Olımpıada alaýy
Beısenbi, 17 mamyr 2012 7:40
Onyń tarıhy týraly ne bilemiz?
Olımpıadaǵa 71 kún qaldy
10 mamyr kúni Astana ýaqytymen túski saǵat 13.00-de Grekııanyń Peloponıs túbeginde tutanyp, bir jeti boıy osy eldi aralaǵan HHH Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń alaýy búgin ushaqpen Ulybrıtanııaǵa jetkiziledi.
Beısenbi, 17 mamyr 2012 7:40
Onyń tarıhy týraly ne bilemiz?
Olımpıadaǵa 71 kún qaldy
10 mamyr kúni Astana ýaqytymen túski saǵat 13.00-de Grekııanyń Peloponıs túbeginde tutanyp, bir jeti boıy osy eldi aralaǵan HHH Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń alaýy búgin ushaqpen Ulybrıtanııaǵa jetkiziledi.
Al alaýdy tutatý rásiminiń ózi qalyptasqan dástúr boıynsha ejelgi grekııalyq Gera qudaıynyń qurban shalatyn ornynda ótti. Oǵan Halyqaralyq olımpıada komıtetiniń prezıdenti Jak Rogge, Grekııanyń ulttyq olımpıada komıtetiniń prezıdenti Spıros Kapralos jáne «London-2012» uıymdastyrý komıtetiniń basshysy Sebastıan Koe qatysty.
Rásimde alaýdy birinshi bolyp alyp júrý qurmetine Ulybrıtanııada týǵan, grek júzgishi, byltyr 10 shaqyrymdyq ashyq sýda júzýden álem chempıony atanǵan Spıros Iаnnıotıs ıe boldy. Ol Olımpııanyń antıkalyq kesheni aýmaǵynda «abyz qyzdardyń» biriniń qolynan alaýdy aldy.
Grekııadaǵy bir aptaǵa sozylǵan alaý estafetasynyń júrip ótken joly 2 900 km.-ni qurady. Anglııadan keıin alaý Olımpıadanyń ashylý saltanatyna deıin Shotlandııa, Soltústik Irlandııa jáne Ýelsti aralap ketedi. Jalpy alaýdy ustap júrý ýaqyty 70 kúnge jalǵasady.
Olımpııa alaýy – Olımpıadanyń birden-bir sımvoly. Ol jarystyń ashylý saltanatynda qazandyqta tutanyp, jarys bitkenge deıin jaǵylyp turady.
Alaýdy tutatý rásimi ejelgi Grekııada ótken Olımpııa oıyndarynan bastaý alady. Sol kezde adamdar Prometeı tıtanynyń erligine qurmet retinde alaýdy tutatý saltanatyn ótkize bastaǵan bolatyn. Ańyz boıynsha Prometeı Zevsten alaýdy urlap, adamdarǵa syıǵa tartqan kórinedi.
Antıkalyq alaý sodan 1928 jylǵa deıin tutanǵan joq. Ol tek 1936 jyly qaıta qolǵa alyna bastady. Sol kezdegi alaý estafetasy fashıstik Germanııa jetekshileriniń biri Iozef Gebbelstiń usynysy boıynsha ótkizildi. Oǵan estafeta kezinde 3 000-nan astam jelaıaq qatysqan. Alaýdy tutatý rásimi 1936, 1948 jyldary Qysqy Olımpııa oıyndarynda da bolǵan. Biraq, estafetany laıyqty deńgeıde ótkizý 1952 jyly Osloda ótken Olımpıada qarsańynda múmkin boldy. Onyń ózinde alaýdy ustap júrý Olımpııadan emes, Morgendalede bastaý aldy. Al qazir alaýdy tutatý rásimi Olımpıada jarystan birneshe aı buryn bastalyp júr.
Bul alaýdy 11 «abyz qyz» Olımpııanyń antıkalyq kesheni aýmaǵyndaǵy ejelgigrekııalyq Gera qudaıynyń qurban shalatyn ornynda parabolıkalyq aınanyń kómegimen tutatyp, alaýdy alǵash ustap júrý qurmetine ıe bolǵan sportshyǵa ustatady. Sodan keıin baryp ol jolǵa shyǵady. Alaýdy ustap júrý kezinde ol osyǵan deıin bir-aq ret qana óship qalǵan eken. 1976 jyly Monreal Olımpıadasynyń qarsańynda qatty jaýǵan jaýyn-shashynnyń kesirinen óship qalǵan bolatyn.
Alaýdyń basqa tarıhyn aıtar bolsaq, 1928 jyly Amsterdamda onyń qurmetine olımpıadalyq munara salynǵan. Al 1948 jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin grek áskeriniń kapraly alǵashqy alaýger atanady. Sol kezde ol qasıetti beıbitshiliktiń qurmetine óziniń áskerı kıimin sheship, qarýyn tastaǵan eken.
1952 jyly alaýdy tutatý rásiminen bas tartý týraly sheshim de qabyldanyp kórgen. Biraq, ol júzege aspaǵan. 1964 jylǵy alaý estafetasy óte az ýaqytqa sozylǵan. Ol Afınadan Venaǵa, odan keıin Insbýrgke jetkizilgen. Al 1968 jyly Mehıko Olımpıadasynyń alaý estafetasy, kerisinshe, uzaqqa sozylyp, Hrıstofor Kolýmbtyń júrip ótken jolymen jalǵasqan. 1976 jyly alaýdyń bir bóligi Eýropadan Amerıkaǵa deıin jetkizilý úshin lazerlik sáýlege aınalyp, spýtnık arqyly Ottavaǵa jetkizilgen. 1992 jyly alaý janyp turǵan sadaqtyń jebesimen tutanǵan. Ony paraolımpııashy Antonıo Robollo tutatty.
1996 jyly alaý estafetasyn Koka-Kola kompanııasy qarjylandyrsa, 2000 jylǵy Sıdneı Olımpıadasynyń alaýy sýda úsh mınót janyp turǵan. Al alaýdyń alǵash ret jer júzin qamtyp ótý estafetasy 2004 jyly Afına Olımpıadasynyń qarsańynda boldy. Sol kezdegi estafeta 78 kún, ıaǵnı 78 000 saǵatqa sozylyp, oǵan 11 300 adam qatysqan. 2008 jylǵy alaý estafetasy bizdiń elimizden de ótkeni belgili. Biraq, estafeta alaýy Qytaı shekarasynan ótkennen keıin ol ókimet saıasatyna qarsy jergilikti uıǵyr, tıbet etnostarynyń narazylyǵyna ushyrady. Sodan keıin Halyqaralyq olımpıada komıteti alaý estafetasyn qysqartyp, ony tek Olımpıadany ótkizetin eldiń aýmaǵynda júrgizý týraly sheshim qabyldady.
***
Jazǵy Olımpııa oıyndary alaýyn tutatý qurmetine
ıe bolǵan sportshylar
Jyl Qala/Memleket Alaýger Sport túri
1936 Berlın/Germanııa Frıs Shılgen Jeńil atletıka
1948 London/Ulybrıtanııa Djon Mark Jeńil atletıka
1952 Helsınkı/Fınlıandııa Paavo Nýrmı Jeńil atletıka
1956 Melbýrn/Avstralııa Ron Klark Jeńil atletıka
Stokgolm/Shvesııa Hans Vıkne
1960 Rım/Italııa Djankarlo Perıs Jeńil atletıka
1964 Tokıo/Iаponııa Iosınorı Sakaı
1968 Mehıko/Meksıka Norma Enrıketa Jeńil atletıka
Basılıo de Sotelo
1972 Mıýnhen/Germanııa Gıýnter Zan Jeńil atletıka
1976 Monreal/Kanada Stefan Prefonten men
Sandra Henderson
1980 Máskeý/KSRO Sergeı Belov Basketbol
1984 Los-Andjeles/AQSh Rafer Djonson Onsaıys
1988 Seýl/ Ońtústik Koreıa Chon Sýn-Man, Jeńil atletıka
Kım Von-Thak,
Son Mı-Chýn
1992 Barselona/Ispanııa Antonıo Rebollo Sadaq atý
1996 Atlanta/AQSh Muhammed Álı Boks
2000 Sıdneı/Avstralııa Ketı Frımen Jeńil atletıka
2004 Afına/Grekııa Nıkos Kaklamanakıs Vındsıorfıng
2008 Beıjiń/Qytaı Lı Nın Sporttyq
Gımnastıka
Dastan KENJALIN,
«Egemen Qazaqstan».
