Saıyn dalanyń sardary

Seısenbi, 11 qyrkúıek 2012 7:28

(Buqarbaı batyrdyń týǵanyna – 200 jyl)

Tarıhshylarymyzdyń paıymdaýynsha, tek sońǵy birer ǵasyr kóleminde ǵana qazaq halqy 360-tan astam qandy shaıqastardy bastan ótkergen eken. Áıtse de Kenesary Qasymuly bastaǵan ult-azattyq kóterilistiń mańyzy da, salmaǵy da, tól tarıhymyzdan oıyp alar orny da erekshe. Nege deseńiz, atalmysh alapat aıqas aldyna qoıǵan arman-maqsatynyń aıqyndylyǵymen de, aýqymdylyǵymen de kúlli Alashty ortaq múddege jumyldyra bilgen jalpyhalyqtyq sıpatymen de daralanyp turady. Búgin biz qalyń qazaqty atqa qondyrǵan osynaý ult-azattyq kóterilistiń bas sardarlarynyń biri, aqtyq demi bitkenshe Kene hannyń eń senimdi serigi bola bilgen myńbasy – Buqarbaı  Estekbaıuly bahadúr jaıly syr shertkeli otyrmyz.

Seısenbi, 11 qyrkúıek 2012 7:28

(Buqarbaı batyrdyń týǵanyna – 200 jyl)

Tarıhshylarymyzdyń paıymdaýynsha, tek sońǵy birer ǵasyr kóleminde ǵana qazaq halqy 360-tan astam qandy shaıqastardy bastan ótkergen eken. Áıtse de Kenesary Qasymuly bastaǵan ult-azattyq kóterilistiń mańyzy da, salmaǵy da, tól tarıhymyzdan oıyp alar orny da erekshe. Nege deseńiz, atalmysh alapat aıqas aldyna qoıǵan arman-maqsatynyń aıqyndylyǵymen de, aýqymdylyǵymen de kúlli Alashty ortaq múddege jumyldyra bilgen jalpyhalyqtyq sıpatymen de daralanyp turady. Búgin biz qalyń qazaqty atqa qondyrǵan osynaý ult-azattyq kóterilistiń bas sardarlarynyń biri, aqtyq demi bitkenshe Kene hannyń eń senimdi serigi bola bilgen myńbasy – Buqarbaı  Estekbaıuly bahadúr jaıly syr shertkeli otyrmyz.

Buqarbaı batyr 1812 jyly, ıaǵnı orys-fransýz soǵysy tu­synda Jalaǵash aýdanyndaǵy osy kúngi óziniń esimimen atalatyn aýylda ómirge kelgen. Ákesi Es­tek­baı elge óte syıly, til­ge sheshen, qoǵamshyl, qaıy­rymdy, saıatshy, seri kisi bol­ǵan desedi. Qazaqta: «Jaqsyny bir japyraq etten qysady», degen ejelden kele jatqan sóz bar ǵoı. Sol aıt­qandaı, Estekbaı babamyzdyń da perzentteri tur­maı, qyrqynan shyǵar-shyqpas­tan shetineı berse kerek. Áıtse de abyz aqsaqal tabıǵatyna bit­ken sabyrlyly­ǵy­men aqjaryl­qap kún týar sátten úkili úmitin áste úzbeıdi.
Birde dastarqan basynda bas qosqan el aǵalarynyń biri: «Iz­dengen jeter muratqa», degen sóz bar ǵoı halqymyzda. О́tkenge salaýat, qalǵanǵa bereket, shyra­ǵym. Kezinde sopylyq aǵymnyń iri ǵulamasy atanǵan Baqýadın áýlıeniń basyna baryp, zııarat etip qaıtsań qaıtedi. О́zińmen birge kelindi de ala ketkeısiń. Qansha perzent beremin dese de, bul jaratýshy ıemizge qıyn sharýa emes qoı. Bizdiń bilýimizshe, ol jaqtan eshkim de quralaqan qaıtyp jatpaǵanǵa uqsaıdy. Alla jar bolyp, nıetterińdi qabyl etsin», dep aǵynan jarylyp, aq batasyn bergen kórinedi. Sonymen, Estekbaı babamyz qudaı qos­qan qosaǵy Zaǵıpa anamyz ekeýi saýda kerýenine ilesip, araǵa birer apta salyp, Baqýadın áý­lıeniń basyna kelip túneıdi. Mal shalyp, qudaıy sadaqa taratady, óli arýaqtarǵa duǵa baǵyshtaıdy. Sol kúni túsinde asa taıaqty, aq sáldeli aqsaqal aıan beredi:
– Shyraǵym, peıiliń pák, júregiń taza, táýbeshil jan eken­siń, osynyń úshin de Táńirim sa­ǵa­n bek rıza. Alladan on perzent suraısyń ba, álde solarǵa tatyr­lyq bireýin qanaǵat tutasyń ba?
Qýanǵany sonshalyq, jalǵyz sharananyń tyrnaǵyna zar bolyp júrgen Estekbaı atamyz:
– Bizge sol bir túıir ulyńyz da jetip jatyr ǵoı, taqsyr, – depti.
– Onda bul ulyń bireý bolsa da biregeı bolyp erjeter. Aýazasy alty Alashqa jaıylar has batyr bolar. Inshalla, uzaq jasar, áýmın, – dese kerek.
Araǵa jyl salyp jaryq dú­nıege kelgen nárestege ákesi Bu­qarbaı degen esim beredi. Erterek eseısin dep ony kishkentaıynan-aq shabandozdyq ónerge baýlıdy. Al saıatshylyǵy eki bastan ǵoı. Býyny bekip, buǵanasy qatpaı ja­­typ, ómiri jaýyryny jer ıis­kep kórmegen túıe balýandy jy­ǵyp, bas báıgege bir úıir jyl­qy­ny aıdap qaıtady. Osydan keıin-aq onyń alapat kúsh ıesi ǵana emes, qas qaǵym sátte-aq qar­sy­lasyn qapy qaldyryp ke­terlik aılakerligi, kóz ilespes shalt­tyǵy aýyl-aımaqqa túgel jaıylyp ketedi.
Ataq-dańqy úsh júzge máshhúr Sárkeniń nemeresi Baıqadam batyr:
– Mynaý tiri bolsa, bolaıyn dep turǵan bala eken, endi muny áskerı ónerge baýlıyq, – dep ony óziniń jasaǵyna qosyp alady. Inisiniń at qulaǵynda oınaı bi­lerlik shabandozdyǵy, naıza­ger­ligi, qysylshań sátterden op-ońaı jol taýyp keterlik tap­qyr­lyǵy, júrektiligi qatty unaıdy. Sárke atańnyń jolyn bersin dep aǵynan jarylyp, aq batasyn be­redi. Aǵasynyń lebizi qabyl bolyp, babamyz bertin kele kúlli qazaqtyń joǵyn joqtap, janyna jalaý bolar has batyry bolyp qalyptasady.
Sóıtip júrgende 1836 jyl da kelip jetedi. Bul kezde babamyz nebári 24 jasta eken. Sol jyl­dyń jadyraǵan jazynda Jala­ǵash jerine Kenesary bastaǵan már­tebeli meımandar at basyn tirep, Dáýimbaı ózeginiń jaǵa­syna kelip jaıǵasady. Qushaq jaıa qarsy alǵan el aǵalaryna bas qolbasshy aldaǵy jyldary bastaý alǵaly turǵan ult-azattyq kóterilisine Kishi júz halqy arasynan el namysyn qorǵaı biler sarbazdar iriktegeli kelgenin jet­kizedi jáne osyǵan jan-jaqty qoldaý kórsetýlerin ótinedi. Qa­shannan qonaqjaı halyq emespiz be. Munyń ústine ataq-dańqy jer jarǵan Abylaı hannyń ne­meresi ádeıileı saýyn aıta kelgen soń, el qorǵaý isinen kim qalys qalar deısiz, alǵash­qy­lar­dyń biri bolyp Buqarbaı bas­taǵan el azamattary qabyldandy. Bulardyń shabandozdyǵy da, naızagerligi de, eń bastysy ju­mylǵan ju­dyryqtaı aýyzbir­shi­ligi Kene­sarynyń oıynan shy­ǵady. Olar bir aı boıy bas qol­basshynyń súzgisinen ótip, jo­ǵary baǵasyn alady.
Kenesary bastaǵan meımandar qas qaraıyp, ymyrt úıirilgenshe Syr boıy jigitteriniń áskerı jattyǵýlaryn qyzyqtasa, qalǵan ýaqyttaryn án-jyr tyńdaýǵa, aı­tysker aqyndardyń aıshyqty ónerlerin tamashalaýǵa arnaıdy. Jyr dodasynda oza shaýyp, bas báıgeni qanjyǵasyna baılaǵan qarshadaı balanyń ótkirligi men qıynnan qıystyrar sóz saptaýy Kenesaryǵa qatty unady. Ma­qamy qandaı deseńizshi. Tókpe jyraýdyń naǵyz ózi dersiń! Kúni erteń-aq joryq jyrshysy bolýǵa suranyp-aq turǵan bul bozbala jalaǵashtyq ashamaıly kereıt Nysanbaı jyraý bolatyn-dy. Osy saparynda aıtýly aqyny atanyp, hannyń aqtyq demi taý­sylǵansha nebir tar jol, taıǵaq keshýlerdi birge ótkerisedi. Ny­sekeń táýelsizdigimiz jo­lyndaǵy tabandy kúresker  ǵana emes, son­daı-aq «Kenesary – Naýryzbaı» atty kólemdi tarıhı dastanynda jazǵan asyly zamany­myzdyń zańǵar jazýshysy Muh­tar Áýezovtiń Nysanbaıdy Abylaı zamanyndaǵy Buqar jyraýdan keıingi «jalyndy joryq jyrshysy», dep joǵary baǵala­ýy da tegin bolmasa kerek.
Qaısibir sardar, qaısibir myń­­­­basy bolmasyn, jaýǵa jal­ǵyz shappaǵan. Onyń ólispeı berispes jaraqty jasaǵy, qıyn-qystaý sátterdiń   ózinen jol taýyp shyǵa alatyndaı senimdi se­rikteri, kıeli baıraǵyn aryndaı, janyndaı áspettep, ulyqtaı bil­gen týbegileri bolǵan. О́zimiz áń­gimelegeli otyrǵan Elqondy batyr da atalas aǵasy, baýyry Bu­qarbaı batyrdyń oń qoly bol­ǵanǵa uqsaıdy.
Batyr babamyz joryqqa shy­ǵarda eń aldymen álgindeı myq­ty jigitterden jasalǵan jasa­ǵyna jáne jekpe-jekke shyqqan­da qarsylasyn at ústinen aýdaryp tastar alapat kúsh ıesi týbegisi Elqondy inisine senedi eken. Batyr babamyzdyń: «El­qon­dym bar, ne qamym bar», – deýiniń syry da osynda jatsa kerek. Týbeginiń taǵy bar erekshe qasıeti – qura­laıdy kózden atyp túsirerlik has mergendigi degendi aıtady kónekóz qarııalar. El­qondy batyr qara­qurym bolyp qaptap kele jatqan qalyń jaý­dyń shashaqty týyn dál kózdep, uńǵysynan atyp túsiredi eken. Týy qulaǵan soń, Alla bizdiń jolymyzdy ońǵar­mady dep jaý da at basyn keri buratyn bolǵan. Mine, osylaısha áýeli Qu­daı, sonan soń týbeginiń mer­gendigi ar­qasynda kóptegen shaı­qastardy batyr babamyz qantó­gissiz aıaqtap júrgen.
Bizge jetken derekkózderge qa­raǵanda, babamyzdyń júrek­ti­ligi sonshalyq, tipten qyly­shy­nan qany sorǵalap turǵan han­dardyń da qaharynan qaımyq­paǵan. Qara qyldy qaq jararlyq týabitti sol týrashyldyq qa­sıetinen áste aınymaǵan. Muny ózimen qarýlas bolǵan qandy kóı­lek joldastary arǵyn Aǵybaı da, álim Janqoja da, qypshaq Janazar da, sondaı-aq saraı aqyny, jerlesimiz ashamaıly kereıt Nysanbaı jyraý da joqqa shyǵarmaǵan. Kene hannyń týǵan qaryndasy, alym-salyqpen aınalysatyn arnaıy jasaqtyń qol­basshysy Bopaı hanymǵa kezinde babamyzdyń da kóńili aýǵan syńaıly. Munyń ózi aqyrynda qyzýqandy Naýryzbaıdyń namysyna tıip, qapysyn tapsa, qa­laıda Buqarbaıdyń kózin joıýǵa umtylady. Biraq qansha oqtalsa da júregi daýalamaı-aq qoıǵan. О́ıtkeni «aqqa Qudaı jaq» de­mekshi, birinshiden, babamyzdy Buqardaǵy Baqýadın áýlıeniń arýaǵy, ekinshiden, eki ıyǵyn­daǵy qos jolbarysy qyzǵyshtaı qorǵap, qarsylastarynyń sil­tegen qylyshyn da, naızasyn da qaǵyp tastap otyrǵan. Muny keıin Naýryzbaıdyń  ózi  de  mo­ıyndap, qarýlas aǵasynan keshi­rim suraǵan kórinedi. Bul jerde Kene hannyń da: «Er shekispeı bekis­pes degen sóz bar, Naýanjan, basqa-basqa, Buqarbaıdyń orny biz úshin bólek qoı, arýaǵy da basym, odan aıyrylsaq, bylaıǵy kúnimiz ne bolmaq?» – degen eskertpesin de joqqa shyǵara almaımyz.
Alashtyń nebir júrek jutqan has batyrlaryn bir týdyń astyna biriktire bilgen Kenesary Qa­sym­uly bastaǵan ult-azattyq kó­terilisiniń (1837-1847) aıaqtal­ǵanyna bıyl 164 jyl tolǵaly otyr. Arada bir jarym ǵasyrdan astam ýaqyt ótse de onyń mán-maǵynasy táýelsizdigimizdiń ar­qasynda jańa bir qyrynan jar­qyraı túsýde. Keshegi keńes dáýirinde orys tarıhshylary Kenesaryny «ultshyl, búlikshil, bas­keser» dep jerden alyp, jerge salyp, orynsyz jerge pyshaq uryp jatty. Osy taqyrypqa tuńǵysh ret ǵylymı dıssertasııa qorǵaǵan E.Bekmahanov aǵamyz ıtjekkenge aıdalyp ketti. Kene han tuqymy da qýǵyn-súrginnen kóz ashqan joq. Buqarbaı babamyzdy da aýyzǵa alýǵa batylymyz barmady. «Aqqa qudaı jaq» demekshi, qazirgi kúni sol bir arystarymyzdy jalǵan jaladan arashalap alyp, tarıh sahnasyna qaıta shy­ǵaryp jatqan jaıymyz bar. Buǵan da shúkirshilik deıik, aǵaıyn!
San ǵasyrlar boıy óz quzy­ryndaǵy buratana halyqtardy ashsa alaqanynda, jumsa judy­ryǵynda ustap, sheksiz bıligin júrgizip kelgen orys otar­shy­larynyń azattyqty ańsaǵan Kenesary syndy arystandardy da, álbette, ýysynda ustaýǵa jan­talasyp-aq baǵady. Biraq eljandy, ultjandy azamattar mundaı ozbyrlyqqa kóngisi kelmeı, Kenesary týynyń astyna toptasady. Osylaısha qazaq dalasynda ult-azattyq kóterilisi keń qanat jaıa bastaıdy. Áý bastan myń qa­raly sarbazdan quralǵan shaǵyn ásker bertin kele quramy 20 myńdyq jasaqqa jetedi. Reseı sııaqty alpaýyt elmen aıqasýdyń ońaı sharýa emes ekenin ishteı sezse de, osyndaı táýekelge ba­rýy­na týra keledi. Sonda ol qaý­qarsyz qarýyna emes, qalyń eli –qazaǵyna, qııamet kúninde de qa­synan tabyla biletin Aǵybaı, Buqarbaı jáne Naýryzbaı syndy has batyrlaryna sengen edi. Ozyq aqyl-oıy, parasaty, aıla­kerligi, soǵys taktıkasyn jetik meńgergendigi arqasynda joryq jolyn únemi ózgertip, sońyna shyraq alyp túsken Reseıdiń jazalaýshy otrıadtaryn san márte sazǵa otyrǵyzyp, kóp shyǵynǵa ushyratady. Kenesarynyń mun­daı ópshes erligin, tipten, qar­sylastary da moıyndaýǵa máj­búr bolǵan.
Bul jóninde orys tarıhshysy N.N. Seredan: «Kenesary óz jaq­tastarynyń yqylasyna laıyqty bıleýshisi bola bildi. Ol bas­qar­ǵan jasaqtar rýhynyń joǵar­y­lylyǵyna eýropalyq áskerdiń qaı-qaısysynyń bolmasyn qol­basshylary qyzǵana qaraıtyn edi… Kenesary óziniń joıqyn shabýyldary kezinde jolynda­ǵysynyń bárin typ-tıpyl etetin dúleı daýyl sııaqty quıǵyta jóneletin. Aldynan qandaı ke­der­gi kezdesse de bógelmeıtin. Qaıta, kerisinshe, barlyq tosqa­ýyldar munyń topan sýdaı aryn­daǵan qýatynyń aldynda túgel kúırep bitpeıinshe oǵan esh toqtaý bolmaıtyn. Kenesarynyń bo­ıyn­daǵy osy qasıetterin biz­diń kóshpendiler joǵary baǵa­laıtyn jáne onyń sardarlary óz qolbasshysyna sheksiz berilip, shyn júrekterimen ony qatty qurmetteýshi edi», – deıdi.
Al orys zertteýshisi V.­A.Potto «Qyrdaǵy joryqtar haqynda» (1872) atty kitabynda: «Kenesary kóterilisi keń aýqymdy jáne biraýyzdylyq sıpatqa ıe boldy. Sondyqtan da ony aýyzdyqtaý ońaıǵa túspedi. Munyń ústine búlikti óte ójet, asa daryndy já­ne asqan jigerli adam basqar­dy», – dep jazǵan edi. Munyń bárin biz kezinde «Qazaqtardyń Shamıli» atanǵan Kene hanǵa da, onyń Buqarbaı syndy saıyp­qyran sardarlaryna berilgen ádil baǵa dep túsinýimiz qajet. Qazaqtyń aqıyq aqyny Maǵjan Jumabaevtyń: «Alashta talaı-talaı erler ótken, erlerde Kenekeme kim bar jetken», – degen jyr jol­­dary da dýlyǵaly dala per­zentiniń abyroı-bedelin odan ári asqaqtatyp turǵandaı.
Reseı patshalyǵy 1730-1740 jyldary jasalǵan kelisim-shart­tardyń ekeýin de oryndamaı, alǵashynda Orynbor, Troısk, Adyrly, Orsk, Petropavl, Pavlodar, Semeı, О́skemen bekinis­terin turǵyzsa, Abylaı han dú­nıe­den ótken boıda ishke tereń­deı enip, Yrǵyz, Torǵaı, Aqmola, Kókshetaý, Ortaý, Qarqaraly qa­mal­darymen qazaq jerin qur­saýlaı bastaǵan. Mine, osy bir basqynshylyq  saıasat Kenesary men onyń sardarlaryn atqa sýyt  qondyrǵan. Kenesary aq patshaǵa joldaǵan jedelhattarynyń bi­rin­­de: «Esil, Nura, Aqtaý, Ortaý, Qarqaraly, Tobyl, Qosmuryn atam zamannan beri óz jerimiz edi. Bárin tartyp alyp, myqty be­kinistermen qorshap aldyńyzdar. Endi qarý alyp, atqa qonbasqa bizde ózge jol qalmady», – dep óz oıyn ashyq bildirgen.
Belgili ǵalym E. Bekmahanov: «Qyrmen aradaǵy ýaqytsha bitim, sol 1842 jyly Gorchakov tarapynan zańsyz buzyldy. Esaýl Sotnıkov basqarǵan Sibir otrıady Kenesarynyń aýyldaryn shaýyp, kóp maldy aıdap áketti jáne Kenesarynyń áıeli Kúnimjandy tutqyndap áketti. Kóp uzamaı Sibir otrıady Kenesarynyń «Aq­saqal tóbedegi» kóship-qonyp júrgen aýyldaryn oırandaıdy. Abaısyz otyrǵan eldi qanǵa boıap, 100-ge jýyq adamdy darǵa astyryp, 1000 túıe, 3000 jylqy, 10000 qoı men 25 adamyn tut­qyndap, ózderimen birge ala kete­di», – dep jazady. («Qazaqstan XIX ǵasyrdyń 20-40-jyldarynda». Almaty, 1994 jyl. 261-bet).
Batyr babamyz 10 jyl boıy qashan Kenesary hannyń aqtyq demi bitkenshe azattyq týynyń astynda arystansha aıqasady. Bu­qarbaı batyrdyń Ulqaıaq, Bulanty, Jylanshyq ózenderiniń boıyndaǵy óshpes erlikteri men Sozaq, Aqmola bekinisterin ba­ǵyn­dyrýdaǵy ábden ysylǵan, shar bolattaı shıryqqan ór tul­ǵasy men kánigi áskerı qolbas­shy­larǵa ǵana tán oıly is-qımyl­daryn Kene han árqashan rıza­shylyqpen eske alyp, ózge sar­dar­larǵa úlgi-ónege etip otyrǵan. Mysaly, orys ofıseri Karbyshev basqarǵan Aqmola bekinisin tize búktirý óte qıynǵa túskenge uqsaıdy. Tereń ormen, bıik te qalyń dýaldarmen tumshalanǵan bekinisti aýzynan ot búrikken   aýyr zeńbirekter bolmasa, ózge qarýmen basyp alý múlde múmkin emes-tin. Buqarbaı, Basyqara batyrlar bastaǵan jasaqtar buǵan da aıla-amal tabady. Olar óz sarbazdaryna ushyna maıly shú­berekter oralyp, ot tutatylǵan jebelermen atqylaýǵa buıryq beredi. Osylaısha bekinis ishinde jan túrshigerlik órt paıda bolyp, orys áskerleri amalsyzdan tize búgedi. О́kinishke qaraı, osy keskilesken shaıqasta Basyqara batyr mert bolady.
Álbette, batyr babamyzdyń 10 jylǵa sozylǵan joryq jyldary men óshpes erlikterin bir maqalaǵa syıǵyzý áste múmkin emes. Bıylǵy Buqarbaı batyr­dyń 200 jyldyq toıyna oraı áli de talaı-talaı zertteýler men kólemdi dúnıelerdiń jaryq kó­reri sózsiz. Biz bul maqa­la­myzda batyr babamyzdyń táýel­sizdik jolyndaǵy tabandy kú­resiniń keıbir sátteri jaıly ǵana syr sherttik. Al ol kisiniń eki tań­baly tabyndy otyryq­shy­lyqqa beıimdep, úlken Nura­nyń boıynan 25 shaqyrymdyq jarma qaz­dyrtyp, eginshilikke bet bur­ǵy­zýy, aqtyq demi bit­kenshe bılik quryp, el-halqynyń yntymaq-birligin saqtaýdaǵy ól­sheýsiz eń­begi qanshama dese­ńiz­shi?! Bul ózinshe bir para dúnıe.
Áńgimemizdi qorytyndylaı kele, qarasózge qaımaq turǵyzǵan halyq jazýshysy, súıikti jer­lesimiz, batyr babamyzǵa jıen bolyp keletin Ábdilda Tájibaev aǵamyzdyń «Buqarbaı batyr – naǵashym» atty tolǵaýymen aıaqtasaq:
Kenesary hanmen bir bolǵan,
Nysanbaıǵa jyr bolǵan.
Qıyn-qystaý sátterde,
Eline qalqan, tý bolǵan.
Eli úshin ǵana eńiregen,
О́letin jerde de ólmegen.
Jasqanyp jaýdan kórmegen.
Namysty qoldan bermegen,
Kóz ilespes shalttyqpen
Jaýyna naıza sermegen.
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Sekildi edi dara shyń.
Shıyrshyq atyp turatyn,
Kórse jaýdyń qarasyn.
Orda buzar shaǵynda-aq,
Halqynan alǵan baǵasyn.
Jaratpaıtyn dushpannyń
Ozbyrlyǵy men nalasyn.
Batyrlyq pen tektilik
Turatyn taýyp jarasym.
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Qyrandaı qaǵyp qanatyn
Jaýynan toıat tabatyn.
Abylaılap at qoısa,
Ot bolyp laýlaı janatyn.
Jaýyn jeńse janyshtap,
Aıyzy bir qanatyn.
Tilegin tiler halqynan
Keremet qýat alatyn.
Qazaǵym dese qan jutqan
Jyrtqyzbaǵan jaǵasyn.
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Kórmegen taqqa talasyp,
Kórmegen eshbir adasyp.
Qorǵap ótken qyzǵyshtaı
Qoıny qutty dalasyn,
Shydap baqqan elemeı
Qan josa bolǵan jarasyn.
Arystandaı aıbatty,
Jolbarystaı qaıratty
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Jetide taǵam bir tatqan,
Joryqty ǵana unatqan.
Tas qamaldyń ózin de
Qam kesekteı ýatqan.
Japa shekken jandardy
Jaqsy sózimen jubatqan.
Súrinbeı ótken synaqtan
Jaqyndatýdy ǵana oılaǵan
Aǵaıyndardyń arasyn.
Qasıetimen de sheshendik
Tánti etken Alashyn.
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Joqtan bardy quraǵan,
Egin ektirgen Nuradan.
Qyrmany tolyp qyzylǵa
Dán ketpegen uradan.
Eldiń qarnyn toǵaıtqan,
Nesibesin de molaıtqan.
Eki tańbaly tabynnyń
Abyroı-danqyn zoraıtqan.
Buqarbaı batyr – naǵashym.
Qazaq dalasynda ótken osyndaı batyrdyń arýaǵyn qasterleý úshin Qyzylorda oblysynyń ákim­digi Buqarbaı bahadúrdiń 200 jyldyq mereıtoıyn keńinen atap ótpekshi. Osyǵan oraı aı­maqta qyrkúıektiń 28-29-y kún­deri keń kólemde ekikúndik is-shara ótedi. Mereıli mereıtoıǵa alys-jaqyndaǵy aǵaıynnyń bá­rin shaqyramyz.
Ahat JANAEV, 
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi.
Qyzylorda.