Tunyqtyq

Kúlánda keıýana sulyq jatyr. Jumylyńqy kózi jyltyrap, mólt-mólt etedi. Terezeden mol túsken sáýlege sóner-sónbes úmi­tin úlbirete ilip tastap, myna jaryq dúnıeni qı­maı jatqany baıqalady… Tynysy tarylyp, aýyq-aýyq jótel qysady. Kári kókiregi syryldaıdy. О́kpesi óship, býynyp ketkende, aýzyn ántek ashyp, aýa qarmap, búkil denesin kúshpen jıyryp ala qoıady.

Kúlánda keıýana sulyq jatyr. Jumylyńqy kózi jyltyrap, mólt-mólt etedi. Terezeden mol túsken sáýlege sóner-sónbes úmi­tin úlbirete ilip tastap, myna jaryq dúnıeni qı­maı jatqany baıqalady… Tynysy tarylyp, aýyq-aýyq jótel qysady. Kári kókiregi syryldaıdy. О́kpesi óship, býynyp ketkende, aýzyn ántek ashyp, aýa qarmap, búkil denesin kúshpen jıyryp ala qoıady.

– Barmysyńdar, túge!.. Aýa, aýa!…jetpeı jatyr!
– Iá, ıá,– desken qyzdary emshekke emingen laqtardaı shý ete túsedi. Bári de úrpıip, úreı keý­legen jandaryn qaıda qoıarlaryn bilmeı, ana aldyndaǵy sońǵy paryzdaryn múltiksiz ótemekke bekingen edi. Aqsymbat, Alma, Alýa, Anar– bári-bári ana ústinde báıek bop, nesheme tańdy uıqysyz atyryp júr. Qursaqtas 5 ul, 5 qyzdan qalǵany osy tórteýi. Tóleýhan shańyraǵynyń qazirgi berik taǵandy tórt buryshy ispettes. Ákeniń ósıetin, ananyń aqylyn keýdelerine ómirlik shyraq qyp jaqqan kórgendi, aqyldy, sypaıy-sulý qyzdar shetinen. Qaısysy da qaǵylez. Tilge sheshen. Áýeletip án salady. Ádet-ǵuryp, salt-dástúrdiń bilgishteri ǵana emes, soǵan laıyq ózderin asqaq ta bııazy ustaıdy. Sheshe kórgenniń naqpa-naq mysalymen eline eńbekterimen jaǵyp júr bári.
– Mine, ashtyq jelkózdi, ashtyq,– dep terezeniń qaptal bóligin aıqaryp tastap, lap etken jeltoqsan yzǵyryǵyn sál-pál kóldeı sýlyqpen jelpı kedergilep, lezde jańǵyryp qalǵan aýa aǵynynan keńsiriktep dem soryp, janary shaıdaı ashylǵan ana keıpine meıirlene qaraǵan qyzdary, bólmeni jóndi sýytpaı, qapsyra qoıdy.– Jaryqtyq, qystyń aýasy! – dedi keıýana qystyqqany basylyp. – Torǵaıdyń aýasyndaı ǵoı… Jupar aýam meniń! Aınalaıyndarym-aı!.. El jaq aman ba eken? Bizdiń Shıliniń mal-jany qalaı eken? Qys qatty bastalyp edi-aý…
Qyzdary bir-birine sharasyzdyqpen qarasty. «Sandyraqtap jatyr ma?» dep shoshynyp qaldy. Osy kezde syrttan qaıyn enesiniń nemerelerin eritip, kúıeýdiń úlkeni Oral kirdi.
Suńǵyla kóńil bárin sezip qaldy da:
– E, Oralmysyń? Qane, tústigin daıyndańdar!– degende baryp qyzdary es jıǵandaı bop, bir aýyz shymyr sózine qýanysyp, dedek qaǵyp qımyldap, sharýa qamyna kirisip ketken edi. Ana esinen jańylmaı jatyr eken. Álemniń kúlli jaryǵy Aqbulaq ózeniniń boıynda salynǵan osynaý qyzyl kirpishti kóp qabatty úıdiń myna syrqat meńdegen bólmesine bir sátte quıylyp-tógilip ketken edi… OH, shirkin, ananyń bir aýyz jaıdary sóziniń shýaǵy qandaı-dy…
Syrttan lekigen káýsar aýadan Kúlánda kádimgideı es jıyp aldy. «Oı, ıt tirlik-aı!», dep áldene oılarǵa berilgendeı aýyr kúrsindi de ile búgingi ómirine táýbe aıtyp, qanaǵatshyldyq rymymen betin sıpaǵysy kelip edi, qos qary aýyrlap, yrqyna kónbedi. Eńsesi túsip, «jeńilgeli jatyrmyn ba, osy?» degendeı túńiliske endi. Sezedi, sekem alady, árıne… Qııa ma, biraq jaryq dúnıeni… «Atamashy!…».
Sál tyńaıys onyń oıyn alasapyran qyldy.
…1931 jyldyń qaqaǵan qysy edi. Sheshesi Jupar men alty jasar Kúlándaǵa tosynnan qaıǵy bulty úıirildi.
Torǵaı aýdandyq partııa komıtetiniń bıýro májilisi ótip jatyr.
– Mal qyryldy! Jekeniń qolynan bir-bir sıyrdan jınap alý kerek! – dep birinshi hatshy Taltańbaev estigen adamdy taldyryp túsirerdeı talap qoıdy.
– Bul asyǵys sheshim! Halyqty qurdymǵa ketiretin qasiretti sheshim! – dedi oryndarynan qosa kóterilgen bıýro músheleri Málik Bókishev pen Ahmetqalı Meıirmanov. – Onsyz da juttan qaýsap qalǵan jurtty… qazaqty!.. Qynadaı qyrý ǵoı bul!
Sol bıýroda «partııa saıasatyna qarsy adamdar» degen jalamen ekeýi de partııa qatarynan shyǵarylyp, túrmege jabyldy. Bulardyń sońdarynan «sybaılastar» sybyrlaı atalyp, 72 adam jazyqsyz isti bolyp Aqtóbege aıdalady.
Bir kúni tań aldynda tileýles laýazymdy azamat esikterin qaǵady. «Qamdanyp otyryńdar. Talshyq eterlik dám-tuzdaryńdy qaǵaberis jerge, uraǵa ma, jasyryp tastańdar. Bulardan bárin kútýge bolady. Tosynnan tintýi ǵajap emes»,– dep eskertip ketedi. Ol shyǵysymen jandaıshaptar saý ete túsedi. Tústerinen adam shoshyrlyq. Bireýi qoradaǵy uranyń dáp ústine etigin nyǵyrlap turyp alady. Shyńǵyryp jibere jazdaǵan Kúlándany anasy baıǵus kózimen ymdap, áreń tynyshtandyrady. Álgi bireý sol ornynan qozǵalar emes. Qalǵandaryn zyr júgirtip timiskilentip qoıdy. Aqtarmaǵan, qoparmaǵan jerleri joq. Tabandarynan tozyp, qur súlderi qalǵandaı.
– Ne, eshteńe tappadyńdar ma? – dedi tepki­len­gen bastyǵy.
– Sizdiń turǵan mańaıyńyz bolmasa, tintpegen tusymyz qalmady…
Bastyq úreıden búrisken ana men balaǵa aıanyshpen qarady. Kúlándany ózine ıkemdep, basynan sıpady da sybyrlaı:
– Málik ákeń shyn kommýnıst eken-aý, bir túıir dán tyǵyp ketpegenin qarashy!..– dep analardy aldyna salyp, ózi sońynan qozǵaldy. Esikten shyǵa berip, manaǵy ózi tapjylmaı turǵan ura ústindegi shóp shalammen tegistelgen jerge bir qarap, oń saýsaǵyn shoshaıtyp, sál kúlimsiredi.
Bular qushaqtasqan kúıi esterin áreń jıdy. «Qyzym, bul dúnıe jaqsy adamdarsyz bolmaıdy!– dedi Jupar sheshesi kózin jasqa bulap. – Áıtpese, dúnıe qarań qalar edi!..».
Iá, jaqsy adamdarsyz ne bolaryna kózi jetip ósti ǵoı Kúlánda qyzdyń. Sol jazyqsyz 72 adamnyń aryz-hatyn Máskeýde oqıtyn stýdent bılik basyndaǵylarǵa tabys etpegende, ne bolaryn kim bilsin? Aryz-shaǵymdy túrmeden alyp shyǵýdyń ózi muń bolǵan eken. Torǵaılyq usta qos túpti shelek istep, as-sý quıylǵan sonymen ilestirile shyqqan eken qusaǵa toly úshbý hat. Joǵary bıliktiń jetesine jetkizile jazylǵan eken. Arnaýly komıssııa músheleri ádeıi balyqshylar keıpimen kıinip jansyzdanyp, jolaı Qostanaılatyp júrip, shashylǵan adam súıekteriniń ara-arasymen áreń jylystap ótip, kúızelgen qazaq eliniń poshymyna ábden kóz jetkizip, álgi ádiletsiz sottalǵandardy bosatyp jiberýge qol ushyn bergen ǵoı…
Oıǵa shomǵan qarııanyń kókirek kózinde keshegi surǵylt zamannyń qanshama zar jutqyzǵan sýretteri qattalyp qaldy deseıshi. Nege júregin qaryp, esine entelene túse beredi? О́mirmen qoshtasar aldynda áke beınesiniń kúni keshegideı túr-sıpatymen qaıtyp aınalyp soǵyp, mazalaı beretini nesi eken? Álde, baqılyqta kezdesýge, kútip alýǵa daıyndalyp júr me eken qyzyn? Anasy Jupar da meıirimi toly janaryn ózine tiktep, áldenege qımaı, synaı qaraıtyndaı… Qasyna shaqyrǵysy kelse de bata almaı, únsiz qıpaqtaı beredi… «Kúnim-aý, sol!.. Bári jaqsy bolady»,– deıdi sharasyzdyqpen. Tap osy úzilip te úzdigip shyǵyp, basyla qalǵan sharasyz úni osy ǵumyrynda bir báseńsimeı alǵa jetelep, úmittendirip keledi eken-aý… «Bári jaqsy bolady!..».
– Bári jaqsy bolady! – Kári ájeniń daýysy kenet shıryǵyp, sańq etti.
– Apa, a-a-pa!– Qyzdary ishilmeı qalǵan shaıyn tastap, jetip keldi.– Ne boldy? Qaı jeriń, qaı jeriń?..
– О́ńim be, túsim be? Jupar anamnyń daýysy estilip… Nemerelerim qaıda? Oral, báriń jınalyńdarshy qasyma!
Bári jınaldy. Ájeleriniń tosyn shaqyrýyna tańyrqaǵan nemereleri eshnárseniń baıybyna jetpeı, birin-biri túrtkilep, eresekteri úrgedektene qarap, kishkeneleri qıtyqqysh kiltıpanmen qıǵylyqtana qaldy.
– Tynyshtalyńdar! Áje qazir áńgime aıtady,– degende baryp, olar sap tyıyldy.
Áje áńgimesin qulaqtaryna emshek sútimen qosa simirip ósken balǵyndar ynta-peıilin saldy. Kózderi túsip edi, myna áje basqa bireý sekildi. Qaq jaryp sándep tarap qoıatyn shashyn aq sháli qymtap jaýyp, bir talyn da seldiretpegen. Basy-kózine uqypty ájeniń osy jatysynda bir min joqtaı. Tek sýalyńqy urty men túsińki qabaǵy, ársizdengen janary men qýsyrylǵan tanaýy, ushyqtanǵan erni basqa kisideı ǵyp jiberedi eken. Soǵan ań-tań kishkeneler jaǵy. Olardyń da jetesine bir sát áldene aýyrlyq ahýaly jetkendeı, arasha daýys­pen: «ájelep» biri mańdaıynan sıpap, ekinshisi betinen súıip, úshinshisi eti qashyp sıdıǵan bilegine oratylǵysy kelip, abdyrap, aptyǵyp qaldy.
Myna kógenkózderine ádettegideı ǵaqlııaly sózderin aıtpaqqa bekingen. Olardyń da tyńdaýdan jalyqpasyn biledi. Ál-dármeni jarasa. Ne aıtady sonda? Adam bolǵandaryn, jaqsy bolǵandaryn tileıdi ǵoı. О́zderi ketse de otaǵasy Tóleýhannyń shańyraǵyn el aldynda abyroımen ustap otyrsa boldy da. Shúkir, sońyna tárbıeli urpaq tastap barady. Osylarǵa ákesi Málikten ekinshi qaıtara qalaı máńgilikke aıyrylǵanyn aıtyp berse artyqtyǵy bolmas… О́negeniń órisi óreli keledi… Jupar anam álgiázirde tekke daýystamaǵan shyǵar-aý…
– Meniń ákem Málik, halyqqa syıly basshy bolǵan adam!– dedi de jótel býyp, jóndep til qata almady.
Qyzdary ana syryna ákki ǵoı, ne aıtpaǵyn sezip otyr. Kenje qyzy Anar mundaıda jazǵysh jornalshylyǵymen qatar, áńgimeshildigine basyp, ana sóziniń jalǵasyndaı etip, qysqasha qaıyrym jasaýǵa bekindi. Ǵazız júrektiń talpynysyn short tyıyp tastaýdyń anaǵa sonshalyqty soqqy bop tıerin sezgendikten de jamap-jasqap, jeńildetpek oıy bar… Ana endi qulaǵyn Anar qyzynyń sózin tosyp, basyn álsiz ızep, únsiz quptap jatyr edi…
…Ne isteseń, aldyńa sol keledi. Ishinde Málik Bókishev bar, baıaǵy jazyqsyz 72 adamdy ustatyp, bir jarym jyl túrmede zaryqtyrǵan Taltańbaev óz nıetiniń qurbany bop, oǵan uzaq merzimdi jaza kesilipti. Bostandyqqa shyqqan Máliktiń ekinshi tynysy ashylǵandaı bolǵan. Aýdandyq oqý bóliminiń meńgerýshisi retinde zor uıymdastyrýshylyq jumysymen kózge tústi. Respýblıka oqý-aǵartý isiniń halyq komıssary Temirbek Júrgenovtiń qabyldaýynda bolyp, oılarymen bólisip, naqty is-sharalardy júzege asyra bastaıdy. Kolhoz-sovhoz teatryn qurady.
– Beıimbettiń «Shuǵasyn» qatyryp qoıdyńdar!– dep jurt sheksiz alǵysyn jaýdyryp jatqanda Málik: «áli de aıyzdaryńyzdy qandyramyz»,– dep, ishki syrynyń ushtyǵyn sezdirip qoıady. Aıtqandaı, kóp keshikpeı kórermender Maılınniń «Taltańbaevtyń tártibi» degen spektaklin tamashalap, júgensiz bıliktiń tasyryn toıtara ájýalap, báribir ádildiktiń ústemdik quratynyn pash etken edi.
Klýbtan máz-máıram bop shyqqandar:
– Bul bir barlyq «taltańbaılarǵa» sabaq bolatyn qoıylym eken!
– Adam taǵdyrymen oınaý – túbi osylaı opyndyrmaq!
– Naqaqtan jala, zorlyq-zombylyq óz ıesin tappaı qoımaıdynyń keri ǵoı bul!– desip, aqıqat aldynda tazaryp qalǵandaı bop, halyq qasiretiniń sebepterine taldamaly túrde kóz jetkize bastap edi.
Rasynda da, Máliktiń bastamashyldyǵymen qoıylǵan ár spektakl qara halyqtyń kózin ashyp, qoǵamdyq qurylystyń erekshelikterine saqtyqpen oı júgirtýge dem bergendeı edi. Ulttyń qalyptasýyna, memlekettiń bolashaǵyna qatysty syndarly oı túıindeýge septeskendeı, sezim qylyn názik shertýimen, tylsymdyqtyń tumyldyryǵyn sypyratyn. Sóıtip, qarańǵy qazaqtyń buǵaýly óz sheńberinen asyp, bula kúshpen bulqynýyna baǵyt-baǵdar siltegen Málikteı alash arystary qazaq eliniń ár tusynan seldireı kóringenimen, tutasa bilek qosýǵa umtylystaryn baıqatyp qalyp júrgen. Táýelsizdik tamyryn tereńge tarta bastaǵan tustar shyǵar, bálkim!..
…1937 jylǵy qyrkúıektiń orta sheni. Surapyl qara jeldiń ekpinine shydamaı bir jyǵylyp, bir turyp on eki jasar Kúlánda sonadaıdan kóringen kóliktiń artynan yshqyna adymdap keledi. «Halyq jaýynyń» qyzy dep, Torǵaıdaǵy mekteptiń besinshi synybynan shyǵaryp jibergen. Aýyly Shıli 120 shaqyrym shalǵaıda jatyr. Keıde eńiregende etegi jasqa tolyp ketedi. О́zine jan balasy jýymaı, mine, meıirimdi bir jolaýshynyń kelisimimen onyń kóleńkesin ǵana panalap, syrt kózge sezdirmeı qashyp-pysyp kele jatqan túri. Esine, mekteptegi sapqa turý jıyny túsip ketkende, erinin qyrshyp, qatýlanyp alady…
– Oqý-tárbıe jumysynda keńes úkimetine qarsy eńbekterdi paıdalanǵany úshin ákesi Málik Bókishev halyq jaýy bolyp, ustalyp ketýine baılanys­ty qyzy Kúlánda oqýdan shyǵarylady! – degen mektep dırektorynyń qaharly daýysy álsin-áli yzyldaǵandaı bop, janyn jegideı jeıdi. Kórer quqaıy áli alda eken. О́ksik býyp, kóz jasyn súrtkileı bergen ony áldekim saptan alǵa súırep shyǵarǵandaı boldy.
– Buǵan qosa Bókisheva pıoner qatarynan qýylady!– dep oqý isiniń meńgerýshisi qyzyl gals­týgyn moınynan sypyryp alǵanda, esiriktene shyńǵyryp, talyp túsipti… «О́ltirseńder de gals­týgymdy sheshpeımin!»– dep muǵalimniń qolyn qyrshyp alsa kerek…. Quıyndatqan jelmen arpalysyp, jantásilim etip kele jatqan túri, mynaý endi, qarshadaı beıbaqtyń.
Tintkilep- timiskilese, jala tabyla beredi eken-aý. Úıinde baıaǵydan saqtalyp qalǵan «Aıqap» jýrnalyn aralas-quralas júrgen bireýdiń paraqtap otyratynyn baıqaýshy edi. Sol syǵyr kóz «Málik alashtyqtarmen sybaılas» degen ósek shyǵaryp, jetkizgen ǵoı. Ańdý kúsheıip, úıden jýrnal nómirleri tabylyp, «qylmyskerlikti» jedeldete túsken eken. Ańqaý ákesiniń ustalar aldynda: «elimniń eńsesin tikteýden basqa aıybym joq edi»,– dep ashynyp aıtqan sózi, mine, qulaǵynda jańǵyryp keledi.
Ákesi sóıtip, naqaqtan atylyp ketken. Ádildik almas qylyshtaı bop qap túbinde jatpaıdy eken… Jan ákesi 1988 jyly aqtaldy!
1991 jyldyń jaz ortasynda A.Baıtursynov pen M.Dýlatovtyń aqtalýyna baılanysty Torǵaıdaǵy kúnderi ótip, oǵan joǵary bılik ókilderimen qatar alash arystarynyń qyzdary Sholpan Ahmetqyzy men Gúlnár Mirjaqypqyzy, Lıza Aımaýytova, M. Jumabaevtyń nemeresi Ul­jan qatysyp, máre-sáre bop qalǵandary bar.
– Kúlánda, men seni syrttaı jaqsy bilemin ǵoı,– dedi Gúlnár apasy bir syrlasqanda. – Gazet, jornaldarda shyqqan maqalalaryńdy súısine oqyp júremin. Ákeniń aqtalǵanyn da solaı bilgenmin. Qýanyshtaryń uzaǵynan bolsyn!
– Taǵdyrlaspyz ǵoı biz, apa! Ákelerimiz aqtaldy! Rýhtary máńgilikke saf altyndaı jaltyrap, jaladan arshyldy! Biz, urpaqtary, endi ǵana baqyttyń shyn maǵynasyn túsingendeımiz ǵoı! Bul qýanyshymyz túptep kelgende, jalpy qazaqtyń baǵy desek, artyq emes, apa!
Gúlnár apa kóziniń jasyn irkip alyp, Sholpanǵa qarata sóıledi:
– Myna Kúlánda sińilińiz qazaq namysyn jyrtýshy úlken tulǵa!
– Aınalaıyn, aldyńnan jarylqasyn!– dep Sholpan apasy razylyq tanytty.
– Iá, Kúlánda apaıdyń qazaq dástúr-salty, ádet-ǵurpy jóninde jazǵan maqalalarymen jaqsy tanyspyn,– dep Uljan da sózge aralas­ty. – Ásirese, halyq ánderiniń bilgir synshysy. Atam Maǵjannyń birneshe ániniń mazmunyn durys qalyptap, jóndemdegeni ne turady? Soǵan ájem Zylıha qatty razy bop…– Uljan sómkesinen oralǵan zat alyp, jaıyp jibergende shashaqtary jelkildegen aq jibek sháli kózge ottaı basyldy. – Ájemniń syıy bul ózińizge, Kúlánda apaı! Káne, ıyǵyńyzǵa ózim jabaıynshy! Qalaı qulpyrady á! Naǵyz Alash qyzy osylaı sándenip júrýi tıis qoı!
– Endi qaıttim, qudaıym-aý!– dep Kúlánda ne isterin bilmeı sasqalaqtady. – Maǵan Zylıha apam sháli syılaıtyndaı… Raqmet, raqmet! Alla razy bolsyn!
– Qymsynba, Kúlánda! – dep Gúlnár apa basý aıtty. – Yqylas syıy ǵoı. Bizdiń de endi jadyrap, qýanýymyzǵa haqymyz bar shyǵar…
Dereý ol kúlimsiregen kúıi qaltasynan tompıǵan birdeńe alyp shyqty da ishinen jarq etken syńar bilezikti sýyryp aldy.
– О́zim salǵan bilezigim edi. Saǵan tartý etemin. Qosarly syıdy kózindeı kórip ustarsyń!– dedi.       –Sholpan apa-aý! Myna Kúlándanyń kópshilik bile bermeıtin bir tylsymyn aıtaıynshy.
– E, aıtqanyń jón! Ishimizdegi zar-nalany jazyp, tarqatyp jiberse, jer sharyn orap alarlyq shyndyq jelileri shıratyla túser edi-aý! Aıt, aıta ǵoı, shyraǵym!
– Aıtsam, bylaı,– dep Gúlnár apaı oınaqylana sóıledi. – Halyq aqyny Nurhan Ahmetbekovtiń «Kúlándam» degen dastany bar. Torǵaıdaǵy aqsıraq ashtyqty aına-qatesiz kórsetken ólmes jyr. Osynyń ataýyna myna Kúlándanyń esimi alynǵan eken. Aqquıyn aqyn arnaıy jolyǵyp Málik ákesinen osylaı ataýǵa ruqsatyn alypty. Kúlándanyń bala bolmysynan eldiń qyzy bolarlyq tulǵa shyǵaryn boljasa kerek, arýaqty aqyn. Múlt ketpepti, jaryqtyq! Bul Kúlánda búginde barsha qazaqtyń maqtanyshy, aqylshysy, hám tarıh bilgiri! Názik júreginde myń qatparly shyndyq tylsymy búgilgen. Urpaqtar bul altyn kómbeniń nesibesin áli talaı jyl tamashalaıtyn shyǵar! Onyń Torǵaı óńirinde Naýryz meıramyn tiriltýdegi talpynysy erekshe bolypty. Sondaı-aq, О́zbekáli Jánibekov «Sherter» ansamblin qurǵanda, murajaılar ashqanda Kúlándany naǵyz keńesshisindeı dáriptepti.
– Kelshi beri, mańdaıyńdy ákelshi! – dep Gúlnárdiń osy sózderine razy bolǵan Sholpan apa ıkemdele túsken Kúlándany meıirlene súıip, qushaǵyna qushyrlana qysyp-qysyp qoıdy.
Osy Sholpan apasy ómirden óte-ótkenshe Kúlánda sińilisimen únemi hat jazysyp, búkpesiz syrlasyp, el mereıin birge kóterisken edi.
Arqalyqtan Astanaǵa otaǵasy Tóleýhannyń shańyraǵyn mama qazdaı bop ózi bastap kóshirip ákelgen Kúlánda keıýananyń oıyna monshaqtaı jaltyrap týǵan ólkesi Torǵaıy, odan ári Shılisi, bertindegi turaǵy Arqalyq elesteı berdi. Osy oblys ortalyǵynan Máskeýge baryp, ulttyq salt-dástúr óneriniń saıysyna qatysyp, án salyp, kúı tartqan. Kele sala ony respýblıka telearnalary kezekpe-kezek attaı qalap shaqyryp, nasıhattyq mazmundaǵy birneshe jobalardy sátti júzege asyrǵan bolatyn.
Osy Arqalyqta 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisin qýattaýshylar seńdeı soǵylysyp, alańǵa jınala bastaǵanda, «jastarǵa basý aıtyńyz» deýshilerge syr bermeı, ishteı tolǵanyp, sherge baılanyp, shermende kúıde tymyraıyp otyryp alǵan-tyn.
– Alańǵa shyqqymyz keledi! Ruqsat berińiz!– dep syrttan terilerine sımaı entigip kelgen Alýa men Anarǵa birden kelisimin berdi:
– Baryńdar! Tek turysty qoıyńdar! Ákem de 31 jasynda halyq úshin qurban bolǵan! El erteńi úshin jan pıda!– dep qyzdaryn otkeshýge qaırap salǵan edi jaryqtyq.
Qos qyzy qynaptan sýyrylǵan qylyshtaı jarq-jurq etip úıden atylyp shyqqan.
Keıin muny estigen jurt: «Qaıtsin, jazyqsyz qurban bolǵan ákesin búkil ǵumyrynda aza tutyp keldi emes pe? Qanynda buryq-sarq qaınaǵan kek júrek toqtamaı basylmas!»– dep ashynǵan keıýananyń batyl da sheshimdi qadamyna qaıran qalysqan.
…О́tip edi kúnder osylaı, qaıǵysy men qýanyshy almasyp. Janyn qaryǵan sansyz sergeldeńmen semserlesip júrip, seksenniń seńgirine iligip edi.
…Ananyń almas júregi kenet úzildi! Tazalyqtyń tunyǵyna toıymsyz tamsanǵan tekti tulǵanyń tynysy toqtady!.. Sál myzǵyp ketkendeı me, eken?!
Qaısar ÁLIM, 
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.