О́ńirge bilikti mamandar daıarlaý kerek
Bul rette ákimdik, Úkimet, bıznes úshtiginiń birlese áreket etýi mańyzdy. El damýyn eseleý jolyndaǵy naqty qadamdardy aıtqan Prezıdent Atyraýdaǵy ózekti jaıttarǵa da nazar aýdardy. Máselen, ótken jyly munaı-gaz salasyndaǵy eń iri úsh jobanyń ónimder men qyzmetterdi satyp alýdaǵy jergilikti qamtý úlesi 34 paıyz boldy. Bul kórsetkish birneshe jyldan beri alǵa jyljymaı tur. Ne sebep? Otandyq óndirýshilerdi damytý úshin munaı-gaz sektorynyń áleýetin qanshalyqty paıdalanyp otyrmyz? Osy máseleni kóldeneń tartqan Memleket basshysy: «Biz barlyq kelisimsharttardyń turaqtylyǵyn berik saqtap kelemiz, – dep atap ótti. – Sonyń ózinde múmkindikter tolyqqandy ıgerilmeıdi. Jergilikti kásipkerlerdiń ónimderi men qyzmetterin satyp alýyna ne kedergi? Bul máseleni anyqtap, sheshimin birge tabýǵa tıispiz. Jergilikti turǵyndar men otandyq bıznestiń kútkeni osy».
Mysaly, Qashaǵan jobasy boıynsha qazaqstandyq kompanııalar úshin teń dárejede qoljetimdi etýge quny 20 mln dollardan asatyn satyp alý jumystaryna ǵana kelisim beriledi.
«Sóıte tura, qazaqstandyq kompanııalardyń basym bóligi osy mejeden tómen deńgeıde jumys isteıdi. Bul máseleniń sheshimin tabýy otandyq bızneske paıdaly bolar edi. Jergilikti ónim óndirýshilerge qoldaý kerek. Qazir salyq jáne bıýdjettik basqa da tólemder boıynsha tek sheteldik jetkizýshilerge jeńildik bar.
Iri óndiris oshaqtary shoǵyrlanǵan Atyraýda biliktilik deńgeıleri birdeı jergilikti jáne sheteldik jumysshylardyń eńbekaqylaryn teńestirýge qatysty da másele bar. «Bilikti mamandardy alalamaı, laıyqty jalaqysyn tóleý kerek. Búginde otandyq jumys berýshilerdiń 70 paıyzy kolledj túlekteriniń bilimderine kóńilderi tolmaıdy. О́ńirde munaı-gaz salasy úshin biliktiligi joǵary jergilikti mamandardy daıarlaýdy qolǵa alý qajet. Azamattarymyz sapaly bilim alyp, jalaqysy joǵary jumysqa ornalasýy úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jaıyq arnasynan tartylyp barady
Atyraý ekologııasy týraly sóz qozǵalǵanda, «Sasyqsaıdy» aıtpaı ketý múmkin emes. Birneshe jyl boıy qorshaǵan ortany búldirip, óńirdiń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ahýalyna teris áserin tıgizip kele jatqan «Sasyqsaı» kóp uzamaı jabylady. Memleket basshysy býlandyrý alańyn tikushaqpen arnaıy aralap, jaǵdaımen tanysty. Qazir oblys ortalyǵynyń sol jaǵalaýynda káriz sýyn tazartý kesheni salynyp jatyr. «Bul – halyqtyń densaýlyǵyna qatysty másele», degen Memleket basshysy keshen qurylysyn ýaqytynda jáne sapaly aıaqtaýdy tapsyrdy.
Atyraý jurtshylyǵymen júzdesken Prezıdent óńirdiń sý qoryn qalpyna keltirý jumystaryn da nazardan tys qaldyrmady. «Jaıyqtyń sý resýrstaryn saqtaý jáne qalpyna keltirý salasynda Reseımen yntymaqtastyqty nyǵaıta túsý qajet», degen Qasym-Jomart Toqaev bul baǵyttaǵy jumystar jiti baqylaýynda bolatynyn aıtty. Shyny kerek, Jaıyq pen Qıǵash ózenderiniń sýy tartylyp barady. О́zenderdiń gıdrologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý, aýyz sýmen qamtý máselesi sondyqtan da kezek kúttirmeıdi.
Ashyq pikirtalas alańyna aınalǵan kezdesýde Atyraý qalalyq №5 emhananyń dárigeri Aıdana Ertileýova halyq densaýlyǵyna qorshaǵan orta tazalyǵy tikeleı baılanysty ekenin aıta kelip, memleket tarapynan jekelegen kompanııalarǵa talap kúsheıtilse degen tilegin jetkizdi.
Balyq sharýashylyǵy: komıtet quryla ma?
Atyraý – burynnan balyqpen aty shyqqan aımaq. Tipti álemdegi iri balyq sharýashylyǵy ortalyǵy retinde belgili boldy. Qazirgi ahýal qandaı? О́ńirdiń balyq ónerkásibin qalpyna keltirý jáne damytýdyń tıimdi joldaryn izdestirý kerektigin aıtqan Qasym-Jomart Kemeluly brakonerlikti kásipke aınaldyrǵandarmen kúresti kúsheıtý mańyzdy mindet ekenin atap ótti. Kaspıı teńizindegi bekire balyqtardyń sany jyl sanap azaıyp barady. Osy jaıtty ashyq aıtqan Prezıdent balyq zaýytynyń jumysyn jandandyryp, ınvestorlar tartýdy tapsyrdy.
«Amangeldi» JShS basshysynyń kómekshisi Sanat Tilepbergen balyq sharýashylyǵyn damytýǵa qatysty kúndelikti jumystarynda kezdesip júrgen keleńsizdikterdi jasyrmady. Qazirgi talap boıynsha balyqshylar balyqty paıdalanǵandary úshin aldyn ala tólemdi tolyq tóleýge mindetti. Mysaly, kórshiles Reseıde 10 paıyzyn ǵana aldyn ala tóleıdi, qalǵanyn jyl boıyna tóleý qarastyrylǵan. «Biz osyny qate dep esepteımiz, – dedi S.Tilepbergen. – Aýlanbaǵan balyq – túspegen kiris. Osy salyqty alyp tastap, basqa salalardaǵydaı jumystyń nátıjesi arqyly tólesek, áldeqaıda jaqsy bolar edi».
Sapasyz jol – elge syn
Aımaqta 2000 shaqyrymnan astam avtokólik joly bar, biraq sonyń teń jartysyna jýyǵynyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. «Naǵyz sapaly jol qandaı bolýy kerek? Eń aldymen, sol joldy paıdalanatyn turǵyndardy dittegen jerine jyldam jetkizetin qaýipsiz bolýy tıis. Qazir Inder men Mııaly arasyndaǵy 120 shaqyrymdy júrip ótý úshin 5 saǵat kerek, al jóndeýden keıin bul ýaqyt 3 saǵatqa qysqarady», dedi Prezıdent.
Elbasy byltyr oblysqa kelgen saparynda Atyraý – Astrahan jolyn jóndeý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Kúre joldyń alǵashqy 60 shaqyrymyn jóndeýge 26 mlrd teńge bólindi. 2020 jyldyń sońyna deıin jóndeý jumysy aıaqtalýy tıis. «Qalǵan 217 shaqyrym joldy jóndeý jumysyn 2021 jyldan keshiktirmeı qolǵa alýdy tapsyramyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jıynda sóz alǵan Isataı aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Jumajan Qadymov ábden qazanshuńqyrǵa aınalyp, júrý qıyndap ketken Atyraý – Astrahan jolynyń qurylysy tezirek qolǵa alynsa degen tilegin aıtty.
Jıynda óńirdegi medısına salasynyń kórsetkishterin arttyrý, jemqorlyqqa qarsy kúres saıasatyn kúsheıtý jaıy da keńinen qozǵaldy.
– Eldiń damýyna baǵyttalǵan, Elbasy bastamasymen júzege asyp jatqan baǵdarlamalardyń, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý jóninde siz bergen tapsyrmalardyń nátıjesinde Atyraý oblysynda áleýmettik-ekonomıkalyq oń damý dınamıkasy qalyptasty. Qazirgi tańda oblystaǵy qoǵamdyq-saıası ahýal turaqty, – dep atap ótti oblys ákimi Nurlan Noǵaev.
