“Mońǵolııanyń arystany” qazaq arystanyna jol berdi

Sársenbi, 16 mamyr 2012 8:05

Shymkentte qazaq batyry Qajymuqandy eske túsirýge arnalǵan halyqaralyq týrnır óz máresine jetti

Ár ulttyń tólqujaty sııaqty ataqty adamdary bolady. Kúsh atasy Qajymuqan – qazaqtyń mańdaıyna bit­­ken yrysy. Zamanynda elin qaımana jurt “buratana” dep kemsitkenimen, balýandyǵynyń arqasynda tórtkúl dún­ıe­­ge tabany tıip, grek-rım jáne erkin kúresten álem chempıony ataqtaryn jeńip alǵan Qajymuqan babamyzdaı jeńim­paz oǵan deıin musylman juraǵatynda bolǵan joq. Son­dyq­tan, dala batyryn qalaı áspettesek te jarasady.

Sársenbi, 16 mamyr 2012 8:05

Shymkentte qazaq batyry Qajymuqandy eske túsirýge arnalǵan halyqaralyq týrnır óz máresine jetti

Ár ulttyń tólqujaty sııaqty ataqty adamdary bolady. Kúsh atasy Qajymuqan – qazaqtyń mańdaıyna bit­­ken yrysy. Zamanynda elin qaımana jurt “buratana” dep kemsitkenimen, balýandyǵynyń arqasynda tórtkúl dún­ıe­­ge tabany tıip, grek-rım jáne erkin kúresten álem chempıony ataqtaryn jeńip alǵan Qajymuqan babamyzdaı jeńim­paz oǵan deıin musylman juraǵatynda bolǵan joq. Son­dyq­tan, dala batyryn qalaı áspettesek te jarasady.

Shymkenttegi jeńil atletıka ma­ne­jin­de qazaq kúresinen kúsh atasy Qajy­mu­qandy eske túsi­­rýge arnal­ǵan halyq­ara­lyq jarys ótti. Qa­zaq­stannyń oblys, qa­­lalarynan bólek Qytaı, Moń­ǵo­lııa, Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyz­s­tan, Tájikstan tolyq quram­men bolmasa da úkilegen balýandaryn ákel­di. Eki kúnge sozylǵan ha­lyq­aralyq jarystyń uıymdas­ty­rý alqasynda eki azamattyń jú­rek­jar­dy sózi mereıimizdi ósirdi.

“Amandyq bolsa, keler jyly Qa­jy­muqan babamyzdyń týrnı­rin Ivan Poddýbnyı sekildi Gran-prı dárejesine kó­teremiz”, dedi ob­lys­­ta­ǵy sport jáne dene tárbıesi basqar­masynyń bastyǵy Bolat Qyryqbaev. «Onda, sol týr­nırge keýdemde janym bolsa kelemin”, dedi tolqyǵan Dı­qan­baı Bıtkózov. Bolat Naýryz­baı­uly 90-shy jyldary toqtańqy­rap qalǵan osy týrnırdi óz moınyna alyp, jyl saıyn turaqty ótýine atsalysyp júrgen azamat. Jetpisten mol asqan Dıqanbaı Bıtkózov – qazaq kúresiniń bú­gin­gi korıfeıi, sambodan qazaq jastary arasynan tuń­ǵysh ret álem chempıony atanǵan marqum Qa­nat Baısholaqovtaı oǵ­lan­nyń úl­ken sport­taǵy tusaýyn kesken bapker.

Biz qýandyq. Ormandaı orys­tyń “batyrymyz” dep alaqanyna salyp aıalap otyrǵan bas balýany Ivan Pod­dýbnyı zamanynda Qajymu­qan­nan myqty edim de­gendi aýzyna almapty. Al qazaq spor­ty­nyń altyn bastaýynda turǵan Qajymuqan Mu­ńaıt­pa­sov­qa ótkizbegen Gran-prı týr­nı­ri ultqa uıat, namysqa syn.

Jarysqa kelsek, ol óte jo­ǵa­ry deń­geıde ótti. Jarystyń deń­geıi, árıne, eń aldymen onyń bas tóre­shi­sine baılanysty. Qazaq­stanǵa eńbegi sińgen jattyq­ty­rý­shy, pedagogıka ǵylymda­ry­­nyń doktory, kezin­de aıtýly balý­an­dardyń biri bolǵan Jaqan Ońal­be­kov bas tóreshi bolǵan jaǵ­daı­da retsiz­dikti boldyrmaıdy.

90 kılo salmaqta synǵa tús­ken shym­kenttik balýan, qazaq kúresinen Azııa jáne álem chempıony Nurzat Bekasylov shırek fınalda Qytaıdan kel­gen Chıntae Jantymen kúresti. Ish­ki Qy­taıdan keldi degenmen, bul ji­git­tiń zaty mońǵol ju­ra­ǵatynan. Moń­­ǵoldar qara kúshke myǵym. Belden ilse, áýeletip ketedi. Nur­zat ini­miz ádeıi jasady dep aıt­paı-aq qoıa­lyq, kú­resip júrip Jan­tyny eki ret baspen qoıyp qaldy. Jattyq­ty­rýshy­synyń ja­­ny shyǵyp kete jazdady. Tóre­shi­lerge shaǵym jasaıyn dese, qa­zaqshasy yrymǵa joq. Mine, osy kezde bas tóreshige razy boldyq. Ki­­lemniń shetinde ózi turyp, bel­sendi kúresken Jantyǵa zańdy jeńisin alyp berdi. О́ziniń balýany kúresip jat­qanda, qos jaýyrynymen tússe de túk kórme­gendeı jartylaı jeńis dep bedi­reıip otyratyn tóreshiler ózde­ri­ne jaqsy bolǵanymen, dúnıe júzine tarap jatqan qazaq kúre­sine obal, ári-beriden soń qııa­nat jasaıdy. Saǵy synǵan, jeńisi ur­lan­ǵan qytaı balýany qazaq týraly, qazaq kúresi týraly qan­daı oı túıedi? Eli­ne ne dep barady? Endi qaıtip kelgisi kelm­eı­tindigin oılamaıtyn­dyǵymyz ókinishti-aq. Al Nurzat – shyn mánin­de myqty balýan. Ol óz kemshiligin toltyrý jolyn endi jattyǵý zalynan izdeýi kerek.

Jarys nátıjesine kelsek, 54 kılo salmaqta Ońtústik Qaza­q­stan ob­ly­synyń balýany Aqtó­re Jaılybek top jardy. 60 kılo salmaqta Abzal Arystanbekov (Al­maty), 66 kg.-da Ernar Maǵaý­ı­nov (Almaty), 74 kg.-da Ertýǵan Tórenov (Jambyl), 82 kg.-da Mereke Turashev (ShQO), 90 kg.-da Asyl Bármenov (Qa­raǵandy), 90 kılodan joǵary salmaqta Beıbit Ystybaev (Jambyl) jeńimpaz atandy.

Halyqaralyq týrnırdiń bas báı­ge­sine oblys ákimi Asqar Myr­zahmetov pen Qa­jymu­qan­nyń áz jambasy máń­gi jerge tıgen jer – Ordabasy aýda­nynyń ákimi Danııar Tileýber­ge­nov qos temir tulpar tik­ken eken. Ádet­te, túıe balýandar báıge­sine 74 kg. sal­maq­tan joǵary apaıtós balýandar qa­tysatyn da, jeńil salmaq­taǵylar mashına jaıly armandaı da almaıtyn. Bul joly 54-66 kılo ara­ly­ǵyn­da jáne 74-90 kılodan joǵary sal­maq­ta qos mashına sarapqa salyndy.

Qos kilemde jan alyp, jan be­ris­ken aıqas. Shamdaǵaı jigit­ter qazaq kúresiniń bar keremetin kórsetti. Qa­zaq kúresinen álem­niń eki dúrkin chempıony, kilemde júr­genine on jyldan mol asqan alma­ty­lyq Baýyrjan Tá­lip óz salmaǵynda ekin­shi orynǵa shyq­­­qan. Biraq, “О́giz balýandar” bá­se­kesinde qarsylas shydatpaı fı­nal­­ǵa shyqty. Qyzyq bol­ǵan­da, ekinshi toptan osy salmaqta jeńimpaz bol­ǵan jerlesi Ernar Maǵaýınov úzdik boldy.

Al túıe balýandar básekesi naǵyz taý shaıqaǵan jekpe-jek boldy. Moń­­ǵol eli­nen kelgen, byltyr osy týrnırden bir mashına minip qaıtqan Aldangerel Dova – moıny men basy tutas­qan, de­nesi qoladan quıylǵan­daı shom­bal balýan. Kilemge shyq­­qan­da jerge shegelep tastaǵandaı myq­­­ty. Al ta­razdyq boıy eki metr Beıbit Ystybaev ta Qazaq­standaǵy alyptardyń biri. Tul­ǵasy kelisti. Terekteı aıaǵymen syrt­tan shalǵanda, anaý-mynaý balýan shal­­ǵymen orǵan­daı qopa­ryla qulaıdy.

Jurt asa aýyr salmaq pen túıe ba­lýannyń aqtyq aıqasy dál osy eki dáýdiń arasynda óte­tinin bildi. Ta­ǵat­syzdana kútti. Aıtqandaı boldy. Eki topta beldesken ekeý fınalǵa deıin bóge­sin kórgen joq. Qoǵadaı japyrdy. Mońǵol Aldan­ge­rel­diń tobynda halyq­aralyq jarystarda olja salǵan, túıe balýan da atan­ǵan ońtústikqazaq­stan­­dyq Sabyrjan Ábil­dauly men óz­bek­stan­dyq Muh­­sım Hısamıdınov bar edi. Ekeýi de mońǵol alybyna taban tireı alǵan joq.

Mońǵolııa ult­tyq olımpıada ko­mı­te­ti­niń múshesi, ýa­qy­tyn­da aıtýly balýandar­dyń biri bolǵan Baqyt Odanaı aǵamyzdan Al­dan­gereldiń aımaq­tyq “Arystan” ata­ǵy­­na ıe ekendigin estigenbiz. Moń­ǵol­dyń Arys­tany men qazaqtyń Arys­tan­y­­nyń arpalysynda sát­tilik jerle­si­mizdiń ja­ǵyn­da boldy. Jeńis Ystybaevta. Qazaq aly­by Beı­­­bit Ystybaev – týr­nırdiń túıe balýany!

Tómengi úsh salmaq boıynsha ót­ki­zil­gen básekede qarsylas shy­dat­pa­ǵan álem­niń eki dúrkin je­ńimpazy Baýyrjan Tálip te je­ńil kólikke otyrdy.

Baqtııar TAIJAN,

Ońtústik Qazaqstan oblysy.