanyp tynysh­tyq jaǵdaıǵa kóshkende, anasy Tájihan jalǵyzyn adam bolsyn, ómirden jolyn tapsyn degen úmitpen Almatyǵa oqýǵa attandyrǵan. Qandaı erlik dese­ńizshi! Soǵys kezinde jalǵyz balaǵa aldanyp qalǵan analardyń biz talaıyn kórdik. Birine biri serik bop jarasyp qalǵan olar soǵystan soń da birin biri qımaı aýyl ishinde qaldy. Sheshesi jalǵyzyn kózden tasa qylǵysy kelmese, balasy oqý izdemeı, jumys istep, ana­syn kútti. Anasy nemerelerin tár­bıeledi. Elde ákesiniń shańyraǵyn ustap qalyp, jal­ǵyz balasyn qalaǵa attandyrý eki ana­nyń biriniń qolynan kelgen joq. Táji­han-apanyń qylyǵy erlikke para-par dep aıtýymnyń syry da osynda. Onyń ústine balanyń bola­shaǵy da aıqyn emes, tańdaǵan maman­dyǵy joq. Áı­teýir dıplom alyp elge qaıtyp, aý­yl­­­da­ǵy sharýashylyqtyń bir tutqa­syna ıe bolsa degen úmit. Mehanık pa, mal dá­rigeri me, zootehnık pe – bári bir. Biraq qudaı ony bul jolǵa salmaı, basqa jolǵa – óner jolyna buryp jiberdi.

Allanyń jazýy degen osy bolar – Asanáli kózindegi ushqyndy tanyp, «Kóp bolsa, aýylǵa bir mal dárigeri kem barar… Sen bizge kel» dep kon­ser­va­torııanyń teatr bólimine shaqyryp alǵan Asqar Toqpanovtyń qylyǵyn bas­qasha jorý múmkin emes.

Sóıtip Asanáli jolyn tapqan, bo­ıyn­da jasyrynyp jatqan ónerge degen beıimdilikti tanytýǵa múmkindik al­ǵan. Bul – shyn maǵynasyndaǵy baqyt. Bo­ıyn­daǵy talantyn tanymaı, ne nársege beıiminiń baryn bilmeı, oqýǵa kez­deısoq túsip, keıin ony tas­tap ketken, ne bolmasa oqyǵan maman­dyǵyna yryq­syz baılanyp qalyp, jupyny qyzmet atqarǵan  jastar az ba? Búgingi jastar­dyń basty qatesi de osynda. Adam bo­ıyn­da qýat pen belgili bir mamandyqqa beıimdilik  mol ǵoı. Solardy tańdap ala bilý, soǵan jol ashý – úlken óner. Sol tańdaý seniń baqytyńdy ashady, isińdi oń jolǵa salady. Buǵan Asanáli taǵdyry kýá.

О́nerge barǵan jas Asanáliniń bo­ıyndaǵy talant qýaty áýelden-aq syrt­­­­qa shyǵýǵa umtylyp, ony maza­la­ǵanyn taný qıyn emes. Kınoǵa, teatrǵa áýes boldy. Kınoǵa túsýge tyrysty. Oǵan stýdent kezinde-aq «Botakóz», «Bir aýdanda», «Asaý Ertis jaǵasynda» fılm­derine túsýi dálel.  Oınaǵany shaǵyn rolder bolǵanmen, ol olardan janyna qýat aldy,  talabyn ushtady. Jigeri janyla tústi. Sóıtip júgirip júrip sabaqtaryn jiberip aldy. Bir jyldaı oqýy úzilip qaldy. Sonda da ol alǵan betinen qaıtpaı, oqý men tá­ji­rıbeni ushtastyrýdy jón sanady. О́mir men ónerdiń  egiz, bir birimen baılanysty ekenin uqty. Adamdyq minez-qu­lyqtar men tirshilik syrlaryn túsi­ne bastady. Býyny qataıdy. Asan­áli­niń teatr mektebin bitirgennen sońǵy qyz­metin sol kıno mańynda bastaýy da  osydan bolar. Ol bul tusta «Meniń ulym», «Jol toraby», «Tulpardyń izi» sııaqty fılmderde irili-usaqty ról­derdi oınady. Kınostýdııada ol ataqty akter jáne rejısser Sháken Aımanovty kezdestirdi. Onyń ózimen birge oqyǵan qyzy Maıramen  jyly qarym-qatynasy úlken sezimge ulasyp, óz aldyna otaý tigý máselesi sheshildi. Asan­álisi úılenip, Tájihan-apa balalary­nyń qolyna kóship keldi.

Kıno, árıne, jaqsy óner. Kezinde keńes kósemi ony óner ataýlynyń eń mańyzdysy sanaǵan. Sondyqtan Keńes odaǵynda oǵan qamqorlyq kúshti boldy. Kıno jasaýǵa qatysýshylar úlken gonorar da aldy. Alaıda mundaı úlken ónerde oza shaýyp, bedelge ıe bolýshylar kóp bolǵan joq. Onyń ústine kıno – artıst úshin ótkinshi dúnıe. Oǵan daıyn­dalyp kelip, bir-aq ret túsesiń. Jaqsy oınasań da, jaman oınasań da bitti, qateligińdi jóndeı almaısyń. Son­dyqtan akter úshin eń mańyzdy já­ne úlken mektep – teatr óneri sanalady. Shyn akter osynda shynyǵady. Teatrda róldi  bir oınap shyǵýmen toq­talmaısyń. Ár oınaǵan saıyn oǵan  birdeme qosasyń. Úzdiksiz izdenýde bo­la­syń. Teatrda shynyqqan akterler­diń kınoǵa kóp shaqyrylatyn sebebi de osynda. Ári kıno kópshilikke tarap, atyńdy elge tanys etedi.

Uly Sháken de kınoǵa barǵanda, drama teatry ónerin ıgerip, jaqsy rejısser retinde tanylyp baryp kelgen. Onyń teatr rejısseri tájirıbesi jańa qyzmet ornynda paıdaǵa asty. Ol klas­­sıkalyq fılmder jasady. Uly akter teatrdy saǵynǵanda kelip oınap kete­tin, jańa spektaklderge qaty­sa­tyn. Kınoda júrip, teatrǵa kelip Otellony oınaǵany  bárimizdiń jadymyzda.

Osyndaı úlken óner joly Asan­álige de buıyrdy. Ol shyn baqytyn M.Áýezov atyndaǵy Qazaqtyń Akade­mııa­lyq drama teatrynda tapty. Jańa ónerge tóselý, izdený shaǵy, órleý, akter retinde bıikke jetýi de osy teatr qabyrǵasynda ótti. Osynda júrip ara kidik kınoǵa baryp, onda da keń tanyldy. Qazaq ádebıeti men mádenıetinde jańa bir betburys týdyrǵan ótken ǵa­syrdyń  60-jyldary Asanáli men onyń zamandastary úshin de ózgeshe bir kezeń boldy. Stalınnen keıin Keńes eliniń saıası-qoǵamdyq jáne ıdeolo­gııa­­­lyq ómirinde boı kórsetken jańasha oılaý, is-qımyl erkindigi shyǵarma­shy­lyq uıymdarda tyń serpin týǵyzdy. Osy kezde qazaq drama teatryna bas rejısser  bop kelgen, Máskeý oqý or­ny­nyń túlegi Ázerbaıjan Mámbetov  teatrdy  jańa baǵytqa bura bildi. О́mir talaptaryn alǵyr sezinetin ol talantty da tanyǵysh, onyń múmkindigi men qandaı rólderge beıimin de ańǵaratyn, oıyna qaraı batyl sheshim jasaıtyn basshy bolyp shyqty. Ázerbaıjan dáýiri teatrdyń altyn zamany dese de bolady. Ol klassıkany da, zamanaýı týyndylardy da, ulttyq dramatýrgııany da jetik bildi. Solardy qazaq sahnasyna shyǵarýmen repertýardy baıytty. Teatr­ǵa dramatýrgterdi kóp tartty. Ozyq spektaklderimen qazaq teatryn Máskeý sahnasyna shyǵarý dás­túri osy jyldary kóbirek iske asty. Sóıtip Áýe­zov teatrynyń tabystary Odaq kóleminde moıyndaldy.

Qazaq teatrynyń osy bir tabysty jyldarynyń qýanyshy onyń akterler quramynyń  eńbegimen tikeleı baılanysty bolǵany belgili. Ol kezde qazaq teatrynyń negizin salǵan Qalıbek Qýanyshbaev, Serke Qojamqulov, Elýbaı О́mirzaqov, Qapan Badyrovtar, olar­ǵa 30-jyldary qosylǵan Sháken Aımanov, Rahııa Qoıshybaeva, Jaǵda О́gizbaev, Seıfolla Telǵaraev, Kamal Qarmysov, Sábıra Maıqanovalar tiri edi. Olarǵa teatrǵa soǵys kezinde kelgen Hadısha Bókeeva, Sholpan Jandarbekova, Bıken Rımovalar, soǵystyń so­ńy men 60-jyldardyń ókilderi Nur­muhan Jantórın, Ydyrys Noǵaıbaev, Asanáli Áshimov, Sábıt Orazbaev, Raıymbek Seıtmetov, Farıda Sháripova, Núketaı Myshbaeva, Torǵyn Tasybekovalar qosyldy. Barlyq urpaqtyń ókil­deri bolyp bir qazannyń qulaǵyn us­tap, bir dertege qatar jegildi. Esh­qaısysy qatarynan qalmaı, júkti alǵa súıredi. Inileri men balalary aǵalarynan úırense, aǵalary qamqor, tárbıeshi bola bildi. Sóıtip, jastar jaǵy ónerdi ǵana emes, aǵalary ótken ómir jolynyń sabaqtaryn ıgerip, adam­dyqtyń mektebinen ótti. Búgin qatarlary sırep qalǵan sońǵy urpaq ókilderiniń arýaqty eske alyp, aǵala­rynyń óneri men adamdyq qylyqta­ryna, ázil-qaljyńdaryna tamsanyp, saǵynatyny ádemi-aý!

«Bul shaldardyń teatry – uly teatr eken ǵoı. Qazir qarap otyrsam, qazaq sahna óneriniń qaıta órleý (renessans) dáýiri sol qasıetti qarııalar ke­zinde bolǵan eken», – dep jazdy keıin Asanáli.

Sóıtip, 1964 jyly M.Áýezov teatry tabaldyryǵyn jasqana attap kir­gen Asanáli bar ómirin osy qabyrǵada ótkizip, búgin  teatrdyń tórinde otyr. Onyń ósý joly, qashandaǵydaı, birtin­dep bastaldy. Degenmen, az da bolsa kınoda kórinip, irili-usaqty rólder oınap kelgen jas akterdiń alymyn, jige­ri men ottylyǵyn tanyp, basshylyq ony kópshilik sahnasyna  qatysýshylar qataryna qosqan joq. Orta tustan, keýdege jaqyndaý rólder tapsyrýmen bastady. Asanáliniń teatr sahnasynda alǵashqy oınaǵan róli jańa qoıylǵan M.Áýezovtiń «Abaı» drama­syndaǵy Aıdar edi. Bul ról akterdiń arǵy izde­nisine baspaldaq boldy. Asekeń ony ózine qymbat beınelerdiń birine sana­ǵan. Budan keıin ol «Qara­qypshaq Qo­bylandyda» Shýaq, «Qozy Kórpesh – Baıan sulýda» Qozy, «Eńlik – Kebekte» Kebek bolyp oınady. Birtin­dep, izdenis jolyna tústi. Akterlik sheberlikti shyń­daýǵa bet aldy.

Osy bir tusta onyń kóńilin taǵy da kıno bóldi. Oǵan «Qyz Jibek» fıl­min­de Bekejan rólin oınaý týraly usy­nys tústi. Qazaqtyń ulttyq sana-sezimine  ystyq Qyz Jibek taqyryby kim-kimge bolsa da qymbat qoı. Onyń ústine Bekejan obrazy týraly óz túsi­nigi bar Asanáli buǵan yqylaspen ke­listi. Osymen qabattasa Sháken Aımanov «Atamannyń aqyry» degen fılm túsirýge daıyndalyp, Qasymhan Shadııarov atty saqshynyń róline Asan­álini shaqyrdy. Árıne, kúıeý balasy bolǵandyqtan emes, Asanáli boıyn­da­ǵy jiger men qaırattyń mol­dyǵy, tá­ýekeli basym minezi,  júrek­tiligi qy­zyq­tyrdy. Fılmniń bas keıip­keri Sha­dııarovty tek sondaı jas adam oınaýy kerek dep sheshti. Tipti Sháken Asanálige Bekejandy qoıyp, osy fılmge basyn bosatyp kelýdi usyn­dy. Shadııarovtyń róline qyzyq­qan­men, Asanáli Bekejannan bas tarta almady. Eki jaǵyna da «kelisseńizder, ekeýin qabat oınaıyn, qıyn bolǵanmen, úlgeremin, uıatqa qaldyrmaımyn» de­gendi aıtty. Sháken men «Qyz Jibek­tiń» rejısseri Sultan Qojyqov ekeýi qatar otyryp, Asanálige yńǵaıly grafık jasaýǵa májbúr boldy. Sóıtip ol eki fılmge qatar tústi.

«Bir kúnniń ishinde, túske deıin – Bekejan, tústen keıin – Qasymhan bolyp oınaǵan kúnderim boldy, – deıdi Asan­áli. – Eki róldiń bir-birine tı­gizgen kó­megi kóp boldy. Bekejannyń epızodyna túsip kelgen soń, Qasymhan «ońaılaý beriledi». Ystyq qandy, ot bolyp janyp turǵan Bekejan minezin sál sabaǵa túsire qoısam, Qasymhan minezin dál ustaımyn. О́ıtkeni, Qasym­han ár qada­myn on oılanyp, myń tol­ǵanyp shesher baıyptyń, aqyldyń adamy… Kerisinshe, Qasymhannan keıin Bekejannyń ishki jan saraıyna kirý tipten qıyn. Oǵan Qasymhan sııaqty uzaq tolǵanyp, qate qadam jasamaýǵa tyrysyp otyrsań, ań­ǵal batyrdyń beınesinen múlde aýlaq­tap keter ediń. Sondyqtan biraz ter tógip, alpys eki tamyryńdaǵy qa­nyńdy qyzdyryp alý­ǵa týra keledi. Eń úlken paıdasy dep osy eki beıneni salystyra otyryp, birine birin ólshem ete alý tásiliniń ózin aıtar edim».

Árıne, eki róldi salystyra aıtqan akterdiń sózi, tolǵanysy ol kórgen qıyn­shylyqtardy jeńildete almaıdy. Eki dáýirde ómir súrgen eki keıipkerdiń mi­nez-qulqyn, júris-turysyn, sóıleý máne­rin, el aldynda ózderin ustaı bilý ádetin ıgerip, bir-birine uqsatpaı berý de ońaı emes edi. Ekeýiniń dushpandary da eki túrli. Dýtovtyń aldyndaǵy jas ofıser Shadııarov pen Tólegenmen, Ji­bek­pen kezdesýlerdegi Bekejannyń ózin ózi ustaı bilýi, sóıleý daǵdysy tipti de salystyrýǵa kelmeıdi. Árbir sóz ben is-qımyldyń astarynda osyny sezingen akter men rejısserlerdiń tynymsyz tógilgen teri men oı-tolǵa­nysy jatty.

Aqyry eki fılm de túsirilip bitti. Ekeýi de oıdaǵydaı shyqty. Qazaq kınosyna jańalyq bolyp qosyldy. Shadııarov beınesinde Asanáli Keńes Oda­ǵynyń qas jaýy, ony qulatý úshin jan aıamaı kúresken Dýtovtyń shtabyna kirip ketip, ony talqandap shyqqan qa­zaq saqshysynyń oıly, ańdap basqan, sabyrǵa jeńgizgen minezine qosa, she­shý­shi kezeńderde batyl, jiti qımyl-áreketter jasaı alǵan erligin  tanyta aldy. Al, Bekejan róldiń jańa traktovkasymen Asanáli shyǵarmashylyǵy­nyń bıik shyńy bop qaldy. Ol buryn­nan qalyptasyp qalǵan súıisken eki ǵashyqty aıyrǵan, ólimge qıǵan qaraq­shynyń beınesin jańartyp, kúrdeli obraz jasady. Ol – bir jaǵy – elin jaýdan qorǵap júrgen batyr, ózi seri, ózi sal, Jibekke ǵashyq óz zamanynyń er jigitteriniń biri. Jibek súımedi eken dep, jolynan jyǵylyp, Tólegenge jol bere qoıý onyń da azamattyq, batyrlyq namysyna tıedi. El ishinen Jibekke la­ıyq jigit taba almaǵandaı, qańǵyp kelgen bireýge qyzdy óńgertip jiberý onyń ar-ujdanyna sıymsyz. Sóıtip, ol kúreske shyǵady. Osy eges Tóle­genniń ólimine ákeledi. Obrazǵa osyndaı jańalyqpen kelgen Asanáliniń sheshimi keıin búkil kórermender qaýy­mynyń qoldaýyna ıe bolǵany belgili. Asanáli ózi de Bekejandy óz shyǵar­mashylyq ómiriniń belesi sanaıdy.

Osy jerde «Qyz Jibek» fılminiń túsirilýi aldyndaǵy talastar jóninde bir-eki aýyz sóz qosýdy paryz kórem. Oǵan meniń de qatysym bolǵany bar. Bir kúni belgili halyq ártisi Múlik Súr­ti­baev (bizben jerles, týys bolyp aralasyp júretin) úıine shaqyrdy. Barsaq, Sultan Qojyqov otyr eken. Áń­gime ústinde «Qyz Jibek» fılmi jaıly sóz boldy. Ony qyrǵyzdarǵa berý máselesi kóterilip jatqanyn esti­dim. Ol kezde qyrǵyzdarda eki ataqty re­jısser (Tólemish О́keev, Bolat Shám­shıev) shy­ǵyp, olardyń fılmderi odaq kóleminde tabysty ótip jatqan. Qazaq­standa shyqqan fılmderdiń onsha baǵalanbaı júrgenderinen jas­qanyp, kıno salasy­nyń basshylary qyrǵyz­darǵa berýge yntaly bolypty. Áńgime ústinde qazaq rejısserleri ishinen fılm túsirýden Sultannyń dámeli ekenin bildim. Ol da qazaqtyń úlken el bolyp otyryp óz mamandaryna senbeı, «Qyz Jibekti» qyr­ǵyzdarǵa berip qoıýdy namys kóretinin aıtty. Múlik marqum Sultanmen dos bolatyn (Sol tusta týǵan nemeresiniń atyn da Sul­tan qoıǵan), oǵan ish tartyp, qosh­taı otyryp, maǵan jaltaqtady. Tili jetken jerge birdeme aıta ma dep úmit­tengen sııaqty.

Erteńine men osy áńgimeni sol kez­degi Qazaqstan Kompartııasy orta­lyq komıtetiniń ıdeologııalyq jumys­ty basqaratyn  hatshysy Sattar Ima­shev­qa  jetkizdim. Onyń da ulttyq namysyna tıetindeı  qajap aıttym. Qazaq jaǵynan Sultan Qojyqovtyń aty atalyp qalǵanyn, senim kórsetse, onyń fılmdi túsire alatynyna sen­dirdim. Sattar bul áńgimeden habardar eken. О́zi de eki oıly bolyp otyrǵanyn aıtty. Máselege aralasýǵa ýáde berdi. Sóıtip «Qyz Jibek» qazaqtardyń paıdasyna sheshilip edi.

«Qyz Jibek» pen «Atamannyń aqy­ry» fılmderi Asanáliniń atyn ha­lyqqa keń jaıdy. Fılm úlken ekran­ǵa shyǵyp Keńes Odaǵyna qosa, shetelderde kórsetildi. Jas bolǵan­­­men, ak­ter­­lik tájirıbe jınaqtap úlgergen, eń bastysy, qudaı bergen talanty men sol obrazdy jasarlyq oıy, ózindik kózqarasy, konsepsııasy bar Asanáli  tabysy kim-kimdi de bolsa tańǵal­dyr­ǵandaı edi. Jalyndaı janyp, «Sadaq­tyń oǵyndaı zýyldap turǵan qııaly bar», G.­A.Tovstono­gov­tyń sózi, Asanáli  ishki sezimimen, kókirek kózimen  dúnıe­ni barlaı bi­letin adamgershilik qasıet­terimen kóz­ge tústi. El-jurt ony eki ónerdiń tizginin qatar ustaǵan sheber akter dep tanydy. Shyndyǵynda, mun­da talant kúshine qosa janyn qınaǵan beınet, aıamaı ter tókken eńbek bar edi. Ol kóp ultty memleket óneriniń tóri­nen oryn aldy. Keıin ol «Atamannyń aqyry» fılminiń 2-serııasy bolyp tú­sirilgen «Transsıbır ekspresi» fıl­minde Shadııarovtyń keıingi taǵ­dyryn beıneledi.

Kınodan teatrǵa osyndaı iri tabys­tarmen oralǵan Asanálini alda úlken ister kútip tur edi. Endigi kezeńde oǵan negizgi spektaklderde basty rólder tapsyryldy. Birge oınaıtyn artıster­diń barlyǵy da, onyń oıynyna, qas-qabaǵyna qarap, ol bastaǵan ujym an­samblin buzbaýǵa tyrysatyndaı edi. Sodan bergi jyldarda ol sahnada kóptegen tyń obrazdar jasady. Olar­dyń bárin búgin teatr tarıhynyń mamany emes adamnyń esine túsirýi qıyn. Degenmen, bastylaryn oıǵa alsaq, M.Kaorýdyń «Shyǵystaǵy bir beıbaq» spektaklindegi Eıdzı, M.Frıshtiń «Don Jýannyń dýmanyndaǵy» Don Jýan, Q.Muhamedjanovtyń «Jat elde» pe­sa­syndaǵy Asan, T.Ahtanovtyń «Bora­nyndaǵy» Qasbolat, S.Júnisov­tiń «Ajar men ajalyndaǵy» Atan, I.Kýprıanovtyń «Vetnam juldyzyn­daǵy» Ngýen Van Fan, 1971 jyly Á.Mámbetov qaıta qoıǵan Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh – Baıan sulýyndaǵy» Qodar, M.Áýezovtiń «Qarash-Qarash oqı­ǵasy» hıkaıatyndaǵy (sahnalyq nus­­qasyn «Tańǵy jańǵyryq» degen atpen jasaǵan – Q.Ysqaqov) Jarasbaı, Á.Ábishevtiń «Mansap pen ujdan» pesasyndaǵy Arman, Q.Muhamed­ja­nov pen Sh.Aıtmatovtyń «Kóktóbedegi kez­desýindegi» О́sipbaı, Á.Nurpeıi­sov­tiń «Qan men terindegi» Elaman, Ǵ.Mú­­sirepovtiń «Bolashaqqa amanatyn­daǵy» Syrym batyr, t.b. rólder eske túsedi. Bári de spektaklderdiń negizgi tutqa­syn ustap turǵan, shyǵarmanyń ıdeıa­lyq-kórkemdik keıpin ashatyn beıneler. Kezinde bul spektaklderdi kórer­men qaýymnyń jyly qabyldaǵany merzimdi baspasózde jazylǵan.

Jas Asanáliniń talantyn alǵash tanytqan rólderdiń biri Asan («Jat elde») edi. О́z otanynan adasyp shet elde qalǵan, jat ómirden túńilip, elin saǵyn­ǵan aqynnyń beınesi, tragedııa­lyq kúıi Asanáli oıynynda sheber somdaldy. Biz bárimiz de onyń aıryq­sha talantyn osy rólde tanyǵanbyz. Meniń «Qazaq ádebıeti» gazetinde (1968, 28 qańtar) osy spektakl týraly maqala jazǵanym bar. Ol tutastaı spektaklge, bólip aıtsaq Asanáli oıynyna degen shyn súıispenshilik, rıza­lyq kóńilden týǵan edi. Osyndaı pikirdi Á.Nur­peıisov te jazǵan. «Asan qandaı?! Asanáli Áshimov osy róldi tamasha oınap júr. …O basta Otanyn satqan, sonan soń ózin satqan eki qazaq jigiti qarańǵy kóshede tentirep qalǵan. … Syl­byraǵan aq jaýyn… Ár jerde bir syǵyraıǵan elektr shamyn jel shaıqap, dir-dir etedi. Qurban pla­shy­nyń jaǵasyn kóterip alǵan. Qasynda Asan keledi. Ebil-sebil. Jalań bas. Shashy sý-sý. Beti jalqyndaǵan isik. «Azǵan aqyn, tozǵan talant» deıdi Qurban onyń túrine qarap. Al Asan kó­shede qańǵyp qalǵan Túrkistan óki­me­tiniń prezıdentine qarap, kókiregine tas bop qatqan sher-shemenin ashy tyrnaǵymen aıamaı osyp-osyp alady. «Álgi Abyz ne deýshi edi?! Ne deýshi edi?! Adam sezimi sýalyp, qııal qýara bastaǵanda jattan­dyǵa jabysa beredi ekensiń. Ne deýshi edi álgi! – dep zalǵa tónip turyp ap, óz mańdaıyn ózi ki­jinip tóbelep uratyn Asanáli. …Shir­kin Asanáliniń oıyny sumdyq! Sonan ári ol: «Ne deýshi edi álgi. …Ne deýshi edi? …Á, á! Bas kesilgen bos keýde, bereke qonar arty joq, kózin alǵan biz sona, jar salyp bas­tar jalqy joq. Barar jeriń – batpaq sor, kún túzeler qalpy joq, shermende emeı bizder kim, kók tıyndyq narqy joq», – dep bir kezde Saryarqada sarnap ótken Abyz atasha Áshimov te sahnany kúńirentip jibe­redi», – dep jazdy ol. («Lenınshil jas», 1968. 28 qańtar).

Qodar rólindegi Asanáli keıipkeri folklorlyq jyrdaǵy urda-jyq qara kúshtiń ıesi etip qana qoımaı, onyń boıynda «dúleı minezben qatar asqaq adýyndylyq ta baryn» Q.Muhamed­ja­nov jaqsy baıqaǵan («Qazaq ádebıeti», 1972. 17 naýryz). Muny Bekejan róli­­men salystyra qarasaq, halyq poe­zııa­synyń biryńǵaı qara boıaýy yrqymen ketpeı, Asanáliniń olardyń adamdyq sezimi, namysy barlyǵyn, keıde sol sezim jylt etip kórinip, keıin dúleı baqastyqtyń jeńip ketetinin kórsete alǵanyn kóremiz. Bulardyń ózi – eski taptaýryn joldan jaltarǵan akterdiń jańalyǵy.

«Qarash-Qarash oqıǵasynda» da    M.Áýezov jazǵan Jarasbaıdyń beı­mezgil zamanda kúı keshken qaıshy­lyqty beınesin Asanáli sheber asha bildi. Ol – orys otarshyldyǵyna bas ıgen, qazaq­tyń bıliktegi iri  tulǵasy. Biraq halyq jazasynan qashyp, sol bılikti orys qolyna beredi. Qamytty óz erkimen kıip, enjar kúıde qolyn­daǵy saqına­syn mór qyp basyp turǵan kúıi qandaı onyń? Báribir halyq qar­ǵysynan qutyla almaıdy. Teatr­daǵy Asanáli oıyny jaıly pikir­ler budan áldeqaıda kóp. Biz onyń oıymyzǵa dálel esebinde biren-saranyn ǵana aldyq.

Asanáliniń teatr sahnasyndaǵy úl­ken tabysy – akterdiń úzdiksiz izdeni­siniń, ózine ózi bıik talap qoıa qaraýy­nyń nátıjesi ekeni daýsyz. Ol bardy oınap qana qoıýmen qanaǵattanbaı, joqty izdeýge erinbedi, kóp oqydy, ómirden toqydy. Onyń talanty kóp qyrly, jigeri mol, tapqyr, árqashan jınaqy, dıapazony keń, baısaldy, kerek jerinde shıyrshyq ata da biledi. Sol arqyly Asanáli qazirgi qazaqtyń bıik dárejedegi ıntellektýaldy zııa­lylarynyń qatarynan berik oryn aldy. Onymen pikirlesseń, aıtqanyn ja­lyq­paı tyńdasań, oǵan kóziń ábden je­tedi. Osy bilimimen, talantymen teatr men kınonyń álemdik tulǵala­ry­men teń turýǵa haqyly kúıge jetti. Ony biz teatr festıvaldarynan jıi kórip júremiz. Onyń kishipeıildigi, eńbegine súıenip ósip jetilgeni, kúpir­lik mine­ziniń joqtyǵy da adamǵa tán qylyqtar.

Ol aldymen qazaq teatrynyń negi­zin salǵan ulylarmen til tabysa bildi. Resmı bilimi bolmasa da, ómirdi jetik biletin talanttardyń óz  betinshe bilge­nin tolyqtyryp, qazaq týyndylary ǵana emes, orys jáne álemdik klassıkany ıgergenin kórdi. Olardyń osy baılyqty ıgerý jolyndaǵy eńbegi men mehnatyn taldap túsindi. Qalıbek pen Serkeniń, Elýbaı men Qapannyń, Qur­manbek pen Qanabektiń, Sháken men Kamaldyń, Sábıra men Qadıshanyń árbir oıyny men onyń jańalyq­ta­ryna, olar jasaǵan obrazdardyń kesek qal­pyna kóńil aýdardy. Olardyń adamdyq qalpy men keńdigine, darqan bolmysyna qyzyqty. Uly adamdardan ǵana uly akterler shyǵatynyn, qyz­ǵanshaq, kúndestigi kóp, óz qýanyshy bolmasa, basqanyń tabystaryna qýana bilmeıtin adamnyń óresi uzaq bolmaıtynyn baıqady. О́zi de keńdikke, adam­dyq jylylyqqa, kóppen birge bolýǵa úı­rendi. Osy baıqaýlary men oılaryn keıin kitaptarynda («Maıranyń áni», «Jan bólek») jazdy da.

Baıaǵyda teatr qurylǵan kezde Es­pem­­betti («Eńlik – Kebek») oınaǵan Serkeniń pesa jańadan qoıylǵanda sol róldi jańartyp (tipti ózgeshe rýhpen) oryndap shyqqanyn taldaǵan Asanáli oılary qyzyqty. «Elý jylda – el jańa, júz jylda – qazan» depti  Seraǵań oǵan. – Elý jyl oınap kele jatqanym ras bolǵanmen, elý jylda kórermenniń de qansha urpaǵy almasty emes pe? Ár shyqqan saıyn meniń aldyma múlde jańa urpaq, keshegiden basqa kórermen kelip otyrǵandaı kóri­nedi. Sonan soń tolqymaı qaıteıin! Onyń ústine elý jyl burynǵy Espembet pen qazirgi  Espembetti salystyra alasyń ba? Búgingi Espembet – múlde basqa Espembet, sózderi ózgerissiz bol­ǵanmen, kórermeni basqa. Basqa kórer­men úshin basqa, ıaǵnı jańa Espembet kerek bolady. Jańarmaǵan ónerdiń bolashaǵy kúńgirt, ol ósýden qalǵan óner. Sahnaǵa shyǵady ekensiń, keshegi jat­taǵan sóziń­men ǵana emes, búgingi áre­ketteriń­niń de baǵdaryn bilip shyq».

«Oılap otyrsam, danyshpan shal­dyń aıtqandarynyń bir qateligi bolsa-shy! – dep qorytady oıyn Asanáli. – Sahnaǵa shyqqansha, qobaljymaǵan, kerisinshe qalyń kórermenniń aldynda turyp sasqalaqtaǵan artıst – nashar artıst. Artıst sahnaǵa shyqqan soń shyǵarmashylyq ónerdiń shyńynda turǵandaı,  bárinen de ózin bıik sezinýi kerek. О́ziniń ár sózinen, ár qımyl-qaraketinen rahat alýy kerek. Sahnaǵa shyqqansha qobaljyp, myń tolǵan­ba­sań, mundaı bıikke jete almaısyń. Qa­lyń kórermenniń qas-qabaǵyna qarap oınamaı, kórermendi ózińe iles­tirip áketýge áreket et. Sonda ǵana jeńis – shyǵarmashylyq jeńis seniki» («Maı­ranyń áni» – 98-bet).

Asanáliniń kınodaǵy Bekejan ró­line bekip, kóńili tasyp kele jatqan­da Qur­manbekke kezdesýi de kóńil aýdararlyq.

– Qureke, ózińizben jolyqqanymdy bir jaqsy yrymǵa joryp turmyn. Qáne, qolyńyzdy jaıyp, batańyzdy berińizshi, – deıdi Asanáli.

– Oý, jaıshylyq pa, áıteýir? Ala­burtqanyńa qarap bir jaqsylyqtyń bolǵanyn baıqaımyn, – dep aqkóńil qarııa kóshede turyp qolyn jaıa berdi. Sonan soń ǵana surady:

– Qandaı qýanysh?

– Qureke, osy kele jatqanda «Qyz Jibek» fılmine ózińizdiń Bekejany­ńyzdy oınaıtyn bolyp bekip kele jatyrmyn.

Aǵamyzdyń batasy da meniń oıym­nyń ústinen dóp basqandaı.

– Bekejandaı eńbegiń – esh, tuzyń sor bolmasyn! Azamatty halqyńa qalt­qysyz jetkizseń, qor bolmassyń. Jort­­qanda jolyń, joldasyń Qydyr bolsyn! Áýmın! – dep taqpaqtaı jóneldi.

– Áýmın, Qureke! Bekejan – ózi­ńizdiń Bekejanyńyz edi. Ańǵal da aq júrek batyrdyń jarqyldaǵan beıne­sin sahnada talaı jasap edińiz. Men sizden azdap urlaımyn. Aıtyp istegen urlyq­tyń aıyby joq, aldyńyzdan óttim, – dedim.

Qurekeń sózin jalǵastyryp:

– Bir ǵajaby teatrǵa qaraǵanda, kınonyń qulashy da keń, múmkindigi de mol. Sondyqtan, onyń ómiri de uzaq, teatrdaǵy oıynyń jaqsy  bolsa da, keıbir kórermenniń ǵana esinde qalar, al kelesi joly odan ıá artyq, ıá kem oınaýyń múmkin, biraq bári de birte-birte umytylady. Al kıno óneri bir jolǵy oıynyńdy uzaq ýaqytqa áketedi. Sonysymen de ol mándi, sonysymen de onyń ǵumyry uzaǵyraq. Bálkim, keıingi bir urpaq «Qyz Jibekti» qaıtadan lentaǵa túsirer. Minekı, eger sen shyn sheber akter bolsań, ol Bekejan – akterdiń ózi senen kóp jaıdy, óziń aıtqandaı «urlaıtyn» bolar. Sondyq­tan, ulym, bul joly boıyńda baryńdy sarqa paıdalanyp, joǵyn talmaı izdep tabýyńa týra keler. Meniń Bekejanymnan «urlaıtyn» birdeńe tapsań, túk renjimeımin. Biraq operadaǵy Bekejan men kınodaǵy Bekejannyń arasy jer men kókteı-aý! Sondyqtan, talmaı izdenip, talpynýdyń qajettigin óziń de jaqsy bilesiń ǵoı. Men sol «ur­laımyn» degenińniń  ózine rızamyn»,  dep batasyn beripti qart  sheber.

Qart ustazdyń osy bir «boıyńda joǵyńdy izdep tabýyńa týra keledi» degen sózi kókiregimde aıattaı jattalyp qaldy» – deıdi Asanáli.

Osyndaı ustaz aǵalardyń qataryn­da Asanáliniń atasy, jary Maıranyń ákesi Sháken Aımanov ta bar edi.

«Men Shákeńniń tiri kezinde de, sońynan da ol kisiniń ózine ne rýhyna baǵyshtap kóp qyzmet istedim dep qu­daıǵa kúpirshilik aıta almaımyn, – dep jazady Asanáli, – meniń ol kisige degen yqylas-peıilimniń bári de belgili bir sheńberden asyp-tógilip kórgen emes. Qaıta, kerisinshe, onsyz da óneri­ne basymdy ıetin, ózime ustaz sanaıtyn ataqty adamnyń týǵan qaıyn atam bolǵanyna  qınalyp ta júretin kezim az emes edi. Ras, alǵashqy úıimdi  alǵan kezdegi  jasaǵan jaqsylyǵy, bedel salyp jiberetin tustary bolatyn. Degenmen, ol jaqsylyǵyn men kúıeý balasy bolmasam da  jasaıtyndaı kórinedi. Se­bebi, ol bireýlerge qolushyn berip, qýantyp júretin jan edi. Qazekem qarap júrgen be, eger ónerden bir bıik­ke qolym jetse, tipti táýir rólderde oınaıtyn bop bekisem de, «E, onyń bári de Shákeńniń arqasy ǵoı. Oǵan qatysy joq qaımana qazaqtyń biri bolsa, kórer edik», deıtin kúńkil sóz aldymnan kes-kesteı beretin.  Namysshyl basym óz eńbegimmen jetke­nim­niń bárin sol kisiniń arqasy dep sana­ǵandaryn estýge tózbeı-aq júre­tinmin. Bir qyzyǵy –  ol kisi de meniń osylaısha namystanatynymdy sezip júretin. Sodan da bolar, jumys babynda jurt­tan erekshe jeńildik jasamaýǵa, kish­kene jaqsylyǵy bolsa da eldi qoıyp, ózime de bildirtpeýge tyrysar edi… Áke retinde emes, izbasar shákirt retin­de erkelete júrip tárbıeledi. Bil­meı­tinińdi bildirmeı ǵana úıretip jiberýge sheber edi. Keıbireýlerdeı «Muny neǵyp bilmeısiń?» degen sııaq­ty saýaldarmen ózińdi kemsitip, jer-jebirińe jetý deıtin jat minezi múlde  bolmaıtyn. Maǵan ǵana emes, bar­lyq shákirt­terine, tipti qatar júr­gen zamandastaryna da solaı edi. …Sondyqtan da ol bar­sha jurttyń Sháke­ńine aınala bildi».

Asanáli Shákenniń álemdik dańqyn kótergen óneri men ondaǵy dostary (sheteldik, odaqtyq, qazaqstandyq) jaı­ly tartymdy áńgimeler aıtady. Ony sahnalas aǵalary da súıip erkeletken ǵoı. E, jigitter, ol Sháken ǵoı» deıdi eken olar Shákenniń isine súıinip, olardy túsingen Sháken de «Aý, ol – Elaǵań ǵoı, Seraǵań ǵoı», – dep otyrǵan.

«Bir biletinim – keremet ártistigi­men, akterligimen qatar, ánshiligimen qatar damyǵan ónerpazdyǵymen, daryndy rejısserligimen, oǵan qosa jurttyń bárimen de til tabysa biler darqan minezimen, qol astyndaǵy kez kelgen ujymnyń ár múshesimen qabaq shytyp, túsin sýytpaı-aq jumys istese biletin uıymdastyrǵysh qasıetimen, tapsyrylǵan sharýany tap-tuınaqtaı oryndaı biletin tyńǵylyqtyǵymen, eń sońynda ázilin kez kelgen janmen jaras­tyra biletin darııa-shalqyma janymen, bylaısha aıtqanda, búkil bolmysymen umytylmas uly beınelerdiń biri bolyp qala aldy. Eń keremeti – qandaı is istemesin, oıynda eń aldymen halqynyń namysy, halqynyń múddesi turatyny tań qaldyratyn», – dep qorytady áńgimesin Asanáli.

Asanáliniń aǵalarynan alǵan saba­ǵynyń túri osyndaı. Osyǵan uqsas ónegeni ol olardan jastaý áriptes aǵa-apalarynyń, qurbylarynyń da boıyn­a­­­n taýyp, tanı bilgen. О́ziniń bilimi men qudaı bergen talantyna qosylyp, boıyndaǵy halyqtyq darynyn oıata bilgen qazaqy  tabıǵattyq kózi osy aǵa­lary bolǵany anyq. Ol kim-kimniń boıy­­nan da ónerdiń bir ushqynyn, tap­qyrlyqty kórse, odan úırenýdi ar sanamaǵan. Basqa halyqtar ónerpazda­rymen aralasa júrip, olardyń oıynyn kórip, tapqandary qanshama! Qansha bilim kitapta jatty. Ol uly óner­pazdar, ǵalymdar, ataqty adamdar týraly shyǵarmalardy kóp oqydy. Osylar Asanálini álemdik deńgeıdegi akterdiń dárejesine kóterdi. Sol tusta M.Áýe­zov teatrynyń Máskeýge sapary da jıi bolyp turdy. Á.Mámbetovtiń rejıs­serlik jańalyqtary ortalyq­taǵy óner ujym­daryn qyzyqtyrdy. Sol gas­troldik saparlarda Asanáli eńbek­teri de atalyp jatty. Ol SSSR halyq artısi degen úlken ataqqa ıe boldy.

О́tken ǵasyrdyń 70-80-jyldary Asanáliniń ózi úshin de, otbasy úshin de juldyzdy jyldar edi. Jan jary Maıra konservatorııa bitirip, Abaı atyn­daǵy opera jáne balet teatrynyń ánshisi bolyp ornalasty. Az ýaqyttyń ishinde ónerimen tanylyp, «Abaıda» Ajardy, «Qyz Jibekte» Jibekti, «Er Tarǵynda»   Aqjúnistiń rólderin oryn­dady. Juldyzy janyp, qoldan qolǵa tımeıtin opera ánshisi boldy da shyqty. Eki uly Mádı men Saǵı da birine biri jete erjetip, teatr ınstıtýtyn bitirip, óner jolyna tústi. Saǵı Asanáliniń ózi qoıǵan tórt serııaly «Shoqan Ýálıhanov» fılminde Sho­qan­nyń rólin tamasha, jurtty tań qal­dyryp oınap shyqty. Asekeń ózi de akterligine qosa rejısserlikke be­ıim­delip, teatrda da, kınoda da, teatr ıns­tıtýtynda da jastardy tárbıeleý jumystaryn qatar júrgizdi.

О́ner jolyndaǵy otbasynyń baqy­ty degen osyndaı-aq bolar!

Allanyń ámirine bılik júre me? Jaqsylyqtyń jolyna bóget tura qala­tyn jamanshylyq qashan da jaqyn, jar astynda ekeni málim ǵoı. Kenet Maıra aýyrdy. Maıranyń aýrýy bir Asanáli men anasy Tájihannyń,  bala­larynyń janyna batqan joq, olardy biletin jurttyń bárine aýyr soqty. Maıra ónerdi de, jar, ana baǵýdy da, otbasy tirshiligin uımdastyrýdy da jetik meńgergen, aǵaıyn men dostar arasynda erekshe qadirli jan edi. Adam­dardy ózi izdep taýyp, jaqyn­dyqqa tartyp júretin. Elden kelgen bireýlerdi ertip: «Apa, siz bizdiń apamyzsyz ǵoı», dep erke únimen Álııaǵa baýyrlyq sezimin usynǵanyn apasy umytpaıdy. Keıin úıine shaqyrdy. Aýrýynyń jaǵdaıyn da Álııaǵa aıtyp, Germanııaǵa emdelýge júrerde shyǵa­ryp salýshylar ishinde de bolǵanymyz bar. Meıirbandyǵy mol, adamdyq tazalyǵy men aqkóńil­digi, keıde tipti balalyqtyń tabyndaı kórinetin ańǵal­dyǵy árqashan móldire­gen kózinen kórinip turatyn ony Tájihan apa da erekshe súıdi. Ol kisiniń Maıra qaıt­qanda: «Perishte bop kelip ómirge, Perishte bolyp kettiń-aý!» dep jyla­ýyn­da da sebep bar.

Maıradan keıingi ómir Asanálige tym aýyr tıdi. Esin jıǵyzbaı Mádı men Saǵı ketti ómirden. Adam bop qatar­ǵa qosylyp, ónerdegi joldaryn taba bergende qyrshynynan qıyldy. Ekeýiniń arasy bir-aq jyl. Mádıdiń jylyn, Saǵıdyń 40-yn  bir kúnde ótkizdi. Asan­áli úshin ómir  qańyrap bos qaldy.

Osy tusta qaıǵy basqan Asanáli silkinip turyp, ózin bir erlikke bastady. О́limge qarsy ómir úshin kúres jolyna shyqty. Jaıshylyqtaǵy jumys ústinde oıy bóline beretin bolǵan soń áýeli Maıramen birge ótken ómiri, qatar órbigen shyǵarmashylyq joly jaıly kitap jazýǵa otyrdy. Qaıǵy­rýǵa ýaqyt bolmaı, basqa oıǵa beril­meı, jazýmen shuǵyldaný arqyly ómirge jol tapty. Aqyry «Maıranyń áni» degen kitaby (1995) shyqty. Bul – bir jaǵynan súıikti jaryna eskertkish, ekinshiden, uly akterdiń adamdyq, pendeshilik qylyqtary, mahabbaty týraly kitap edi. Maıraǵa jazǵan hat túrinde avtor súıgenine kózi tirisinde aıta almaǵan syryn ashty. Ekeýiniń ortasy, dostary, ómir joly, óneri jaıly qalyń oqyr­manǵa áńgime shertti. Keıin «Jan bó­lek» (2001) degen kitappen eki balasyn eske aldy. Jan bólek ekeni ras. О́lgen­niń artynan ólmek joq. Sonyń syryn, qymbatynan aıyrylǵan adamnyń jan tebirenisin Asanáli taǵy qozǵady. Burynǵy oılaryna oı qosty, zamandas­tary, áriptesteri jaıly aıtylmaǵan jaılaryn tolyqtyrdy.

Asanáliniń ónerine qosa, ómirdegi erlikteri osydan bastalady. Ol qaı­ǵyǵa bólingen ýaqytty  kitap jazýǵa arnap, ómir úshin kúrese bildi. Ýaıym­ǵa kóńil aýdarmaýǵa tyrysty. Balala­rynyń asynda ózi jasaǵan Shoqan týraly fılmde Shyńǵysty oınaǵanyn eske alyp, endi ol róldi ómirde oınaýǵa bel býǵanyn aıtqan edi. «Shyńǵys tóre – 90 jyl jasaǵan adam, sol jasty men de jasaýǵa tıispin…. Mádıim men Saǵıymnyń balapandary úshin…. Sonaý sýyq dúnıe túkpirinen maǵan qýat berip, amanat artyp jatqan Maırashym úshin jasaýym kerek» degeni esimde.

Asanáli – turaqty sózdiń, istiń adamy. Aıtty – bitti. Sol kúres bastaldy da, áli jalǵasyp jatyr.

О́mirdi súıý men súrýdi jalǵyzdyq kótere almaıtyny túsinikti. Onyń ústine qaıǵy arqalap anasy dúnıeden ozdy. Asanálige osy saparda serik bolar jańa joldas-jar kerek edi. Taǵdyr ony osyndaı adammen jolyqtyrdy. Ol Asan­áliniń talantyn syılap, onyń basyna túsken aýyrtpashylyqqa jany aýy­ryp, ony bólisýge táýekel etken jas qyz Baǵdat edi. Sóıtip Asanáli jasy jetpis­ke kelgende jańa ómir bastady. Baǵdat ta ony rýhtandyra, ómirge qulshyndyra bildi. Jas Asanáli ómirge keldi.

Baǵdat syılaǵan ulǵa osylaı, ákesi­niń atyn qoıý da Baǵdattan shyqty. At qoıý keshinde sóz alǵan ol: «Aǵalar, meniń Asekeńmen jas aıyrmashy­ly­ǵym­dy bilesizder. Soǵan qaramaı onymen birge bolýdy armandaımyn. Taǵ­dyr jazsa, ol da oryndalar. Jazataıym Asekeń qasymda bola almaı qalsa, jas Asanáli bolar. Atyn Asan­áli qoısańyzdar, sol da maǵan aldanysh. Asekeńmen ómirim birge ótti dep sanaımyn», – dedi Baǵdat. Jurt maqul­dap, tilegin berdi. Qazir bir úıde úl­kendi-kishili eki Asanáli jasap, ómirdi qy­zyqtap jatyr. Tek osy qyzyq uzaǵy­nan bolsyn!

Bul da daýsyz Asanáliniń taǵy bir erligi edi. Osydan on jyl buryn, Baǵdatpen jańa qosylǵan kezde teatr sahnasynda Asekeń jasaǵan taǵy bir erlik eske alýǵa turarlyq. Ol G.Gaýpt­mannyń «Ymyrttaǵy mahabbat» atty dramasynda jas qyzǵa ǵashyq bolyp kóńil jarastyrǵan jetpistegi shal Matıas Klaýzenniń rólin oınady. Bir jaǵynan, jańa ǵana osy sezimdi bastan keshken Asanáli óz rólin ózi oınaǵan­daı kóringenmen, pesanyń akterdiń óz ómirinen tys tartysy da úlken edi. Ol rýhy kúshti adamnyń bas erkindigin, ózine laıyq ómir soqpaǵyn tańdaýy jolyn kórseter keremet kúshti obraz jasady. Qarttyń erjetip ketken balalary jınalyp, anasynan qalǵan dúnıe-múlikke talasyp, ákemen tartys týdyrsa da, Klaýzen óziniń abyroıy men aryn saqtap, dúnıeqońyzdyqqa, adamdy emes, dúnıe-múlikti súıýshiler­ge qarsy turady. Pendeshilik pen adamzattyq bıik moral tartysqa túsedi. Pesa on jyl boıy sahnada júrip jatyr. Ol 75-ke kelgen Ase­keńniń erligin áıgilep, kórermenderge ómir súrýdiń mán-maǵy­nasyn, ony súıe bilýdiń syryn ashar­lyq týyndy bolyp qalary daýsyz.

Asanáliniń osy jasta teatrda oına­ǵany bul ǵana emes. 90-jyldary ol Shekspırdiń «Iýlıı Sezaryn» oınap edi. Keıin «Apat» atty I.Vov­nıan­konyń pesasy boıynsha qoıylǵan spek­taklde teńizshi kapıtan shaldyń obrazyn jasady.  Aral teńizi tartylyp, kemede jaǵada qalǵan kapı­tannyń tol­ǵa­nysy arqyly búgingi zamandaǵy halyq basyna túsken ekologııalyq tragedııany ótkir asha bildi. Ol  «Men Aral­dyń oralýyn kútem» dep, teńiz ja­ǵasynan ketpe