Ekonomıka • 16 Mamyr, 2019

Shaǵyn nesıelendirý – aýyl áleýetin arttyrady

998 retkórsetildi

Elimizdiń barlyq óńirinde Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn nesıe berý bastaldy. Nesıeler túrli maqsatta óz bıznesin bastaıtyn nemese keńeıtetin aýyl kásipkerlerine beriledi. Onyń jyldyq syıaqy mólsherlemesi – 6%. Merzimi, somasy, jeńildetilgen merziminiń uzaqtyǵy jobaǵa baılanysty bolady.

Sharýaǵa qansha qarjy qajet?

Statıstıkalyq málimet bo­ıyn­sha, elimizde 190 myńǵa jýyq sha­rýa qojalyǵy bar. Júrgizilgen zertteýlerge súıensek, solar­dyń keminde 20 paıyzy nemese 40 myń­­ǵa jýyq sharýa qojalyǵy ne­sıelik qar­jyny qajet etedi. Aýyldarda sonymen qatar úı­ sha­rýashylyqtary da bar. Aýyl­dyń kóptegen adamdary úı mańynda mal ósirip, baqsha salý arqyly tir­shilik etip otyr. Bularǵa da qar­jy óte qajet. Eger olarǵa je­­­ńil­detilgen nesıe beriletin bol­­­sa, qosymsha mal alyp, jerin ke­ńeıtip, jaǵdaılaryn túzegen bo­lar edi. Keıingi málimetter bo­ıynsha elimizdegi aýyldy jer­lerde 2 mıllıonǵa jýyq úı sha­rýa­shylyǵy tirkelgen. Olarǵa da kem degende 1 trln teńgeden astam nesıe qarjysy qajet.

Aýyl halqy úshin bank nesıeleri qoljetimsiz

2018 jyly ekinshi deń­geıdegi bankter jalpy aýyl sha­rýashylyǵy salasyna 490 mlrd­ teńgeniń nesıe­sin bergen edi.­ Sonyń 14,7 mlrd teń­gesi ne­­­me­se 3,74 paıyzy ǵana sha­ǵyn sharýa qojalyqtaryna be­­ril­­­gen. Qalǵanynyń bá­ri iri aýyl sharýa­shylyǵy kásip­oryn­­darynyń joba­laryn qarjy­landyrýǵa jum­salǵan.

Jalpy ekinshi deńgeıdegi bankter aýyl sharýashylyǵyndaǵy kásiporyn­dardyń qolynda ke­­pil­ge salar ótimdi múliktiń tap­shy­lyǵynan jáne olardyń ju­mys­­tary nesıeni qysqa merzimde qaı­tarýǵa múm­kindik bermeıtindikten aýyl sharýa­shy­lyǵyna uzaq merzimdik nesıe bólýge qulyqsyzdyq tanytýda. Muny olar­daǵy nesıe portfeliniń bólinisinen-aq ańǵarýǵa bolady. Onyń ústine, jeke tulǵalarǵa berilgen nesıelerdiń paıyzdyq mól­sherlemesi – 10-16 paıyzǵa deıingi ara­lyqta. Demek, aýyl sharýashylyǵy úshin pálen­deı tıimdi emes. 

Sharýa úshin qurylǵan qor

Mine, osyndaı jaǵdaıda eli­miz­diń qarjy naryǵynda «Aýyl sharýashyly­ǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ-nyń jumys isteýi aýyl halqy úshin úlken kómek eke­nin aıtpasqa bolmaıdy. Qor 2005 jyldan beri shaǵyn nesıeleýmen aınalysa bastady. Onyń aýyl sharýa­shylyǵy salasyna bólgen nesıesi 330 mlrd teńgege jýyqtady. Aýyldaǵy 150 myń shaǵyn jáne orta sharýashylyq qor­dyń jeńildetilgen nesıesine qol jet­kizdi. Eger qor nesıesiniń paıyzdyq mólsherlemesi shamamen 6 paıyz ekenin eskersek, munyń aýyl halqyna úlken qol­daý bolǵanyn baıqaımyz.

Mysaly, joǵaryda kórsetke­nimizdeı, ótken jyly bankter shaǵyn sharýashy­lyq­tarǵa, onyń ishinde jeke tulǵalarǵa 14,7 mlrd teńge bólgen bolsa, al Qor tarapynan bul sanatqa 54 mıllıard teńgege jýyq qarjy bólindi. 

Qor 2013 jyldan bastap aýyl kásip­­­­kerlerin shaǵyn nesıelen­dirýge baǵyttalǵan mem­lekettik baǵdarlama­lardyń negizgi qar­jy operatorlarynyń biri retinde jumys isteýde. Máselen, qordyń nesıe port­felinde «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bız­nes­tiń jol kartasy-2020» aıa­­synda qarjy­lan­dy­rylǵan jobalar bar­shylyq.

2017 jyldan beri qor «Eńbek» Nátı­jeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásip­kerlikti damy­tý baǵdarlamasynyń» ekinshi baǵytyn júzege asyrýǵa qatysyp keledi. О́tken jyly 7 800 aýyldyq kásipker 30 mlrd teńgeniń shaǵyn nesıe­sine qol jetkizdi. 2017 jyl­men salystyrǵanda olardy qar­jy­landyrý kólemi 2 esege artqan. 

Qor nesıelendiretin negizgi ónimder qatarynda mal men qus sa­typ alýǵa jáne kóbeıtýge ba­ǵyt­talǵan «Igilik», aýyldaǵy bız­­­nestiń barlyq túrlerin uıym­das­­­tyrýǵa negizdelgen «Kásip­ker», kók­­temgi-egistik jáne jıyn-te­rim jumystaryna aınalymdyq qa­rajattaryn tolyqtyrýǵa ar­nal­ǵan «Eginjaı», otbasylyq taýar­ly sút fermalaryn qurýǵa jáne keńeıtýge múmkindik bere­tin «Yrys» jáne basqa da baǵdar­lama­lary bar.

Syılyǵy mol «Sybaǵa»

Búgingi kúni qor júzege asyryp jatqan iri baǵdarlamalardyń biri burynǵysynsha «Sybaǵa» baǵdar­lamasy bolyp otyr. Eńbek ónimdiligi men ónim eksportynyń kólemin bes jyldyń ishinde 2,5 ese ulǵaıtý úshin «Aýyl sharýa­shylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ «Sybaǵa» baǵdarlamasyn jańartyp, nesıeleýdi bastady. 

Bul nesıe etti baǵyttaǵy iri­ qara jáne usaq mal basyn, teh­nı­ka men qurylǵylardy, mal azyǵyn satyp alýǵa beriledi. Onyń erek­shelikteri men jańa­lyqtaryna toqtal­­saq, beri­letin nesıe kólemi 70 mln teńgege deıin kóterildi, merzimi 15 jylǵa deıin uzar­tylyp, ústemesi sýbsıdııalaý­dy eseptegende 4 paıyz bolyp beki­tilgen. Sonymen qosa 2,5 jyl­­ǵa deıingi jeńildik merzimi bar. 

Asyl tuqymdy maldy shetel­den ákele­tin sharýashylyqtar memleketten ár maldyń basyna qosymsha 225 myń teńge sýbsıdııa ala alady. Sonymen qosa, jas maldy bor­daqylaý alańyna tap­syrǵan kezde tiri salmaq­tyń bir kılogramyna 200 teńgeden sýbsıdııa alady. 

Endi osyǵan qosymsha taǵy bir jeńildik, nesıeni alǵan kezde kepildiktiń 75 paıyzyna deıin satyp alynatyn asyl tuqymdy mal men tehnıkany qoıa alady.

Búginde Qazaqstanda 20 myń otbasylyq ferma bar. Olardaǵy múıiz­di iri qara sany – 7 mln, usaq mal 18 mıllıonǵa jetti. 12 mln­ gek­­tar jaıylymdyq jer paıdalanylýda.

«Sybaǵa» baǵdarlamasyn júzege asyrý ar­qyly aýyl ahýaly edáýir jaqsara túsedi degen se­nim bar. О́ıtkeni osynyń nátı­jesinde 2027 jyly otbasy­lyq fermalardyń sanyn 20 myńnan 100 myńǵa, múıizdi iri qara sanyn 7 mıllıonnan 15 mıl­lıonǵa, usaq maldy 18 mıllıonnan 30 mıllıonǵa, paıdalanylatyn ja­ıy­lymdyq jer kólemin 12 mln gektard­an 62 mln gektarǵa jetkizý, 10 iri et kombınatyn qu­rý kózdelýde. Mundaı jaǵdaıda eli­mizden syrt­qa shyǵa­rylatyn et eks­portynyń kóle­mi­ de áldeqaıda arta túsedi dep bol­jaýǵa bo­lady.

Aýylǵa bólinetin qarjy jyl saıyn artýda

«Aýyl sharýashylyǵyn qar­­­jy­­laı qoldaý qory» AQ basqarma tóraǵasy Jandar Omarov­tyń aıtýynsha, bıyl qor tarapynan­ 62,1 mlrd teńgeniń nesıesi beri­led­i. Onyń ishin­de – «Eńbek» baǵdar­lamasy aıasynda – 27,5 mlrd teńge, baǵ­dar­lama qarajatyn qaı­ta ınvestısııalaý arqyly – 6,6 mlrd teńge, qor­dyń jeke qaraja­tynan 11,7 mlrd teńge bólinedi. 

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­­­ligi qoıǵan mindetterdi oryn­­­daý maq­satynda etti mal­ sh­a­rýa­­shy­ly­ǵyn damytý úshin «Sy­baǵa» baǵ­dar­lamasy arqy­ly 35 myń bas iri qar­a jáne 131,5 myń bas usaq­ mal alý­dy qarjy­landyrý jospar­­lan­ǵan. 

Sonymen qatar bıznes-pro­ses­­­terdi ońtaılandyrýda shar­ýa­larǵa qolaıly bolý úshin mo­bıl­di qosymsha ázirlenýde. Jáne «JEDEL» júıesin engizip, jeke tul­ǵalar úshin ótinimderdi qaraý merzimin 11-den 

8 jumys kúnine deıin, zańdy tulǵalar úshin 15-ten 10 jumys kúnine deıin qysqartý jos­pard­a bar.
Banner
Sońǵy jańalyqtar

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Keshe

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Keshe

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Keshe

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Keshe

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar