Qoǵam • 14 Mamyr, 2019

Kıik tóldep, quralaıyn órgizgen

10330 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Qazaq uǵymynda «Quralaıdyń salqyny» degen sóz bar. Búgingi tańda onyń sırek qoldanylyp, uǵymy da kómeskilenip bara jatqany ótirik emes. Qyrdaǵy qarııalardyń aýzynan oqtyn-oqtyn estip qalyp jatatynymyz bolmasa, qaladaǵy jurttyń kóbi ony áldeqashan umytqan. Quralaı bastalǵanda qasıetti janýar da tóldeýdi bastaıdy eken. Kıiktiń jappaı tóldeýi, tólin aıaqtandyrýy tabıǵattyń qubylmaly, salqyn kezine dóp kelgendikten bul kezdi «quralaıdyń salqyny», «quralaıdyń sýyǵy», «kıiktiń laq órgizbesi» dep atap ketken.

Kıik tóldep, quralaıyn  órgizgen
Rasynda, mamyrdyń orta tusynda qalyń kıiminen jeńil­dep, jylymyq aýaǵa boı úı­re­te bastaǵan jurtty bir toń­dyratyn qońyr salqyn kúnderdi «Quralaıdyń salqyny» dep ataý­dyń óz máni bar. Bıylǵy kóktem erte keldi me qalaı, «Quralaıdyń sýyǵy» bastalǵandaı kún raıy buzy­lyp, eki-úsh kún boıy nóserli jańbyr tógip turdy. Sýyq yzǵar da baıqalatyndaı. 

Osy kúnderi oblystyq «Oral óńiri» gazetiniń fototilshisi Temir­­bolat Toqmambetov issapar­men aýda­nymyzǵa kelgen bolatyn. Temir­bolat ekeýmiz de kıikterdiń tól­deý naýqanynan qamsyz, habar­syz qalmaıyq dep janýarlar dúnıesin qorǵap júrgen «Ohot­zooprom» mekemesiniń Batys Qa­zaq­stan oblysy fılıaly bas­shy­synyń ýaqytsha mindetin at­­qarýshy Qýanysh Álimqulovpen habarlasyp, kezdestik. Qýanysh Alpysbaıuly Qaztalov aýdany ­aýmaǵynda jumys sapary­men­ júr eken. Onyń aıtýynsha, aqbókender tóldeýdi bas­tap jatyr. Janýarlardyń tynysh­tyǵyn qorǵaý úshin 24 ınspektor­dan quralǵan 4 top jumys at­qa­ryp jatqanyn jetkizdi. Ol rasııa arqyly ınspektor Sy­rym Oryn­ǵalıevtiń tobymen baı­lanysqa shyǵyp, bizdi kıik tól­dep jatqan jerge aparýdy tapsyrdy. Aıtqandaı, jol talǵamaıtyn ar­naıy kólikteri bar jigitter bizdi kıikterdiń jappaı tóldep jatqan tusyna esh qıyndyqsyz jetkizdi. Aldymyzdan kók boıaýǵa malynǵan dalanyń ádemi sýretteri shyǵa kel­mesi bar ma. Átteń, kóziń toımaıdy ǵoı. Sol kók shalǵynnyń ortasynda aqbókender teńizdiń tolqynynda júzgendeı jaıylyp júr...

Fotoapparatymyzdy dalanyń erkesine baǵyttap, túsirýdi bas­tap ta kettik. Aldymyzda sansyz kıik jaıylyp júrgenimen kóli­­­­gimiz jaqyndaǵan saıyn olar jet­kizer emes.Tek arnaıy alys­­ty jaqyndatatyn fotoappa­rat obek­tıvi arqyly sulý músinin túsirdik. Kóliktiń rólinde otyr­ǵan top jetekshisi, janýarlar dúnıe­sin qoǵaý ınspektory Syrym Orynǵalıevti áńgimege tarttyq.

– Aqbókenderdiń tóldeý naýqany bastalyp jatyr. Bıyl kıikter Qaztalov aýdanyna qaras­ty Mesherkól men Altaısaı aýma­ǵyn­da tóldep, quralaılaryn órgi­zip jatyr. Bul aýmaqta shamamen 50 myńdaı kıik analyǵy tóldeýde. Jaqynda bizdiń Oral popýlıasııasyna jatatyn kıikterdiń sanaǵy alynǵan bolatyn. Byltyr kıik sany 135 myńǵa jetse, sanaq ju­­mys­tary aıaqtalǵannan keıin bıylǵy ósimdi anyqtaıtyn bolamyz. Aqbókenderdiń ereksheligi, tólderi anasyn emip, eki saǵattan keıin shaýyp kete beredi. Taǵy bir qyzyǵy, analary bir-biriniń tólin emize beredi. Bul kóp janýarlarda kezdespeıtin jaǵdaı. Kıikter tóldeıtin ýaqytta túz ta­ǵy­larynyń tisteri bosap, qara­qus­tar jumyrtqa basady. Iаǵnı tólderine jyrtqyshtar tarapy­nan qaýip bolmaıdy. Ázirge qas­kóılerdiń de qımyldary baı­qalyp jatqan joq. Naýqan qa­lypty ótip jatqanyna tolyq negiz bar deýge bolady, – dedi ıns­pektor.

Osy kezde áńgimemizdi rasııa úni bólip jiberdi. Top quramyndaǵy ınspektorlar dalada kıiktiń bir saǵat shamasynda týǵan tólderin tapqanyn habarlady. Kóligimizdi sol baǵytqa burdyq. Mejeli je­ri­­­­mizge jet­ke­­­­nimizde kók shóp­tiń ústinde jat­qan, kózderi mól­diregen, álsiz talpynǵan qos laq­ty kórdik. Quralaıdyń kózine qara­sań adam balasyn baýrap alar sulýlyq baıqalatyndaı... О́z basym qu­­ralaıdy birinshi ret kórýim. Mun­daı sát bola bermeıdi ǵoı. Al kep sýretke tústik. Osy kezde kóz aldyma tabıǵatty qorǵaý ınspek­tory Erlan Nurǵalıevtiń quralaıdy aspandata ustaǵan sý­reti keldi. Amal qansha, osy bir da­la erkesin qorǵaımyn dep júrip atpaldaı azamattyń ómiri qıyldy ǵoı. Iá, osynda azamattardyń aqbókenderdi qorǵaýdaǵy eńbegi ólsheýsiz-aq. 

Syrym bastaǵan qoryqshylar tobyna alǵysymyzdy aıtyp, qosh­tastyq.

Qaırat JAQYP

Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany