Jýyrda kezekti eske alý vahtasynan oralǵan klýbtyń jetekshisi Aleksandr Azegovpen suhbattasýdyń sáti tústi. Reseıdiń Novgorod oblysy aýmaǵynda qazba jumystaryn júrgizip, Otan úshin erlikpen qaza tapqan marqumdardyń denelerin izdestirý, arýlap qoıý – biz úshin qalyptasqan salt, qasıetti borysh. Novgorod baǵytyndaǵy qandy shaıqastar men keskilesken urystarǵa qazaqstandyqtardyń, onyń ishinde jerlesterimizdiń kóptep qatysqany tarıhtan belgili. Osy sebepti tańdaýdan qatelespegenimizdi jyldaǵy ár saparymyz dáleldep júr, deıdi desantshy, ınternasıonalıst-sarbaz.
Osy joly halyqaralyq «Dolına» ekspedısııasyna jeti erikti attanyp, Parfın aýdany tóńireginde sheıit bolǵan bozdaqtardyń denelerin izdeýmen aınalysqan. Oljasyz emes. On adamnyń súıegi, jarylǵysh zattar, ydystar, kaskalar, lıstovka paraqshalary tabylǵan. Birnesheýin oblys ortalyǵyndaǵy mýzeıge ala kelipti.
– Aty-jóni, turǵylyqty meken-jaıy jazylǵan medalon saqtalmaǵandyqtan, qańqasy ǵana qalǵan súıekterdiń kimge tıesili ekenin anyqtaý múmkin emes. Desek te osy saparymyz Novgorod qalasyn jaýdan azat etýdiń 75 jyldyǵymen oraılas kelip, keńinen atap ótý saltanatyna qatysqanymyzǵa qýanyshtymyz. Sóz arasynda keıbir qundy zattardy keziktirgenimizdi aıta keteıin. Máselen, nemistiń kerzi etigi...tabany temirlengen, shegelermen bekitilgen. Sapaly etip jasalǵany birden bilinedi. Álemge áıgili «Nivea» kompanııasy shyǵarǵan krem ydysyn da jolyqtyrdyq. Shamasy, nemis áskeri sýyqtan qorǵaný úshin paıdalanǵan sekildi, degen ol bizdiń marqumdardyń denesi qaıda jerlenedi degen suraǵymyzǵa bylaı jaýap berdi. – Biz Reseı jaqtan kelgen 20-ǵa tarta qyzyl izshilder tobymen qoıan-qoltyq jumys istedik. Mendegi málimetter boıynsha barlyǵy 30 myńǵa jýyq jaýyngerdiń súıegi Iаsnaıa Polıana selosyndaǵy baýyrlastar zıratyna qaıta jerlenip, 1500-niń aty-jóni jazylyp qoıylǵan.
Keıbireýler bardy, qaıtty, onda turǵan ne bar dese, qatty qatelesedi. Ekspedısııanyń ózindik erekshelikteri men qıyndyqtary az emes. Birinshiden, qoǵamdyq uıym bolǵandyqtan qarjy tabý – úlken másele. Ekinshiden, ár máıit úshin akt toltyrylyp, qashan, qaı jerden, qandaı tereńdikten qazylǵanyna deıin táptishtep jazylyp, tıisti oryndarǵa tapsyrylady. Sosyn ǵana baýyrlastar zıratyna aýrýlap qoıylady. Taǵy bir aıtarym, jyl ótken saıyn izdestirý sharalary kúrdelenip keledi. О́ıtkeni, maıdan dalalaryn shóp, jyńǵyl basyp ketken. Turǵyndardyń kóp kómegi tıdi. Metall izdegish quraldardy qoldanǵannyń ózinde tyǵyryqqa tireletin jaıttar az ushyraspaıdy, deıdi klýb jetekshisi.
Búginde «Salang» áskerı-patrıottyq klýb mýzeıinde zulmat soǵystyń kúndeı kúrkiregen elesindeı eki myńnan astam jádiger saqtaýly tur.
Soltústik Qazaqstan oblysy
