Senbi, jeksenbi kúnderi bizdiń aýla balaǵa tolyp ketedi. Balabaqshadan, mektepten, Murat aǵamyz aıtqandaı, bosap, alańsyz oıyn qyzyǵyna kirisetin kezderi ǵoı.
Sol kúnderi biz de aýlaǵa shyǵyp, ekeýara áńgimelesip, balalardyń oıynyn tamashalap otyramyz. Shekesi shodyraıyp, kózi baqyraıyp, tanaýy deldıip dop qýyp júrgen qaradomalaqtar baıaǵy-y balalyq shaǵymyzdy eske túsiredi.
Alaıda bulardyń bir ózgesheligi – bir-birimen oryssha sóılesetindigi.
− Áne, qarashy, ózimizdiń qazaqtyń qarakóz balasy, – deıdi Murat aǵamyz álsin-álsin basyn shaıqap. – Búıte berse erteńgi kúnimiz ne bolady, a?..
− Iá-á, – dep qostaımyn men ol kisini. – Úıde qansha úıretsek te kósheniń tárbıesi basqa-a...
Árıne bul bizdiń ár kezdesken saıyn aıtatyn áńgimemizdiń bir pushpaǵy ǵana. Biraq sonyń ózinde kókeıimizde júrgen qat-qabat máseleniń seń qozǵalǵandaı syqyr ete qalǵanyn anyq sezemiz.
– Áı, osylardyń ishindegi eresekteri qazaqsha mektepke, al kishkentaılary qazaqsha balabaqshaǵa barady emes pe?! − deıdi Murat aǵamyz qaıran qalyp. – Biraq kóshege shyqqan bette bir-birimen oryssha sóılese jóneletinderi nesi?..
– E-e, – deımin men onyń suraǵyna ózimshe jaýap izdep. – Dúkenge kirseńiz de, bankke barsańyz da, tipti shash aldyrsańyz da bul qala, eń aldymen, sizge oryssha til qatady emes pe. О́ıtkeni ol – halyqaralyq til. Sondyqtan kóshedegi kópshilik áli kúnge deıin sol tildiń jeteginde júredi.
– Olaı bolsa, sizder, jýrnalıster óz elimizde ana tilimiz halyqaralyq til bolsyn dep másele kótermeısizder me?!
– E-e, mine, bul – jańa ıdeıa, – deımin men jymıyp. – Biraq qazaq tili memlekettik til ekenin umytpaǵanyńyz jón. Sondyqtan da...
– Shynymdy aıtsam, – deıdi Murat aǵamyz meniń sózimdi aıaqtatpaı kıip ketip. – Táýelsizdik dáýirinde dúnıege kelgen jas urpaqtyń ókilderi nege óz ana tilimizde sóılemeıtinine qaıran qalamyn. Al sen maǵan osynyń syryn túsindirip bere alasyń ba?
Bul, árıne, óte qıyn suraq. Degenmen, ózińe tike qoıylǵan suraqtan tabanasty taıqyp ketý de qıyn. Sondyqtan:
– Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres ári báseke, – deımin men óz kóńilimdegi bir oıdy sýyrtpaqtap. – Sol sebepti bizdiń ultymyzdyń óz tilimen, bilimimen, ónerimen álemdik básekege túsetin shaǵy áldeqashan jetti.
– Túsindim, – deıdi Murat aǵamyz meniń oıymdy quptaǵandaı syńaı tanytyp.
Tap osy sátte balalardyń biri tepken dop domalap kelip biz otyrǵan sákiniń astyna, dálirek aıtsam, Murat aǵamyz otyrǵan jaqqa baryp tireldi. Doptyń sońynan qýǵan balalardyń biri alqynyp kelip: «Atashka, vytashıte, pojalýısta, mıach», dedi.
Murat aǵamyz aqyryn ǵana basyn shaıqap, eńkeıe berdi...
* * *
Al erteńine men alty jasar nemeremdi basseınge alyp bara jattym. Bir kezde nemerem qolymnan tartyp:
– Ata, − dedi bir mańyzdy nárse aıtpaq bolyp. – Kel, ekeýmiz oryssha sóılese bereıikshi, a.
– Nege? – deımin men ań-tań bolyp.
– Sen bilmeısiń ǵoı, qazir basseınge barǵanda da, keshke taekvandoǵa barǵanda da balalardyń bári bir-birimen oryssha sóılesedi.
Mássaǵan, «men ne deımin, dombyram ne deıdi?»
Sodan soń:
– Joq, − dedim onyń qolyn qattyraq qysyp. – Elbasymyz aıtqandaı, qazaq qazaqpen qazaqsha sóılesýi kerek. Onyń mánisi óte tereńde jatyr, aınalaıyn.
