О́ńirlerge júktelgen mindetter – basty nazarda

Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri keltirgen derekter boıynsha, eli­mizde qazirgi tańda 12 arna­ıy ekonomıkalyq aımaq pen 23 ındýstrııalyq aımaq bar. Mınıstr Roman Sklıar bar­lyq arnaıy ekonomıkalyq aı­­maq ınfraqurylymynyń qu­­ry­lysyna ketken bıýdjet shy­ǵyndary 314,3 mlrd teń­geni qu­raıtynyn, bul rette tar­tyl­ǵan ınvestısııa kólemi 910 mlrd teńge ekenin aıtty. 

− Arnaıy ekonomıkalyq aımaq­tardyń aýmaǵynda bar­lyǵy 183 joba iske qosyldy. Olar­dyń ishinde sheteldiń qaty­sýmen 46 joba iske asyp, 15,5 myń jumys orny quryldy. Bıýdjetke salyq túrinde shamamen 150 mlrd teńge qaıtaryldy, – dedi R.Sklıar. 

Onyń aıtýynsha, ın­dýst­rııa­­­lyq aımaqtarda ınves­tı­­­sııa kólemi shamamen 183 mlrd teńgeni quraıtyn 168 ón­diris iske qosyldy. Sondaı-aq 8,5 myńnan asa jumys orny quryldy. Bıyl shamamen 1200 jańa jumys ornyna arnalǵan quny 160 mlrd teńgeden asatyn 36 joba iske qosylady dep jos­parlanýda. 2021 jylǵa qaraı AEA aýmaqtarynda 2 trln teń­geden asatyn somaǵa 147 jo­ba iske asyrylatyn bolady. In­dýstrııalyq aımaqtardyń aýmaǵynda 2021 jylǵa qaraı 520 mlrd teńge somaǵa 173 joba qolǵa alynbaq. Olardyń ishinde aǵymdaǵy jyly jalpy somasy 163 mlrd teńgege 40 joba iske asyrylatyn bolady.

Energetıka vıse-mınıstri Á.Maǵaýov óz kezeginde «Ult­tyq ındýstrııalyq munaı-hı­­mııa tehnoparki» AEA da­my­tý týraly baıandady. Onyń aı­týyn­sha, arnaıy ekono­mıkalyq aımaqty iske qosqan sátten bas­tap 10,1 mlrd teńge­niń ónimi óndirildi, 2 600 ju­mys orny quryldy.

Úkimet otyrysynda belgili bol­ǵandaı, iske asyrylyp jat­qan negizgi jobalar – polıp­ropılen men polıetılen ón­di­risi. Onyń jalpy quny 9 mlrd AQSh dollaryn quraıdy. Osy eki jobanyń IJО́-degi úlesi 1,5 pa­ıyz. Arnaıy ekonomıkalyq aı­maqta budan ózge jeke ınves­tor­lardyń polıetılentereftalat, metanol jáne sıklogeksan óndirisi jobalaryn iske asyrýy kútilýde. 

Arnaıy ekonomıkalyq aı­­maq­tardyń jumysyndaǵy «Sa­muryq-Qazyna» qorynyń ju­mysy týraly «Samuryq-Qa­zyna» UÁQ» AQ basqarýshy dırektory Á.Pirmetov baıandady. Onyń aıtýynsha, 2016 jyly qazan aıynda «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA ın­fr­a­qurylymynyń barlyq 68 nysany paıdalanýǵa berildi, 2015 jyly shildede «Qorǵas» AEA Qurǵaq porty paıdalanyla bastady. 2015 jyldyń 29 shildesinen bastap 2019 jyl­dyń 1 mamyry aralyǵynda qur­­lyq portynda JFE (jıyrma fýttyq ekvıvalentti) 317,4 myń konteıner óńdeldi. 

Premer-Mınıstr A.Ma­mın negizgi baıandamalardy tyń­­daǵannan keıin daıyn ınf­ra­qurylymy men túr­li jeńil­dikteri bar arna­ıy ekono­mı­kalyq jáne ındýst­rııalyq aı­maq­tar – jeke ınvestısııalar tar­týǵa arnalǵan tıimdi alań ekenin aıtty. 

– Arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardy bas­qarýda Nur-Sultan, Shym­kent qalalary, Almaty jáne Pav­lodar oblystary ákim­dikt­­eriniń oń tájirıbesi bar. Má­­selen, «Ońtústikte» 1 bıýd­jettik teńgege 15,5 teńge jeke ınvestısııa tartylǵan. О́z ke­zeginde, «Ońtústik» IA aýma­ǵy tolyqtaı ıgerilgen. 38,6 mlrd teńgege 55 joba iske qo­syl­ǵan. «Pavlodar» AEA-da 1 bıýdjettik teńgege 12 teń­ge­den astam ınvestısııa tartyldy. «Astana – jańa qala» AEA-da búkil jumys istegen ón­diristiń kólemi 1,4 trln teń­ge­den astam bolyp otyr. 2018 jy­ly «Qorǵas – Shyǵys qaq­pasy» AEA-da 9,3 mlrd teń­ge­­den astam jeke ınvestısııa­lar ıgerildi, – dedi Úkimet basshysy. 

Onyń aıtýynsha, bul ba­ǵyt­ta júıeli negizde jańa jobalar men ınvestısııalardy tartý jumystaryn júrgizip, jumys oryndaryn qurý qajet. Ol úshin óńirlerge AEA men IA-ǵa tabysty halyqaralyq tájirıbeleri bar kásiptik bas­qarýshy kompanııalardy tar­tý qajet qadam. Premer-Mı­nıs­tr aımaqtardy basqarý men jumys tıimdiligin artty­rý maqsatynda sátti jáne pers­pek­tıvalyq aımaqtardy basym­dyqpen qarjylandyrý boıyn­sha krıterıılerdi ázirleýdi tap­syrdy. 

– О́z kezeginde, óńirlerdiń ákimdikteri AEA-ǵa jobalar­dy qosý kezinde joǵary qo­syl­­ǵan quny men eksportqa baǵ­­dar­lanǵan óndiristerge ba­sa na­zar aýdarý qajet. Jeke ın­vestı­sııalar aǵymyn odan ári qamtamasyz etý úshin jumysty «bir tereze» qaǵıdasy boıyn­sha uıymdastyrý kerek, – dedi A.Mamın. Taqyrypty qory­tyndylaý barysynda Premer-Mınıstr úshjyldyq merzimge jekelegen AEA jáne IA damytý strategııalaryn ázirleýdi tapsyrdy.

Jazǵy demalysqa jospar kóp

Úkimet úıinde talqy­lanǵan ekinshi másele – jaz­ǵy demalys kezinde balalar­dyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýa­qy­tyn jáne ispen shu­ǵyl­danýyn uıymdastyrý jumys­tary. Taqyrypqa qatysty baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova bıyl mektepterdiń janynda 11 myń lager jumys isteıtinin aıtty. 

– Lagerlerdegi demalys­pen áleýmettik az qamtamasyz etil­gen otbasylardyń bala­lary­nyń 80 paıyzyn, aıryqsha bi­lim qajettiligine muqtaj bala­lardyń 82 paıyzyn jáne túrli salada jetistikke jetken, devıantty tárbıedegi balalardyń 90 paıyzyn qamtý kózdelýde, – dedi mınıstr. 

Budan bólek, oqýshylardyń 61 paıyzy túrli olımpıadalyq rezerv jazǵy mektepteri men til mektepterine, aktıvıs­ter men kóshbasshylardyń mektep­teri­ne qabyldanatyn bolady. K.Shámshıdınova jazǵy dema­lysty uıymdastyrýǵa qo­sym­sha demeýshiler resýrsy da tartylatynyn aıtty.

Bilim jáne ǵylym mınıstri K.Shámshıdınova joǵary oqý oryndary janynan jazǵy aka­de­mııalyq mektepterdi ashý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. 

– Djon Hopkıns ýnıver­sı­tetinde jylyna 10 myńnan astam joǵary synyp oqýshysy jazǵy demalystaryn ótkizedi. Júzdegen taqyryptardy zerdelep, zertteý jumystarymen aınalysady. Osy lagerden ótken jastardyń ishinen 37 Nobel laýreaty shyqqan. Soń­­ǵy jyldary elimizdegi Nazar­baev Ýnıversıteti, QBTÝ, AlmaU da jazǵy mektep­ter uıym­dastyryp júr. Bıyl res­­­pýblıkadaǵy basqa da jo­ǵary oqý oryndary jany­nan jazǵy akademııalyq mek­tep­terdi ashý balalardy demalys­pen qamtýmen qatar, olardyń biliktilik deńgeıin joǵarylatar edi, – dedi mınıstr.

Mádenıet jáne sport mı­nıstri Arystanbek Muha­medı­uly jazǵy demalys kezeńin balalardyń saýyqtyrý demalysyn, bos ýaqytyn jáne ispen shuǵyldanýyn uıymdastyrý boıynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly baıandady.

Onyń aıtýynsha, kanıkýl kezinde jyl saıyn tár­bıe­­lik, patrıottyq jáne estetı­ka­lyq sıpattaǵy ártúrli is-sha­ra­lar kesheni ótkiziledi. Res­pýb­­lıkanyń barlyq kitap­ha­na­larynda «ádebı erteń­gi­l­ikter» ótkizý, mýzeıler men mý­zeı-qoryqtarda belgili qa­zaq­­standyq sýretshiler, músin­­­shiler, ólketanýshylar, arheo­­logtardyń qatysýymen tegin tarıhı-ólketanýlyq jáne ta­nym­dyq ekskýrsııalar, túr­li plen­­erler ótkizý, qalalar men oblys ortalyqtarynda «Book­Crossing» aksııasyn ót­kizý, barlyq aýyldyq ok­rýg­terde «jyljymaly kitap­ha­na­­lardy» uıymdastyrý jospar­lanǵan. 

Balalar men jasóspirimder arasynda buqaralyq sporttyń damýy týraly baıandaı kelip, A.Muhamedıuly dene shy­nyq­tyrýmen jáne sportpen mektep jasyndaǵy 1,8 mln bala, sonyń ishinde aýyldyq jerlerden 816 myńnan astam bala qamtylǵanyn jetkizdi. Sonymen qatar keler jyldan bastap barlyq óńirlerde tegin «Balalar týrıstik poıy­zyn» iske qosý josparlanyp otyr eken. Basymdyq áleý­­mettik osal otbasylar­dan shyq­qan balalarǵa, bilim berý ja­rystarynyń jeńim­pazdaryna, úzdik oqýshylarǵa t.b. beriledi.

Talqylanǵan taqyrypty qory­tyndylaý barysynda A.Ma­mın óńirlerde jaz mez­gilin­de balalardyń demalysy men bos ýaqytyn tıisti deń­geıde uıym­dastyrý sharalaryn dereý qabyldaýdy tapsyrdy.