Imperator Akıhıto óziniń ákesi, alpys úsh jyl taqta otyryp, «Sıova ımperatory» (Shýaqty álem) dep ózi ataǵan dáýir atymen tarıhta qalǵan, 1989 jyly ómirden ozǵan Hırohıtonyń ornyna kelgen bolatyn. Akıhıto ımperator bolǵan kúni Japon úkimetiniń arnaıy jarlyǵy shyǵyp, onyń taqqa otyrýyna oraı Japonııada «Heıseı» dáýiri bastalǵan.
Sońǵy jyldary densaýlyǵynyń nasharlaýyna qatysty óziniń qoǵamdyq birqatar mindetterin taq murageri Narýhıtoǵa júktep júrgen Akıhıto óz erkimen taqtan bas tartý týraly uıǵarymǵa 2016 jyly kelgen. Biraq ol bul sheshimin resmı túrde jarııalaı qoımaǵan edi. Tarqata aıtar bolsaq, 2016 jyly tamyzda ımperator Akıhıto japon halqyna beınejoldaýyn arnap, onda jasynyń ulǵaıǵanyn jáne densaýlyǵynyń tómendegenin aıta kelip, el konstıtýsııasyna sáıkes ult birliginiń sımvoly retinde óziniń mindetin jaýapkershilikpen atqarǵanyn, «Jaratýshy ıeden halqynyń tileýin tilep kelgenin» jetkizgen-di. Biraq taqty bosatý týraly eshteńe deı qoımaǵan. Biraq Akıhıto bul málimdemesi arqyly óziniń taqtan bas tartý nıeti bar ekenin ańǵarta otyryp, halyqtyń osy turǵydaǵy pikirin bilýdi kózdegen edi. Sondaı-aq ol úkimetke álgi nıeti jóninde emeýrin tanytqandaı bolǵan.
Ile el ishinde saýalnama júrgizilip, sonyń nátıjesinde halyqtyń onyń ishki nıetine túsinistikpen qaraıtyny, ıaǵnı onyń densaýlyǵyna baılanysty taqtan túsýine qarsy emestigi belgili boldy. Negizinde qalyptasqan ǵuryp boıynsha japon ımperatory taqta qaıtys bolǵanǵa deıin otyrýy tıis. Desek te, japon parlamenti halyq pikirin eskere otyryp 2017 jyldyń maýsymynda Akıhıtoǵa taqty muragerine dástúr boıynsha óz erkimen tapsyrýyna múmkindik beretin arnaıy zań qabyldady. Odan keıin, ıaǵnı atalǵan jyldyń jeltoqsan aıynda úkimettik komıssııa Akıhıtonyń taqtan ketý jónindegi tilegin resmı túrde qanaǵattandyryp berdi ári aýys-túıis jasalatyn ýaqytty belgiledi.
Jalpy, murager hanzadany ımperator saraıyndaǵy keńes saılaıdy. Bul keńestiń quramyna ımperator áýletiniń múshelerimen qatar, parlamenttiń keńesshiler palatasy men ókilder palatasynyń jetekshileri, joǵary sottyń bas sýdıasy kiredi. Keńeske eldiń premer-mınıstri tóraǵalyq etedi. Konstıtýsııaǵa sáıkes, japon ımperatorynyń saıası kúshi joq. Ol el birliginiń sımvoly retinde qyzmet atqarady.
Akıhıtonyń perzentteri týraly aıta keter bolsaq, murager hanzada Narýhıto 1960 jyly ómirge kelgen. Gakýshıýın ýnıversıtetiniń ádebıet fakýltetiniń tarıh bólimin bitirgen, Oksford ýnıversıtetiniń aspırantýrasynda oqyǵan, qurmetti ǵylym doktory degen ataǵy bar. Ol 1993 jyly sıntoıstik salt boıynsha zaıyby Ovada Masakoǵa úılenedi. Bulardyń eki qyzy bar. 1947 jyly amerıkalyq general D.Makartýrdyń jetekshiligimen qabyldanǵan ımperator saraıyna qatysty zań boıynsha taq ul balaǵa berilýi tıis. Demek, ázirge bul jupta taqtyń kelesi murageri joq.
Al Akıhıtonyń ekinshi uly Akıshınoda eki qyz jáne 2006 jyly týǵan Hısahıto esimdi ul bala bar. Hısahıto – ımperator áýletinde sońǵy 40 jylda týǵan alǵashqy ul bala.
Imperatordyń jalǵyz qyzy Saıako 2005 jyldyń qarasha aıynda tokıolyq Ioshıkı Kýroda esimdi dızaınerge turmysqa shyǵady. Saıako qarapaıym azamatqa turmysqa shyǵýy saldarynan dástúrge sáıkes «qurmetti hanshaıym» degen mártebesinen aıyryldy. Naqtylaı aıtqanda, Saıako 152,5 mıllıon ıen syıaqymen uzatylady. Osy bir rettik syıaqyny alǵan soń ol ımperator áýletiniń múshesi bolyp tanylmaıdy.
Endi Japonııanyń ımperatorlyq bılik júıesine qysqasha sholý jasaı keteıik.
Japonııanyń birinshi ımperatory Dzımmýdyń taqqa otyrǵan kezinen bastalǵan, ıaǵnı bizdiń jyl sanaýymyzǵa deıingi 660 jyldan beri jalǵasyp kele jatqan, 2700 jylǵa jýyq tarıhy bar, álemdegi eń tanymal ımperatorlyq júıe halyqaralyq qoǵamdastyqtyń únemi nazarynda keledi. Atalǵan júıe tarıhynda 58 ımperator kózi tirisinde túrli sebeptermen óz taǵyn bosatyp bergen eken. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, óz qalaýymen taqtan ketý jaǵdaıy sońǵy ret eki ǵasyr buryn bolǵan.
Aıta keteıik, biz sóz etip otyrǵan oqıǵaǵa uqsas jaıt osydan 5 jyl buryn Ispanııada boldy. Naqtylaı aıtqanda, 2014 jyly Ispanııa koroli Hýan Karlos taqtan densaýlyǵynyń nasharlaýyna baılanysty óz erkimen bas tartyp, koroldik tájin óziniń uly – hanzada Felıpke usynǵan. Al qazirgi tańda jasy 93-ke kelgen Ulybrıtanııa hanshaıymy Elızaveta II óziniń zamandastary Akıhıto men Hýan Karlostyń jasaǵan áreketin ázirge qaıtalaǵysy joq sekildi. II Elızavetanyń taq murageri hanzada Charlzdiń jasy jetpiste.
