Istiń máni – áleýmet qamy

Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova Elbasy­nyń bes áleýmettik basta­masyndaǵy 75 myń oryndyq jataq­hana salý týraly Úshin­shi bastamasyn oryndaý maq­satynda josparly jumys­tar júrgizilip jatqanyn aıtty. О́tken jyldyń ózinde oqý oryndary men jergilikti bıýdjet esebinen 3 myńnan astam oryn paıdalanýǵa berildi. Jobaǵa ınvestorlardy tartý maqsatynda «Atameken» Ult­tyq kásipkerler palatasy­men birge memlekettik-jeke­menshik áriptestik qaǵı­dasy­na negizdelgen qajetti nor­matıv­tik-quqyqtyq baza qalyp­tastyrylyp, qarjy kólemi bekitildi. Jataqhanalar qu­ry­lysymen aınalysatyn kásip­ker­lerge ınjenerlik kommýnıkasııalary daıyn jer telimderi berilip jatyr.

Bıyl 9 myń oryn paıdalanýǵa beriledi

«Memleket banktik nesıe­niń 7 paıyzyn sýbsıdııa­laıdy, jataqhanalar qury­lysyna qoıylatyn talaptar jeńildetildi. Bul sharalar ınvestorlar shyǵyndaryn qys­qartyp, jobalardyń jal­py qunyn tómendetýge múm­kin­dik beredi», degen mınıst­r jataq­hana qoldanysqa berilgennen keıin olarǵa 8 jyl qatarynan memlekettik tapsyrys ornalas­tyrylatynyn aıtty.

Búgingi tańda 19 myńnan astam orynnyń engizilýin qam­tamasyz etetin 43 joba iske asyrylyp jatyr. Onyń 20-sy kásipkerlerdiń, 24-i oqý oryn­dary­nyń, onyń ishinde 13-i jeke­menshik oqý oryndarynyń bastamasymen júzege asady.

«Atalǵan jobalar aıasynda osy jyldyń ózinde jospar­lan­­ǵan 5 myńnyń ornyna

9 196 oryn engiziledi. Iаǵnı jos­par 184 paıyzǵa oryndala­dy. О́ńirlerdiń arasynda al­dyńǵy qatarda – Nur-Sul­tan, Shymkent qalalary men Jam­byl oblysy», dedi K.Shám­shı­dınova.

Onyń aıtýynsha, mem­le­kettik joǵary bilim orda­lary­men salystyrǵanda, jeke­men­shik oqý oryndarynyń bel­sen­diligi anaǵurlym joǵary. My­saly, bıyl jekemenshik oqý orynd­ary 8 jataqhanany engi­ze­tin bolsa, memlekettik oqý oryn­dary nebári 2 jataqhanany engizbek.

О́ńirlerde atqarylyp jat­qan jumystar týraly Jam­byl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov pen Shymkent qalasynyń ákimi Ǵabıdolla Ábdirahymov baıandady. Bul oblystarda jataqhanalar salý boıynsha belsendi jumys júrgizilip jatyr, olardyń tá­ji­rıbelerin basqa óńirlerge taratýǵa bolady.

О́z kezeginde Premer-Mınıstr­diń orynbasary Gúl­shara Ábdiqalyqova jataq­hanalardy ýaqtyly engizý jáne stýdentter úshin qo­laı­ly jaǵdaı jasaý uzaqmer­zim­di mindet ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, 2022 jyl­ǵa deıin 75 myń orynǵa ar­nal­ǵan jańa stýdenttik jataq­hanalardy paıdalanýǵa bergennen keıin memlekettik tapsyrysty ornalastyrý qarastyrylady. Kásipkerler úshin barlyq múmkindikter jasalǵan. Bankterdiń paıyzdyq mólsherlemesi 7 paıyzǵa de­ıin tómendetilip, qurylys ere­jeleri jeńildetildi, mem­le­kettik tapsyrys qarjy jaǵy­nan qamtamasyz etildi.

Premer-Mınıstr Asqar Mamın bul is barysyndaǵy oń qorytyndylardy atap ót­ti. Úkimet basshy­sy jataq­hanalardy paıda­laný­­ǵa berýdiń naqty jos­paryn ázirlep, oryndaýdy qam­ta­ma­syz etýdi tapsyrdy. Osy ba­ǵytta ınvestorlarmen ju­mys­ty uıymdastyrý qajet. Jataq­hanalar salýdy birlesken kúsh-jigermen, mem­lekettik-jeke­menshik árip­tes­tik aıasynda jal­ǵastyrý kerek. Bul rette qolda bar tetikti negizge alyp jumys isteý kerek, sebebi jataq­hanalar qurylysyna bıýdjet­ten qosymsha qarajat bólinbeıdi. 

«Ákimder rektorlarmen jáne oqý oryndarynyń basshylarymen birlesip, stýdentter ja­taqhanalaryn salý jumysyn jandandyryp, josparlanǵan nysandardy ýaqytynda tapsyrýdy qamtamasyz etsin, qymbat jobalyq-smetalyq qujattama ázirleýdi toqtatsyn», dep tapsyrdy Premer-Mınıstr.

Aýyldaǵy turmys sapasy artady

Sondaı-aq Úkimet oty­ry­­syn­da «Aýyl – el besigi» jo­ba­syn iske asyrý máse­le­si qaraldy. Premer-Mınıstr­diń orynbasary Jeńis Qasym­bek óz sózinde Elbasy Nursul­tan Nazar­baevtyń Nur Otan partııasy­nyń XVIII sezinde bergen tap­syr­masyna sáıkes «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý bastalǵanyn aıtty. Joba­nyń negizgi maqsaty – aýyl turǵyndarynyń turmys sapasyn jaqsartý, aýyldyq aýmaqtardyń áleýmettik ortasyn jańǵyrtý, olardy óńirlik standartqa deıin jet­kizý. Joba sheńberinde áleý­met­tik jáne ınjenerlik ınfra­qury­lymdardy damytý, aýyl hal­qynyń áleýmettik ıgilikter men memlekettik qyzmetterge qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne jaıly ómir súrý ortasyn qalyptastyrý boıynsha birqatar mindettiń sheshimi tabylatyn bolady.

J.Qasymbek aldaǵy jyldary aýyldyq eldi mekender­di damytýǵa basymdyq berý úshin esepteý kórsetkishteri­­­niń ádis­te­mesi men modeli je­til­diri­­­lip jatqanyn málim et­ti. О́ńir­lik standarttar – aza­mat­tardyń ómir súrý sapa­sy­nyń kórsetkishteri. Olar­ǵa áleýmettik ıgilikter men memlekettik qyzmetter qol­je­­tim­diliginiń naqty krıte­rııleriniń tizimi, sondaı-aq ómir súrý úshin adamdardy qa­jet­ti ınfraqurylymdarmen qam­tamasyz etý kiredi. Máselen, tirek aýyldarda salalyq nor­matıvterge sáıkes keletin kem degende 19 aýyldyq okrýg or­talyqtarynda jáne 26 aýyl-aýdan ortalyqtarynda obek­tiler men qyzmetterdiń bolýy kózdeledi. Osyǵan baılanysty ınfraqurylym­dyq jobalardy qoldanystaǵy mem­lekettik baǵdarlamalar sheń­berinde iske asyrý kezinde «bıýdjettik súzgi» (basym­dyqty qarjylandyrý) qam­ta­masyz etile otyryp, tirek aýyl­dardy damytýda keshendi tásil qoldanyldy. Jobany iske asyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2019-2021 jyldary 90 mlrd teńge bólý kózdelgen, onyń ishinde 2019 jyly 30 mlrd teńge bólinedi.

О́ńirlerdegi ákimdiktermen birlesip, bıyl 52 aýyldyq eldi meken iriktelip alyndy, onda 454 is-shara iske asyrylatyn bolady, onyń ishinde 247 is-shara – kólik ınfraqurylymyn damytýǵa, 135 is-shara áleý­mettik ınfraqurylymdy damy­týǵa, 72 is-shara turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan.

Basty nazar iri eldi mekenderge, ıaǵnı jınaqtalǵan ózekti ınfraqurlymdyq problemalardy jyldam sheshýdi qajet etetin, halyq sany kóp aýdan ortalyqtaryna aýdaryldy. Qarjylandyrýdyń kólemi bir aýdan ortalyǵyna orta eseppen shamamen 670 mln teńgeni quraıdy. Qazirgi ýaqytta jobalardy iske asyrýǵa jergilikti bıýdjetten 4,7 mlrd teńge nemese jumsalatyn qarjynyń 15,8 paıyzy baǵyttaldy.

Jobany tıimdi iske asyrý úshin J.Qasymbektiń tór­aǵalyǵymen Jobalyq keńse quryldy. О́ńirlik keńseler oblystarda ákimderdiń tóraǵa­lyǵymen qurylady. О́ńirlik jobalyq keńselerdiń esebi eki apta saıyn tyńdaldy. Jobany tikeleı úılestirýdi jáne ákim­shilendirýdi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi júze­ge asyrady. Sonymen qatar Parlament jáne más­lıhat depýtattarynyń, qoǵa­m qaı­rat­kerleriniń, úkimet­tik emes uıymdar jáne buqara­lyq aqparat quraldary ókil­deriniń qatysýymen joba­ǵa qoǵamdyq monıtorıng uıymdas­tyrylatyn bolady. Úkimet jelisi boıynsha naqtylanǵan bıýdjet qabyldandy. Joba­lardy júzege asyrý boıynsha maqsatty transfertter óńir­lerge joldanady.

«2019 jyly bastapqy kezeńde biz 52 aýdan ortalyǵyn jańǵyrtamyz, bul 700 myńǵa jýyq adamnyń nemese aýyl halqynyń 9 paıyzynyń tur­mys sa­pasyn jaqsartady. 2025 jyl­ǵa qaraı barlyq aýyl tur­ǵyndarynyń 80 paıyzyn óńirlik standarttar júıesine sáıkes qajetti ıgiliktermen jáne qyzmettermen qamtama­syz etý josparlanǵan», dedi J.Qasymbek.

Tańdap alynǵan aýyldardyń perspektıvalary, jobalardy iske asyrý belgileri men josparlary týraly Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov baıandady. Atap óterlik jaıt, bul óńirlerde jobalardy jergilikti bıýdjetten birlesip qarjylandyrýdyń joǵary kórsetkishteri belgilengen. Jobany odan ári iske asyrý máseleleri boıynsha Nur Otan partııasynyń hatshysy Farhad Qýanǵanov, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstri Berdibek Saparbaev usynystaryn jetkizdi. 

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy 2025 jylǵa deıin «Aýyl – el besigi» jobasymen 6,1 mln turǵyny bar 2 myńǵa jýyq eldi meken nemese barlyq aýyl turǵyndarynyń 80 paıyzy qamtylatynyn atap ótti. Aýyldyq eldi mekenderdi jańǵyrtý maqsatynda áleý­met­tik jáne ınjenerlik ınfra­qu­rylymmen qamtamasyz etýdi kózdeıtin óńirlik standarttar ázirlengen.

«Kishi ýrbanızasııa – aýyl­dardy jańǵyrtýǵa jáne tur­ǵyndardyń turmys sapasyn arttyrýǵa múmkindik jasaıdy» degen A.Mamın, jobany iske asyrýdyń maqul­dan­ǵan tásilderin tıimdi oryn­daýdy, jobany ýaqty­ly qar­­jylandyrý úshin tıisti nor­matıvtik aktilerdi pysyq­taýdy tapsyrdy. 

Ákimdikter «Aýyl – el besigi» jobasyn jergilikti bıýd­jetten birlesip qarjy­lan­dyrýdy 20 paıyzǵa deıin arttyrý múmkindigin qaraýy tıis. Sonymen qatar bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda aýyl ınfraqury­ly­­­­myn jańǵyrtýǵa qarajat tar­­tý má­selesin iri kásiporyndar­­men birlesip pysyqtap, týǵan aýyldaryn kórkeıtý boıynsha me­senattarmen jumys júrgizýi qajet.

Budan ózge ár óńirge Jol kartasyn jasaý tapsyryldy, onda iske asyrý merzimderi men jaýapty adamdar naqty kórsetilýi kerek.

«Áleýmettik ınfraqury­lym obektilerin – mektepter, bala­baqshalar, densaýlyq saq­taý oryn­daryn jóndeý, eldi mekenderdiń ishindegi joldardy jóndeý jumystaryn osy jyldyń qyrkúıegine deıin aıaqtaý qajet», dedi Premer-Mınıstr.