– Ǵalymjan aǵa, Álııa men Mánshúk jóninde buǵan deıin de biraz aıtyldy. Biraz jazyldy. Degenmen Jeńis kúni qarsańynda halqymyzdyń maqtan tutar qyzdary jóninde taǵy bir márte oı-pikir óristetýdiń artyqshylyǵy joq sekildi.
– Álııa men Mánshúktiń esimderin bóle-jara qaraý esh múmkin emes. О́ıtkeni qaı turǵydan qarastyrsaq ta, qos shynarymyzdyń bir-birimen taǵdyrlas ekenin tereńirek túısine túskendeı bolamyz. Aıtalyq ekeýiniń de ákesi qýǵyn-súrgin jyldarynda «halyq jaýy» retinde ustalyp, aýyr jazaǵa kesilgen. Bul jaǵdaı ekeýiniń de júregin qars aıyryp jibergenin ańǵarý qıyn emes. Buǵan dálelder jetkilikti. Tipti ózgesin aıtpaǵanda, ákeleriniń aqtalýyna bir septigi men kómegi tıer degen perzenttik tilekshi kóńilmen ózderi suranyp soǵysqa attanýy –aldyńǵy pikirimizdiń dáleli. Tipti ákelerin tutqynnan bosatýdy surap I.V.Stalınge hat jazǵan kezderi de bolypty. Alaıda oǵan jaýap qaıtarylmaǵan.
Álııa men Mánshúk – birin-biri tolyqtyryp, ári birin-biri baıytyp turǵan tulǵalar. Ekeýiniń qandy maıdan qyrǵynǵa kirgen jerleriniń arasy da bir-birinen qashyq emes. Mysaly, Álııa Pskov oblysynyń Novosokolnıkı qalasynda erlikpen qaza tapsa, Mánshúk eń aldymen Rjev oblysynda urys dalasyna kirip, keıinnen Tver gýbernııasynyń Nevel qalasynda sońǵy erligin jasap, jaýǵa toıtarys berdi. Atalǵan eki qalanyń arasy 60 shaqyrym ǵana. Men bul topyraqta tórt ret boldym. Taǵy bir aıtarym, Mánshúkke Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy 1943 jyly berilse, Álııa ony bir jyl ótken soń, ıaǵnı 1944 jyly ıelengen.
– О́ńirde erliktiń qos qanatyna balanǵan tulǵalardy máńgi este qaldyrýǵa qatysty ózińiz jetekshilik jasaıtyn «Qos shynar» qory atqarǵan is-sharalarǵa toqtala ketseńiz.
– Qobda aýdanyndaǵy Álııa týyp-ósken aýyl búginde Álııa aýyly dep atalady. Munda oǵan arnalǵan mýzeı bar. О́tpeli kezeńde ońtaılandyrýdyń salqyny tıgen klýb, kitaphana sekildi aýyldaǵy mádenıet oshaqtary birinen soń biri jabylyp, esikterine qara qulyp salyndy. Toqsanynshy jyldardyń orta sheninde sonyń kebin Álııa murajaıy da kıdi. Onyń jabylyp qalýy maǵan óte aýyr tıip, bul jaǵdaı janymdy qulazytty. Buǵan qalaısha arasha túsýge bolady degen saýal kókeıimnen ketpeı qoıdy. Sodan soń murajaıdy jekeshelendirip alýǵa bel býdym da osy oıymdy sol tustaǵy osy máselelermen shuǵyldanatyn tıisti ókiletti organdarǵa jetkizdim. Bir jaqsysy olar qarsy bolǵan joq.
Sol kezeńde mýzeıdegi eksponattardy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, onyń tonalmaýy men joǵalmaýyn qadaǵalaýǵa múmkindik týdy. Keıin 2001 jyly óz qolymyz óz aýzymyzǵa jetip, bıýdjet qorjyny tolysa bastaǵan kezde Álııa aýylyndaǵy Álııa mýzeıin memleket ıeligine qaıtadan kóshirý jóninde másele qoıdym. Álııa men Mánshúkke qatysty kem-ketik tustarymyzdy túgendeý úshin arnaıy qor qurý jónindegi oı maǵan ótpeli kezeńde kelgen-di. Osy maqsatqa ekinshi myńjyldyqtyń bas kezinde qol jetkizdim.
– О́ńirde Mámetova men Moldaǵulovaǵa qatysty tórt myńnan astam eksponattyń basy qosylǵan eken. Mánshúktiń esimin qasterleýge qatysty taǵy bir derekti alǵa tartsaq, 2017 jyldyń 28 mamyry kúni Úkimettiń arnaıy qaýlysyna sáıkes, Aqtóbe medısına kolledjine Mánshúk Mámetovanyń esimi berilgen eken. Osy másele eń alǵash «Qos shynar» qorynyń atynan kóterilgenin bilýshi edik. Buǵan ne deısiz?
– Iá, Aqtóbe medısına kolledjine Mánshúk Mámetovanyń esimi bir kúnde berile salǵan joq. Buǵan biraz jyldar ketti. Áıteýir oı-pikirimizdiń aıaqsyz qalmaǵany bárimiz úshin úlken mereı dep bilemin. Buǵan qosarym ótken jyldardyń birinde Aqtóbede Mánshúk Mámetovanyń atyndaǵy kóshe bolǵan eken. Bul batyr qyzǵa oblys ortalyǵynan kóshe ataýyn berý máselesin qozǵaı júrip, kezdeısoq kóz jetkizdim.
Áıtse de 1968 jyly Mámetova atyndaǵy kóshe qalalyq atqarý komıtetiniń sheshimine sáıkes, Svetochnaıa dep ózgerip ketken. Sodan soń 1991 jyly Naberejnoe dep atalǵan. Bul ádiletsizdik emeı nemene? Áıteýir 2006 jyly Mánshúk Mámetova kóshesiniń burynǵy ataýyn qalpyna keltirýdiń sáti túsken-di. Degenmen qazirgi kózqaras turǵysynan qarastyrǵanda Aqtóbe aımaǵynda Álııamen qatar atalatyn Mánshúktiń esimi budan da góri keńirek, budan da góri uzynyraq kóshege ábden laıyqty degen oıdamyn.
– Láıym da solaı bolǵaı, taǵy bir súısinerlik jaıt Aqtóbe qalasynda №27 jalpy orta bilim beretin mektepte Álııa men Mánshúkke ortaq mýzeı ashylyp, jumys jasap kele jatqanyn bildik. Onyń búgingi urpaqqa berer tálimi men taǵylymy mol bolary anyq.
– «Qos shynar» Álııa-Mánshúk qory atalǵan mekteptiń ujymymen, ári mundaǵy qos batyr qyzdyń atyndaǵy mektep-mýzeıiniń basy-qasynda júrgendermen tyǵyz baılanys ustap keledi. Qysqasy, Álııa men Mánshúktiń erlik joldary men namystan jaratylǵan ór tulǵalary halqymyzdyń zerdesinen eshýaqytta óshpeıdi degim keledi. Bul óz Otany men topyraǵyn sheksiz súıý ári ony qorǵaı bilýdiń óshpes ónegesi. Álııa men Mánshúk – egiz uǵym. Osy aqıqatty qaıtalap aıtqannan esh utylmaımyz. Osy oraıda «Qos shynar» qory aldaǵy kezde de halqymyzdyń qos batyr qyzynyń erligin dáripteý jumystaryn odan ári jalǵastyra bermek.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe
