– Jyl saıyn Semeıde qaterli isiktiń aýyr túrine shaldyqqan 1500-deı syrqat tirkeledi, – dedi qaladaǵy Iаdrolyq medısına jáne onkologııa ortalyǵy strategııalyq damý sektorynyń meńgerýshisi Tatıana Belıhına, – olar negizinen 60-69 jas aralyǵyndaǵylar. Bul barlyq tirkelgen syrqattyń 32 paıyzy. Anyqtalǵan naýqastardyń 20-40 paıyzy syrqattary ábden asqynyp ketken kezde ǵana qaralǵandar. Sondyqtan biz jyl saıyn «Rak aýrýyna qarsy búkilálemdik kúres kúnine» oraı halyqty meılinshe aqparattandyrýǵa, túrli dertterdiń aldyn alýǵa tyrysamyz. Bul dert boıynsha Qazaqstannyń soltústigi men shyǵys aımaqtary respýblıkanyń ózge óńirlerinen alda tur. 2018 jyly tirkelgen elimizdegi naýqastardyń 55, 7 paıyzy áıel adamdar bolyp shyqty. Olardyń 70 paıyzy eńbekke jaramdy jasta aýyr dertke shaldyqqan. Jastary 50-70 aralyǵyndaǵylar.
Tatıana Belıhınanyń aıtýynsha, Qazaqstanda omyraý bezi qaterli dertine shaldyqqandar sany – 12,6 paıyz, ókpe 9,9 paıyz, asqazan-ishek 7,4 paıyzdy qurap otyr. Al Semeıde jaǵdaı ózgesheleý eken. Er adamdar arasynda ókpe dertine shaldyqqandar – 19,7 paıyz, teri aýrýy – 11,3 paıyz, asqazan 10,4 paıyz, al áıelder arasynda emshek bezi qaterli dertine shaldyqqandar 22,2 paıyz bolsa, teri 10,5 paıyz, jatyr moıny isigi 8,4 paıyzdy kórsetedi.
Semeıde naýqastardyń dertin erte bastan anyqtaý úshin úsh baǵytta skrınıng turaqty túrde júrgiziledi. Máselen, 30-70 jastaǵy áıelder tórt jylda bir ret jatyr moıny qaterli dertine tekseriledi. 40-70 jas aralyǵyndaǵylar eki jylda bir ret tekseriledi. Jáne 50-70 jastaǵy er jáne áıel adamdar kolorektaldy rakqa eki jylda bir ret ishekterin teksertedi.
2018 jyly onkologııalyq aýrýlarmen keshendi túrde kúresý úshin 2022 jylǵa deıingi baǵdarlama ázirlengen. Bul júzege tolyq asyrylý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 35,1 mlrd teńge bólingen. 2019 jyly bul qarajat 12 mlrd teńgeni quraǵan. Bul qarajat tórt baǵytqa jumsalmaq: ıaǵnı aldyn ala tekserý arqyly dertti bastapqy kezinde anyqtaý, onkologııalyq emdeýdiń jańa tásilderi, naqty ári sapaly dıagnostıka máselesi, ǵylym men bilim salasyn jetildire túsip, qajetti mamandardy ázirleý.
Aıta ketý kerek, sońǵy kezderi erte dıagnostıka jáne qaterli isik aýrýlarynyń asqynǵan túrine jol bermeý úshin jappaı kúres az bolsa da óz nátıjesin berip otyr. Oblys boıynsha qaterli dertke ushyraǵan naýqastardyń dıagnozy anyqtalǵan soń, 51,1 paıyzy 5 jyldaı jáne odan da kóbirek ómir súrgen. Al 2017 jyly bul kórsetkish 49 % bolatyn. Adamdarǵa bul qurǵaq málimet bolsa da, dárigerler men aýyr naýqastar úshin bul 10 376 qutqarylǵan ómir men úmit deýge bolady.
Osy az ǵana kórsetkishke jetý úshin Semeı men О́skemen qalalarynyń onkoortalyqtarynda rak dıagnostıkasyn erte bastan anyqtap, emdep-jazý úshin álemdegi eń ozyq tehnologııalar qoldanylýda. Kardıologııa, travmatologııa, onkologııa, ana men bala densaýlyǵyn saqtaý salalarynda 2017-2019 jyldardaǵy Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha densaýlyq saqtaý salasynyń tıimdiligin arttyrý baǵdarlamasy qolǵa alynǵan.
Oblystyń bas onkology Gúlmıra Saǵıdýllınanyń aıtýynsha, sońǵy 15 jylda О́skemen qalasyndaǵy onkoortalyq qaterli dertti anyqtaýda kóptegen qanatqaqty jobalardy bastap, el ıgiligine usynyp keledi.
– Jańa zamanaýı qurylǵyda jumys isteý úshin Eýropanyń Manchester qalasyndaǵy álemdegi eń úzdik onkologııalyq ortalyqta oqydym, – deıdi dáriger-rentgenolog Aıjan Ádilhanova, – mine, osydan keıin О́skemendegi ortalyqqa kelip, vırtýaldy kolonoskopııa (VKS) jáne bronhoskopııa (VBS), tómen dozaly kompıýterlik tomografııany halyq densaýlyǵyn saqtaý úshin dendep engizýge kiristim. О́tken jyldyń qazan aıynda ókpe derti boıynsha alǵashqy jobaǵa qatysyp, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń 906 turǵynyn zertteýden, tekserýden ótkizdim. Sonyń ishinde 28 adam ókpe isigi boıynsha anyqtaldy. Alty adamǵa «ókpe ragi» dıagnozyn qoıdyq. Bul naýqastar tirkelimge alyndy. Dereý emdeý kýrstarynan ótkizdik.
Raýshan NUǴMANBEK,
«Egemen Qazaqstan»
