Qazaqstan • 01 Mamyr, 2019

Tatýlyq pen turaqtylyq mekeni

842 retkórsetildi

О́tken dúısenbide, ıaǵnı 29 sáýir kúni Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXVII sessııasy joǵary deńgeıde uıymdastyryldy. Oǵan Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qatysty. Alqaly jıynda el birliginiń mańyzdylyǵy, búginde qol jetkizgen jetistikterimiz qoǵamdyq kelisimniń, tatýlyqtyń, etnosaralyq aýyzbirshiliktiń arqasynda júzege asyrylǵany atap kórsetildi.

Eldegi qoǵamdyq uıymdardyń ishinde halyqtyń ishki tatýlyǵyna, ózara senim men syılastyǵynyń tereńdeýine, ásirese qazaq halqyna degen qurmettiń artýyna, etnosaralyq turaqtylyqtyń nyǵaıýyna qyzmet etetin eń basty qural – Qazaqstan halqy Assambleıasy. Assambleıanyń túrli etnostardan saılanǵan belsendileri shyn júrekten Qazaqstannyń ózderi men ata-babalaryna, áke-sheshelerine jaıly qonys bolǵandyǵyn, al qazaq halqynyń olardy qalaı jyly qarsy alǵandaryn jıi aıtyp jatady.

Al aldymyzdaǵy jyly Assambleıanyń 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótý mindeti tur. Qa­zaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elba­sy Nursultan Nazarbaev jýyrda QHA Tóraǵasynyń orynbasary, Assam­bleıa Hatshylyǵynyń meńgerýshisi Jan­seıit Túımebaevty qabyldaǵandaǵy sózinde: «Kelesi jyly biz Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń 25 jyldyǵyn atap ótýdi josparlap otyrmyz. Assambleıanyń mereıtoıyn or­talyqta da, barlyq óńirde de joǵary deńgeıde ót­kizýimiz kerek. Kelisim, turaqtylyq, halyqtar dostyǵy, túrli etnostyq toptar, dinı konfessııalar arasyndaǵy ózara qurmet memleketimizdiń jáne damýymyzdyń negizi bolyp sanalady. Josparlanǵan is-sharanyń negizi de osy bolýǵa tıis», – degen edi.


Osyǵan oraı etnosaralyq qatynastardy úılestirýdiń biregeı quraly retinde QHA-nyń atqarǵan qyzmetterine qysqasha sholý jasap ketpekpiz. Aldymen QHA-nyń osy baǵyttaǵy qyzmet tájirıbeleri sheteldik memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, halyqaralyq sarapshylar tarapynan joǵary baǵa alǵanyn aıtyp ótkimiz keledi. Máselen, BUU-nyń 8-shi Bas hatshysy bolyp 2007 jyldyń 
1 qańtarynan 2016 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin qyzmet atqarǵan Pan Gı Mýn bylaı degen edi: «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń prınsıpteri Birikken Ulttar Uıymynyń ustanymdarymen úndesip jatyr. Dostyq beıbitshiliktiń, órkendeý men qaýipsizdiktiń irge­tasy bolyp tabylady, ol qurmet, tolerant­tylyq qundylyqtarynan bastaý alady».


Al Cheh Respýblıkasy Parlamenti Halyqaralyq ister komıtetiniń tóraǵa­sy Iаn Gamachek bylaı dep jazdy: «Qazaqstan halqy Assambleıa­sy aıasyn­da qurylǵan tetikterdi tańǵalar­lyq nátı­je dep baǵalaýǵa bolady. Olar­dy júze­ge asyrý nátıjesinde Qazaq­stan­daǵy bar­lyq etnos ókilderi bel­gili bir sal­maqqa ıe bolyp, el damýyna qatysty saıasatty aıqyndaýda árqaısynyń daýy­sy eskeriletini sózsiz. Bul – óte mańyzdy másele». Árıne mundaı pikir­lerdi óte kóp keltirýge bolady. Osyn­daı moıyndaýlardyń nátıjesinde kópetnosty qoǵamdy ıdeıalyq turǵydan biriktirýdegi Qazaqstannyń tájirıbesi qazir álemdik qoǵamdastyqtyń zertteý nysanyna aınalyp otyr.

Teorııalyq turǵydan joǵary baǵa alǵan búkilqazaqstandyq birliktiń biregeı modeli bolyp otyrǵan QHA-nyń qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý jolynda atqaryp jatqan keıbir naqty shara­laryna da toqtala keteıik. Olar Assambleıa qurylǵannan bergi 24 jylda óte kóp ótkizildi. Sondyqtan biz tek sońǵy jyldary ǵana uıymdastyrylǵan sharalar­dy ǵana sóz etemiz.

Assambleıanyń negizgi mindeti – etnosaralyq qatynastar boıynsha memlekettik organdar men azamattyq qoǵam ınstıtýttary arasynda ózara tıimdi is-qımyldy qamtamasyz etý ar­qyly etnosaralyq kelisim men tolerant­­tylyqty odan ári nyǵaıtý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, el birligin nyǵaı­tý. Qazaqstan halqy Assambleıasy memlekettik organdarǵa ekstremızm men radıkalızm kórinisterine qarsy áreket etýde de, azamattardyń demokratııa normalaryna negizdelgen saıası-quqyqtyq mádenıetin qalyptastyrýǵa da kómek kórsetedi. Sonymen qatar Assambleıa etnomádenı birlestikterdiń kúsh biriktirýin, Qazaqstan halqy­nyń ulttyq mádenıetteri, tilderi men dástúrleriniń órkendeýin, saqtalýyn jáne damýyn qamtamasyz etedi. О́ziniń osy mindetterin Assambleıa túrli qury­lymdary arqyly júzege asyrady. Máselen, sonyń ishinde 2014 jyly qurylǵan «Qoǵamdyq kelisim» RMM-nyń róli zor. Ol QHA qyzmetin qamtamasyz etý jáne onyń is-sharalaryn ótkizý jónindegi fýnksııalardy júzege asyrý maqsatynda qurylǵan kommersııalyq emes uıym. Ol barlyq oblys ortalyq­tary men Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda qurylǵan.

Assambleıanyń negizgi tiregi – etno­má­denı birlestikter. QHA-nyń ózi bas­tap­qyda osy birlestikterdiń jumy­syn úıles­tirýshi retinde tanylǵan. Qa­zir eli­miz­de olardyń sany eselep art­qan. Búgingi tańda 27 myńǵa jýyq adam qaty­satyn 29 respýblıkalyq, 176 myń­nan adam­dy qamtıtyn 331 oblystyq, 85 myń­­nan artyq adamy bar 76 qalalyq, 51 myń­­nan astam adam qatysatyn 88 aýdan­­dyq etnomádenı ortalyqtar bar. Etno­má­denı ortalyqtar 2018 jy­ly 3542 is-shara ótkizdi. Sonyń ishinde 114-i – res­pýblıkalyq, 2342-si – oblystyq, 476-sy – aýdandyq, 283-i – qalalyq shara. Mıllıondaǵan adamdar qatysqan bul sharalarda qazaqstandyq birtek­ti­lik ıdeıa­­lary, otandyq patrıotızm mura­lary, tatýlyq pen toleranttyq úlgileri nası­hattalyp, halyqtyń ózara tyǵyz jaqyndasýyna septigin tıgizdi.

Máselen, byltyr Oral qalasynyń Jeńis alańynda QHA oblystyq fı­lıalynyń bastamasymen «Tarıhı taǵylym – ótkenge taǵzym» atty úlken shara bolyp, ol Uly Otan soǵysy arda­gerlerin eske alý aksııasymen bastalyp, Syrym aýdanynda ornalasqan Syrym Datulynyń kesenesine taǵzym etýmen jalǵasty. Sondaı-aq osynda Alashorda úkimetiniń basshylary Jahansha Dosmuhamedov, Halel Dosmuhamedov jáne t.b. stalındik qýǵyn-súrginge ushyraǵan azamattardy eske alý sharasy boldy. Osy aýdannyń Jympıty aýylyndaǵy Alash saıabaǵynda tarıhshy ǵalymdar, saıasattanýshylar kóshetter otyrǵyzý aksııasyna qatysty. Al «QHA: 20 ıgi is» aıasyndaǵy qaıyrymdylyq aksııasy boıynsha «Qoǵamdyq kelisim» RMM basshysy Natalıa Kalashnıkova múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan «Nur shýaǵy» balalar úıine kelip, bóbekterge túrli syılyqtar tapsyrdy.

Oblystyq jáne aýdandyq QHA bólimsheleriniń búkilqazaqstandyq bir­liktiń biregeı modelin qalyp­tastyrýdaǵy róli zor. Olardyń ótkizip jatqan sharalary halyqtyń negizgi bóliginiń qoldaýyna ıe bolyp, únemi maqtaýly baǵalar alyp jatady. Máselen, jýyrda ǵana Almaty qalasynda qalalyq QHA Shekara qyzmeti akademııasymen birlesip, áskerı-patrıottyq baǵytta tamasha shara ótkiz­di. Sharaǵa qatysqan aǵa urpaq ókilderi jastarǵa taǵylymdy oı aıtyp, úlgi bolar oqıǵalarymen bólisti. Is-shara barysynda qarý-jaraq pen tehnıka kórmesi, áskerı úrmeli aspaptar orkestriniń óner kórsetýi, etnomádenı birlestikter men kýrsanttardyń konserttik baǵdarlamasy uıymdastyryldy. Osy shara týraly talaı adam ózderiniń rızashylyqtaryn bildirdi.

QHA jumysyn jetildirý boıyn­sha únemi jańa bastamalar qolǵa alynyp, jańa qurylymdar engizilip oty­rady. Qazir onyń qurylymynda depý­tattyq top, qoǵamdyq qor, ǵylymı-saraptamalyq ortalyq, qoǵamdyq kelisim, analar men medıa keńesteri jáne t.b. jumys isteıdi. QHA-nyń negizgi mindetterin sapaly, ınnovasııaly, kásibı deńgeıde júrgizýde ár qurylymnyń atqarar óz qyzmetteri bar. Máselen, medıa keńestiń maqsaty – qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etý maqsatynda medıasııa ınstıtýtyn damytý. Onyń mindetteri qataryna medıa­sııa boıynsha strategııa­lar ázirleý, QHA qurylymdarynyń qyz­metin úılestirý, júıeleý jáne aq­pa­rat­tyq, ádistemelik qamtamasyz etý, t.b. jatady. Qazir oblystyq jáne qala­lyq Dostyq úılerinde 17 medıasııa kabıneti jumys isteıdi. Al aýdandar men aýyldardaǵy olardyń sany – 829, QHA medıatorlarynyń jalpy sany – 722 adam. 2018 jyly medıa keńeske 22 myńnan artyq ótinish túsip, onyń 10 myńnan astamy keńes berý deńgeıinde sheshildi, al 12 myńnan artyǵynyń sheshimi medıasııalyq kelisim arqyly tabyldy.

Árıne etnosaralyq qatynastardyń tıimdi tetikterin tabý basqa da memle­ket­terdiń ishki saıasatynda júzege asy­­rylǵan. Máselen, ekonomıkasy jo­ǵa­ry deńgeıde damyp, «Azııanyń tórt jolbarysynyń biri» atanǵan Sın­gapýr­da da ol durys jolǵa qoıylǵan. Alty mıllıonǵa jýyq halqy bar bul el jyl saıyn 25 myńǵa deıin syrttan kelgenderge azamattyq beredi. Etnostyq quramy jaǵynan el halqynyń 70 pa­ıyzy – qytaılar, 13 paıyzy – malaılar, 9 paıyzy – úndister, 3 paıyzy – eýrazııalyqtar. Etnoqurylym osyndaı ala-qula bolsa da halyqaralyq sarapshylar munda birtekti Sınga­pýr halqynyń qurylǵanyn aıtady. Qazirgi kezde strategııalyq josparlar sıngapýrlyqtardyń «aqyldy ultqa» aınalyp kele jatqanyn aıqyndaǵan. Onyń mánisi sol, bul eldiń azamattary sıfrly tehnologııany jetik meńgerý arqyly tolyqqandy ómir súretin ortaq qoǵam qurýǵa umtylýda. Halyqty jańa dáýirge shyǵaratyn «aqyldy ult» degen bastamany ókimettiń ózi engizip otyr. Onyń maqsaty – halyqtyń tyǵyz turýyna qaramastan, ınnovasııalyq tehnologııalar engizip, báriniń de ómir súrýine joǵary sapaly jaǵdaı týǵyzý.

Sol sııaqty etnosaıasattyń ozyq úlgisimen damyp kele jatqan Qazaqstan da bir kezde barlyq halqynyń joǵary sapaly ómir súrý deńgeıine qol jetkizer degen úmittemiz. Elbasy N.Nazarbaev QHA-nyń XV sessııasynda sóılegen sózinde: «Taǵdyrdyń jazýymen, tarıh­tyń talqysymen qazaq jerin panalaǵan túrli etnos ókilderimen birge ortaq Otanymyzdy kórkeıtý jolynda aıanbaı ter tógýdemiz. Olar bizdiń qıyn kezeńde, syn saǵatta kórsetken qamqorlyǵymyzǵa rııasyz alǵysyn aıtyp keledi», degen edi. Sol ortaq Otanymyzda «aqyldy ultqa» aınalsaq, bul bizdiń ortaq jetis­ti­gimiz bolmaq.

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda kómir qory jetkilikti

Qazaqstan • Búgin, 15:13

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Búgin, 10:59

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Fermerdiń maýsymdyq tabysy qansha?

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 09:26

MRT alýǵa jarty mıllıard jumsalǵan

Aımaqtar • Búgin, 09:21

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Búgin, 07:54

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Búgin, 07:52

Túrik kınolary tegin kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 07:47

«Arý» – kóz arbaǵan kórkemdik álemi

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Búgin, 07:43

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Búgin, 07:26

«Tákappar eken qulja alma»

Qoǵam • Búgin, 07:23

Zań kerek!

Ekologııa • Búgin, 07:20

El qurmeti erekshe

100 • Búgin, 07:14

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Búgin, 07:12

Senim hám serpin

Rýhanııat • Búgin, 07:09

Ekologııany qorǵaýǵa adaldyq kerek

Ekologııa • Búgin, 07:03

Ǵarysh salasy jańa deńgeıge kóteriledi

Tehnologııa • Búgin, 06:38

Parasattylyq – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Hat qorjyn (14.11.2019)

Ádebıet • Búgin, 06:28

Kúrish suryptary suıylyp barady

Ekonomıka • Búgin, 06:24

Sıpaty bólek kýálik

Qoǵam • Búgin, 06:14

Altyn Adam Afınada

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar