Júrek oıaý qashanda
Senbi, 30 naýryz 2013 2:55
Oǵan ota jasaýdy Qazaqstan dárigerleri de ıgerdi
Qazirgi tańda elimizdiń transplantolog dárigerleri otanyń osy bir kúrdeli túrin oryndaýǵa daıyn otyr. Almatydaǵy N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda buǵan kerekti alǵysharttardyń barlyǵy bar. Mundaǵy mamandardyń aıtýlarynsha, jumysty bastap ketýge ázirge tek donor organdar ǵana jetispeı tur.
Senbi, 30 naýryz 2013 2:55
Oǵan ota jasaýdy Qazaqstan dárigerleri de ıgerdi
Qazirgi tańda elimizdiń transplantolog dárigerleri otanyń osy bir kúrdeli túrin oryndaýǵa daıyn otyr. Almatydaǵy N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynda buǵan kerekti alǵysharttardyń barlyǵy bar. Mundaǵy mamandardyń aıtýlarynsha, jumysty bastap ketýge ázirge tek donor organdar ǵana jetispeı tur.
Áýeli «transplantologııa» degenimiz ne, áńgimeni sodan bastaıyq. Medısınada adam men janýarlardyń organdary men tinderin aýystyryp salýǵa qyzmet etetin bólim osylaı atalady. Teginde qaǵıdattary óte kóne zamandardan belgili bolǵanymen, eksperımentti transplantasııa negizin 1912 jyly Aleksıs Karrel degen ǵalym qalaǵan eken. Ol osy jańalyǵy úshin Nobel syılyǵyn alǵan. Alaıda, bir adamnyń dene múshesin ekinshi adamǵa aýystyryp salǵan birinshi dáriger ol emes. Muny 1933 jyly Ýkraınadaǵy Herson qalasynda keńes dárigeri Iýrıı Voronaı oryndady. Al adam júregin aýystyryp salýdy keńes mektebiniń tájirıbesinen ótken Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń hırýrgy Krıstıan Bernard tuńǵysh ret 1967 jyly júzege asyrdy. Reseıde bul operasııany asa kórnekti hırýrg Valerıı Shýmakov 1987 jyly alǵashqy bolyp qolǵa aldy.
Endi, mine, osyndaı kúrdeli operasııany jasaýǵa Qazaqstan dáriger transplantologtary da daıyn qalypqa keldi. Bul týraly N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵy júrek ıshemııalyq aýrýlary hırýrgııasy bóliminiń jetekshisi, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Arystan Seıdalın buqaralyq aqparat quraldary ókilderine aıtyp berdi.
«Biz shynynda mundaı otany jasaýǵa ázirmiz, – dedi ol osyǵan oraı. – Buǵan qosarym, men sheteldik áriptesterimizdiń tájirıbelerine súıene otyryp, tıisti organdy bir jerden ekinshi jerge jetkizý sharasynyń barlyq ýaqyttarda jol polısııasy qyzmetkerleriniń bastap alyp júrýimen atqarylýy tıis ekenin aıtar edim. Bul donor organdy keshiktirmeı, tez jetkizý úshin asa qajet. Al buǵan deıin biz orasan zor uıymdastyrý jumystaryn atqardyq. Bulardyń arasynda kútý qaǵazyn daıyndaý, donor klınıkalarmen kelisý, jetkizýshi uıymdardyń algorıtmi sekildi sharýalardan bólek, din ıelerimen, jol polısııasy jáne ákimdikter basshylarymen jasalǵan birshama jumystar da bar. Munyń bári atqaryldy. Endigi qalyp turǵan jalǵyz nárse – bizge tek donor organdardy tabý ǵana kerek».
Osy suhbatynyń barysynda Arystan Asqaruly júrekke operasııa jasaýdyń ózi tym kóp ýaqyt almaıtynyn, onyń bar-joǵy bir saǵattyń mańaıyna sozylatynyn aıtty. Dárigerdiń ózi 1982 jyly Almaty medısına ınstıtýtyn bitirgen. Instıtýt joldamasymen alǵashqy jyldary Mańǵystaý oblysynda qyzmet istegen. N.Syzǵanov atyndaǵy ortalyqqa 1985 jyly shaqyrylǵan. Kandıdattyǵyn 1992 jyly, doktorlyq dıssertasııasyn 2000 jyly qorǵaǵan. Qazir Eýropa kardıo-torakaldy hırýrgııasy assosıasııasynyń múshesi.
– Júrekke ota jasaý birneshe kezeńnen turady, – dedi dáriger budan ary. – Olar jasandy qan aınaldyrý apparaty iske qosylǵan kezdegi daıyndyq kezeńi, apparat alynǵan kezdegi qalypqa keltirý kezeńi degen bólikterden turady. Biraq eń mańyzdy kezeńi kóp ýaqytty almaıdy. Bizde júrekke ota jasaý úshin donordyń keýdesinen organdy alǵannan bastap, onyń resıpıent keýdesinde qaıtadan búlkildep soǵa bastaǵanyna deıin eki saǵattaı merzim qarastyrylady.
Bir aıta ketetin jaıt, júrekti aýystyryp salýǵa arnalǵan operasııa Almatyda 2006 jyly bir ret qana jasalǵan eken. Onyń ózi janýarlar júrekterin almastyryp kórýdi kózdegen eksperımentti ota bolatyn. «Bul máseleni biz áldeqashan taldap bitkenbiz. Odan alǵan aıtarlyqtaı daǵdylarymyz da bar. Almatyda osy salada áli talaı mańyzdy jumystar atqarylady», dedi professor sóziniń sońynda.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
