Rýhanııat • 04 Maýsym, 2019

18 redaktordyń taǵdyr-talaıy

1040 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyl­darǵy oıranynan qazaq zııaly­lary­nyń oıly ortasy bolǵan «Ushqyn­nan» bastap «Sosıalıstik Qa­zaq­stan» bolyp atalǵanǵa deıin­gi aralyqta basylymdy bas­qar­ǵan redaktorlardyń qaı-qaı­sysy da aman qalǵan joq, qýǵyn-súrginge ushyrady, atyldy. Qa­lamy­men de, qaıratkerligimen de hal­qy­nyń tarıhyn tańbalaǵan sol asyl tulǵalardy taǵy bir márte oqyr­man nazaryna usynýdy jón kórdik.

18 redaktordyń taǵdyr-talaıy

Sáken Seıfýllın

(1894-1938) 1917 jyly qa­zaq­ komı­te­ti qu­ryl­ǵan­da áýeli orynbasar, bir­azdan keıin onyń­ bastyǵy bo­lyp saılandy. «Jas qazaq» uıy­myn quryp, «Tirshilik» atty gazet shyǵarǵan. 1922 jyldyń kók­teminde Sáken qasyna bir top serikterin ertip, Betpaqdala ar­qyly Túrkistanǵa ótip, Tashkentke ba­rady. Orynborǵa qaıtyp kelgen  soń «Eńbekshi qazaq» gazetiniń re­daktorlyǵy men Oqý halyq ko­mıssarıatynyń orynbasarlyǵyna taǵaıyndalady. S.Seıfýllın gazetti 1922 jyldan 1924 jyldyń sáýirine deıin basqarǵan. Kezinde «Qyzyl suńqar» atanyp, Keńes ókimetin ornatýǵa belsene atsalysqan Sáken Seıfýllın de qyzyl qýǵyn-súrginnen qashyp qutyla almaǵan. Aqyn jazyqsyz tutqyndalyp, 1938 jyly atý jazasyna kesiledi.


Moldaǵalı Joldybaev

(1887-1938) ga­zetti 1924 jyl­dyń­­ sáýi­­ri­nen­ bas­tap­ sol­ jyldyń jel­toq­­sanyna deıin bas­qar­ǵan. 1910-1918 jyldary qoǵamdyq jumys­tar­ǵa belsene kiri­sedi. «Aıqap» jýr­na­lyna, «Qazaq» gazetine eńbek­shi ha­lyq­­tyń muń-múddesin kózdeıtin maqala­lary jaryq kórip turady. «Eńbekshi qazaqqa» qazaqtyń beldi aqyn-jazýshylary Beıimbet pen Sáken kezek-kezek basqaryp turǵan kezeńde jaýapty redaktorlyqqa keledi. M.Joldybaev 1927 jyldan bastap shyǵa bastaǵan ulttyq pedagogıkalyq arnaýly basylym – «Jańa mektep» jýrnalynyń alǵashqy redaktory bolady.


Turar Rysqulov

(1894-1938) Ko­mı­tern AK Orta-Shyǵys bólimi meń­gerýshisiniń oryn­basary, so­­nymen qatar 1924 jyldyń or­tasynan 1925 jyldyń shildesine deıin Ko­mı­ternniń Mońǵolııadaǵy ókili, 1926 jyly  BK(b)P Qazaq ólkelik komıtetiniń baspasóz bóliminiń meńgerýshisi jáne ólkelik «Eńbekshi qazaq» gazetiniń jaýapty redaktory qyzmetterin atqarǵan. Gazetke 1926 jyldyń sáýirinen bastap 1926 jyldyń maýsymyna deıin redaktor bolǵan. 1926 jyldyń maýsymynan 1937 jyldyń shildesine deıin RSFSR halkomkeńesi tóraǵasynyń orynbasary bolyp, repressııaǵa ushyraǵan.


Oraz Jandosov

(1889-1938) Túr­­kistan KP­ OK-niń úgit-na­sı­hat bóliminiń meń­ge­rý­shisi jáne BK(b)P Qa­zaq­ ólkelik ko­mı­tetiniń ekin­shi hat­shysy bolǵan. 1923-1924 jyldary Más­keý­degi K.Tımırıazev atyn­daǵy aýylsharýashylyq akademııasynda oqy­ǵan. 1924-1928 jyldary BK(b)P Qazaqstan ólke­lik komıteti úgit-nasıhat bóliminiń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan. «Eńbekshi qazaq» gazetine basshylyq jasaǵan kezderi, mine, osy qyzmette júrgen kezben tuspa-tus keledi. O.Jandosov gazetti 1926 jyldyń maýsymynan 1926 jyldyń shildesine deıin basqarǵan.


Oraz Isaev

(1899-1938) gazetti 1926 jyldyń shil­desinen 1926 jyl­dyń tamy­zy­na deıin bas­qar­ǵan. Bul jó­nin­de belgili ǵa­lym Temirbek Qo­­ja­keev «Egemen Qazaqstannyń» 1994 jylǵy 14 jel­toqsanda shyqqan «ga­zettiń alǵashqy kerýenbasylary» degen maqalasynda bylaı dep jazady: «1926 jylǵy shildeniń 13-i men tamyzdyń 30-y aralyǵynda gazet redaktory O.Isaev boldy Bul tusta ol Qazkraıkomnyń uıymdastyrý bólimin basqarǵan. Keıin on jyldaı Halyq Komıssarlar Keńesine tóraǵalyq etken isker de bedeldi qyzmetker bolǵan».