Tazalyqtyń tuǵyryndaǵy tulǵa

Sársenbi, 18 shilde 2012 7:28

Tún ishinde tómennen, gazet bet­teıtin úshinshi qabattan habarlasyp jatyr. «Myna bir kóńil aıtý­dyń mátininde famılııa Abýǵalıev dep jazylypty, Ábýǵalıev dep ji­ber­gen durys shyǵar?». «Árıne. Aıt­qandaı, qaı Ábýǵalıev? Aty kim?». «Júnis Ábýǵalıev. Balqash qalasy­nyń…». Arǵy jaǵyn tyńdap jatpaı, «Oı, oı, oı…» deı berippin.
Júnis aǵa ótken eken ómirden.

Sársenbi, 18 shilde 2012 7:28

Tún ishinde tómennen, gazet bet­teıtin úshinshi qabattan habarlasyp jatyr. «Myna bir kóńil aıtý­dyń mátininde famılııa Abýǵalıev dep jazylypty, Ábýǵalıev dep ji­ber­gen durys shyǵar?». «Árıne. Aıt­qandaı, qaı Ábýǵalıev? Aty kim?». «Júnis Ábýǵalıev. Balqash qalasy­nyń…». Arǵy jaǵyn tyńdap jatpaı, «Oı, oı, oı…» deı berippin.
Júnis aǵa ótken eken ómirden.

Osydan jarty aıdaı ǵana bu­ryn Almatyǵa barǵanymda úıge ki­rip shyqqanmyn. «Aǵańyz aýrýhanada» dep edi apaı. Sońǵy jyldarda jıi-jıi naýqastanyp júrgenin bil­­gen­­dikten onsha mán bere qoı­map­pyn. Ot ala júrgendeı sol kúni As­ta­naǵa tartyp ketkenmin. Endi, mine…
…1988 jyl. Tamyz aıy. Alma­ty­nyń qaq ortasynan, sol kezdegi Lenın dańǵylynyń taý jaqqa ór­legen betinen, Ortalyq Komıtet apparatynyń qyzmetkerlerine arnaıy salynǵan segiz qabatty sáý­let­ti úıden oıyp turyp degendeı tórt bólmeli páter alyp, máre-sáre bolyp jatyrmyz. Anammen, úsh balammen kishkentaı eki bólmede ta­rylyńqyrap júrgendegi qýanyshy­myzǵa jańa úıge kóship kelisimen taǵy bir qýanysh qosyldy. Joq, qýanysh deı salǵan azdyq eter. Baq dese de, baqyt dese de artyqtyǵy joq edi. «Kórshi haqysy – Táńir aqysy», «Týys – atadan, kórshi – Alladan» deıtin qazaq jaqsy kór­shi tapqanyn mol oljaǵa batqany dep biledi. Apamnyń aıtýymen, kór­shilerimizge súıinshilep, shashý shashyp kirgen sol kúnnen-aq biz mol oljaǵa battyq ta qaldyq. Kórshimiz Balqash qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyz­me­tinen jaqynda ǵana zeınetke shyqqan Júnis Ábýǵalıev eken. Ortalyq komıtetke aýysardyń aldynda gazet redaksııasynda partııa turmysy bóliminiń meńgerýshisi bolǵandyqtan ol kisini syrttaı jaq­sy biletinmin. Maqalalaryn ta­laı basqanbyz. Ol tustaǵy birin­shi hatshylardyń arasyndaǵy eń bir abyroılylarynyń aldyńǵy qa­tarynda osy kisi turdy desem qa­telese qoımaspyn. Endi qalaı, bul kisiniń Balqashta eńbek etkenine sol kezdiń ózinde 46 jyl bolyp qalsa, birinshi hatshy qyzmetinde Balqashty basqaryp turǵanynyń ózine 17 jyl tolyp qalsa?
Alǵashqy kúnnen-aq aǵa-ini kú­ıinde aralasyp, aǵaıyn arasynda­ǵydaı qarym-qatynas ornady. Aýlasy birdiń aýasy bir, reti kelgende keshke jaqyn uıqy aldynda úıdi aınala jarty saǵattaı júrip te qalamyz, keı jeksenbide aǵamen terrenkýr boılap, sonaý Aınabu­laqqa deıin serýendep te qaıta­myz. Sondaǵy áńgimelerinen kóp-kóp ta­ǵylym aldym, talaı dúnıeni úı­ren­dim, kóńilge túıdim.
Ǵajap adam edi. О́miri tunyp turǵan ónege. Jastaı jetim qalyp, balalar úıinde tárbıelenipti. Prıbalhashstroı kentindegi mektepti bitirisimen Balqash mys zaýytyna kelip, áýeli jóndeý-mehanıka qyz­me­tinde normırovshık, odan keıin ustalyq-qazandyq pisirý jumysta­rynyń sheberi bolypty. Balqash ken-metallýrgııa tehnıkýmyn bi­tir­gen 1949 jyldan Qońyrat ke­nishinde burǵylaý-qoparý jumys­ta­ry­nyń tehnıgi, aýysym ınjeneri qyzmetterin atqarǵan. 1955 jyldan – partııa qyzmetinde. 1962 jyly SOKP Ortalyq Komıteti ja­nyn­daǵy Joǵary partııa mektebin bitir­gennen keıin «Prıbalhashstroı» tresi partkom hatshysynyń orynbasary, qalalyq partııa komı­teti nasıhat jáne úgit bóliminiń meńg­e­rýshisi, keıinnen birneshe jyl boıy qalkom hatshysy bolǵan. 1971 jyldan – birinshi hatshy. 1988 jyly zeınetke shyqqanǵa deıin. Bul jyldarda ol Qazaq KSR Joǵarǵy Keńe­siniń eki dúrkin depýtattyǵyna, partııa sezderine tórt ret delegat­tyqqa saılanǵan, 20 jyl boıy oblystyq, 24 jyl boıy qalalyq keńestiń depýtaty bolǵan, Lenın, Oktıabr revolıýsııasy, Eńbek Qy­zyl Tý ordenderi­men, kóptegen medaldarmen, eki ret Qazaq KSR Jo­ǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapat­tal­ǵan. Júnis aǵa­nyń Balqashtaǵy eńbegi óz aldyna bólek bir epopeıa deýge de bolady.
«Jýnýs Abýgalıev dlıa Balhasha – chelovek-legenda», deıdi Internet. Dese degendeı. Ańyzǵa aınal­ǵa­ny emeı nemene, eger álemdik ashyq ensıklopedııa Ýıkıpedııa­nyń ózi «1965 jyldan 1988 jylǵa deıin 23 jyl qatarynan Balqash qalalyq partııa komıtetiniń birin­shi hatshysy boldy» dep jazsa. Ýıkıpedııaǵa osylaı shyqqan soń gazet maqalasynda endi «Ol kisi birinshi hatshy qyzmetinde 17 jyl ǵana istegen, oǵan deıin qalkomnyń salalyq hatshysy bolǵan» dep anyqtap jazǵanyńnyń rastyǵyn kimge baryp dáleldeısiń? Dálel­dep keregi ne? Osy alshaqtyqtyń ózinde balqashtyqtardyń Júnis Ábýǵalıulyn shyn máninde atyn ańyzǵa aınaldyrǵandaı ardaqtaı­ty­ny aıshyqty ashylyp turǵan joq pa? 85 jasqa tolýyna oraılas­tyrylyp ótken jyly eki tilde shyǵarylǵan «О́z dáýiriniń perzen­ti. Syn svoeı epohı» atty tamasha jınaqty oqyp qaraǵan kisi bul adamnyń ómirde qandaılyq izgi iz qaldyrǵanyna kúmánsiz kóz jetki­zip, aq-adal eńbektiń qashanda bási bıik bolaryna sekemsiz sene túsedi.
Júnis aǵanyń jerlesterimen talaı ret dastarqandas bola júrip, Qadyr aqynnyń «Baqyt degen ha­lyqtyń qabaǵynda» degenin qaıta-qaıta eske alatynmyn. Balqashtyq­tar ol kisiniń mys kombınatyn shyn máninde aýqymdy túrde ja­ń­ǵyr­tý­dy bastap bergenin, sonyń nátıje­sinde, Balqashtyń shaqpaq mysy álemdik sapa etalony retin­de Lon­donnyń tústi metaldar bır­jasyn­da tirkelgenin, Júnis aǵa­nyń qolǵa alýymen turǵyn úı­lerge aýyz sý kelgenin, qalanyń ózi sáýlettik jobalanýy men kórkeı­tilýi jóninen odaqtaǵy tańdaýly­lar qataryna qosylǵanyn, osy istiń basy-qa­syn­da turǵan birinshi hatshynyń KSRO Mınıstrler Ke­ńesi syılyǵynyń laýreaty atan­ǵanyn tamsana sóz etip, aǵamyzdyń basshy retindegi biligi men maman retindegi bilimin jyr etip aıtady. Ońashalaý sóılese qalsańyz Júnis aǵanyń adamdyǵyn, adaldyǵyn, ádildigin, kisiligin, kishiligin, kir­shik­sizdigin syr etip aıtady. Sonyń bárin tyńdap otyryp, «Shirkin, burynǵynyń kisileri-aı, keshegi keńestik kezeńdegi shyn kommýnıs­terdiń bitimi bólek edi-aý ózi» degendeı oılarǵa deıin baryp ta qalatynsyń, keıde.
Júnis aǵanyń mundaılyq je­misti jumysynyń, jıyrma jyl­daı­ǵy birinshi basshylyq qyzmet­ten sońynan sóz ertpeı, barsha ulttyń balasyna birdeı syıly bolyp ketýiniń basty bir sebebi – Bátıma apaıymyz. Biz bárimiz al­ǵashqy kúnderden «Apanıa» atap ket­ken bul adamnyń azamatty ar­daq tutýy, aınalasyndaǵylardyń bárine tek jaqsylyq tilep tura­tyn, tilep qana qoımaı qolynan kelgen kómegin kórsetip turatyn asyl tulǵasy tańdandyrmaı qoı­maı­dy. Kenje ulymyz – Ánýary­myz dúnıege kelgende qyryq kún boıy ózi qolynan shomyldyrǵanyn oılasaq áli kúnge et júregimiz eljireıdi. Sol kúnderde qonaqta otyrǵan jerinen «Men endi qaı­taıyn, balamdy shomyldyrýshy edim» dep suranyp shyǵatynyn es­ti­gende, bizdiń úıdegi kelininiń kózine jas alǵany da bar. Bátıma apaı tekti ortada, Arqa eliniń eń bir asyl dástúrlerimen tárbıe­len­gen jan. Kishkentaı qyz kúninde Sákendi kórgenin, balalar qaladan aqyn aǵa ákelgen táttini qaýjań­da­syp júrgende bólmege bas suǵyp, «Á, kámpıt jep jatyrsyńdar ma?» dep shyqqanyn aıtyp otyratyn. Sol Apanıamyzdyń qazir qaıǵy ju­typ, ah uryp otyrǵanyn oılasaq jan-júregimiz qan jylaıdy. Alys-jaqyndaǵy balalarymyzdyń bári osy habardy estip, qamyǵyp qaldy, Apanıa! Berik bolyńyz.
Júnis Ábýǵalıevtiń el úshin etken eren eńbegin oılaǵanda ol ki­siniń esimin sonshama ardaq tut­qan, jumystan ketkennen keıingi shırek ǵasyr boıynda qaltqysyz qurme­tinen taımaǵan balqashtyq­tar­dyń eldik qasıetine de razyly­ǵymyzdy osy tusta aıtyp qalýdy paryz sanaımyz. Búgin de bizben birge talaı balqashtyqtardyń beıit basynan tabylaryna, ardaqty aza­mat­tyń artyn qaıyrly eterine senemiz.
Júnis aǵanyń ónegeli ómiri – úırenetin úzdik úlgi, eldi el etetin de, erdi er etetin de eńbek ekeniniń, adaldyqtyń aty ozarynyń taǵy bir tamasha dáleli.
Qosh, asyl aǵa!
Qosh, tazalyqtyń tuǵyryndaǵy aıaýly tulǵa!
Saýytbek ABDRAHMANOV.