Er-azamat egistik basynda. Dıqandaryńyz búginde ámbebap maman bolyp alǵan. Jyldar boıǵy tájirıbe nátıjesinde daqyldarǵa qaı kezde jáne qandaı kútim jasaý qajettigin jaqsy biletin agronom da ózi. О́ńdeý-jınaý nemese basqa da jumystardy atqarý úshin aýylsharýashylyq tehnıkasyn tizgindeı biletin mehanızatordy da syrttan izdemeıdi.
Mehanızator demekshi, dıqandar búginde bul mamandyq ıesin árbir otbasydan tabýǵa bolatynyn aıtýda. Mektep qabyrǵasynda-aq tehnıkany meńgerýge qyzyǵatyndardyń qatary kóp, egistikte júrgenderdiń arasynda arnaıy dıplomy joq demeseńiz, kásibı mamandardan kem túspeıtin jastar basym ekenin aıtýshylar da az emes. Dıqandarmen áńgime barysynda jýyrda Májilis depýtatynyń mehanızatorlar tapshy ekenin aıtyp, másele kótergeni esimizge túsken-di. Osy máselege qatysty aýyl turǵyndarynyń pikirin de surap bilgen edik. «Otyz jyldaı traktorshymyn. Bul mamandyq ıesiniń jumyssyz júrgenin estimeppin. Jumys maýsymdyq ta emes. Mysaly, erte kóktemnen bastalatyn dala jumystary bar, oǵan úıdegi sharýany qosyńyz. Iаǵnı qysy-jazy jumystamyn. Jerdi óńdeý, egý, kútimge alý, ónim jınaý sekildi jumystardyń barlyǵyna tehnıka qajet. Eki jyldan beri ózge sharýashylyqtarǵa jaldanǵan emespin, óz ıeligimdegi jerden nesibemdi alýdamyn. Iá, traktordy tizgindegen alǵashqy jyldary basqa sharýalardyń jumysyn da atqaryp úlgeretinbiz, árıne aqyly. Mehanızator tapshy degenge kelise qoımaımyn. Bizdiń óńir mehanızatorlarmen ózin ózi qamtamasyz etip keledi desek te bolady. О́ıtkeni bul ákeden balaǵa berilip kele jatqan mamandyq. Mysaly, bir otbasynyń ıeliginde traktor bar delik. Ol úıdiń otaǵasy qartaıǵansha traktorshy bolmaıdy, 40-45 jastan asqan soń mindetti túrde róldi balasyna beredi. Iаǵnı, búgingi mehanızatorlardyń barlyǵy derlik jastar. Ekinshi másele – tehnıka. Keminde 10 gektar jeri bar sharýaǵa bir traktor kerek. Árıne, sharýalardyń jańa tehnıka alýǵa shamasy jetpeıdi. Eskisin alsań jıi buzylyp, jamap-jasqaýyna kóp qarjy qajet. Sondyqtan jańa tehnıka alýǵa jeńildikterdiń kóptep jasalǵanyn qalar edik. О́z basym osy otyz jylǵa jýyq ýaqyt ishinde úsh jańa traktor mindim. Aýyldaǵy jas mehanızatorlardyń barlyǵy derlik dıplomsyz, ıaǵnı bala kezden tehnıkaǵa áýes bolyp, eseıe kele jaqsy meńgerip alǵandar. Júrgize de alady, jóndeýdi de biledi. Oqymasyn demeımin, biraq olar óz qyzyǵýshylyǵymen tehnıka tilin jaqsy meńgerip alǵan «samorodoktar», deıdi «Esim ata» sharýa qojalyǵynyń mehanızatory Sabyr Quralov.
Al «Atameken» aýyldyq okrýginiń ákimi Erbolat Raev memlekettik qyzmetke kelgenge deıin traktorshy bolǵanyn maqtan etedi. «Bizdiń aýyldyq okrýgte 938 sharýa qojalyǵy bar. Onyń 352-siniń 5 gektarǵa, 374-iniń 10 gektarǵa deıin, 161-iniń 10-20 gektar aralyǵynda, 42-isiniń 20-50 gektarǵa deıin jeri bar bolsa, 7 sharýanyń jeri 50 gektardan joǵary. Bólip aıtyp otyrǵanym beker emes. Sharýa qojalyqtarynyń jer alqaby ulǵaıǵan saıyn tehnıka qajettiligi de arta túsetini málim. Aýyldyq okrýg boıynsha 225 aýylsharýashylyq tehnıkasy bar. Oǵan 92 tirkeme, 15 maqta terim mashınasyn qosyńyz. Tehnıka sany kóp te emes shyǵar. Biraq bárin ózimizdiń turǵyndar júrgizedi, syrttan maman shaqyrmaımyz. Zamanaýı tehnıkalardy arnaıy kýrstan ótip, meńgerip jatqandar da jeterlik. Turaqty jumys isteıtinder de, maýsym kezinde tehnıka róline otyratyndar da bar. Mehanızatorlardyń basym bóligi jastar, barlyǵy derlik tehnıkaǵa qyzyǵýshylyqpen jastaıynan meńgerip alǵandar. Mysaly, men ózim de memlekettik qyzmetke kelgenge deıin traktor júrgizdim. Mektepte 7 synypta oqyp júrgenimde «MTZ-80» aıdaǵanmyn. 2014 jyly Soltústik Qazaqstan oblysyna bardym. Mine, sol jaqta 30 myń gektar jeri bar iri sharýashylyqtarda mehanızator jetispeıtinin ańǵardym. Degenmen qazirgi kezderi de ońtústik óńirden soltústikke baryp maýsymdyq jumys istep keletinder barshylyq», deıdi «Atameken» aýyldyq okrýginiń ákimi.
Demek, Májilis depýtaty aıtqan mehanızator jetispeýshiligi Túrkistan, onyń ishinde Jetisaı óńirinde baıqalmaıdy. Áıtpese, depýtat bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy boıynsha oqýshylarǵa mehanızator mamandyǵyn tegin meńgerý múmkindigi usynylyp jatsa da, kadr tapshylyǵy sheshilmeı turǵanyn málimdep edi. Aýyldaǵylar sharýa qojalyqtary, óndiristik kooperatıvterde mehanızator máselesi jergilikti jerdegi jastar esebinen sheshimin taýyp kele jatqanyn aıtýda. Depýtattyń sózin joqqa shyǵarý maqsatymyz emes, osy máseleni elimizdiń ońtústik óńirindegi aýylmen tikeleı baılanystyra otyryp kóńilge túıgen jaıttarmen ǵana bólisip otyrmyz. Al búgingi mehanızatorlardyń biliktiligi qandaı deńgeıde?
Bul oraıda depýtattyń: «qazir mehanızatorlar durys daıarlanbaıdy, olardyń kásibı bilimderi zaman talabyna saı emes. Qoldanysqa sheteldik zamanaýı tehnıka enip jatqanda bolashaq mehanızatorlarǵa 1986-1987 jyldary shyqqan DT-75, T-40 traktorlary men «Enıseı» kombaındaryn oqytý kimge qajet?» degen suraǵyn biz Túrkistan kópsalaly-tehnıkalyq kolledjiniń dırektory Bolat Janábilge qoıǵan edik. О́ıtkeni Túrkistan oblysy, Tólebı aýdany Kóksáıek aýylynda ornalasqan 60 jyldyq tarıhy bar oqý orny aýyl sharýashylyǵynyń túp qazyǵy sanalatyn mehanızator kadrlaryn daıyndap keledi. «Kolledjdiń ózine tıesili 83 gektar aýyl sharýashylyǵy jer telimi bar. Osy jerde stýdent jastar zamanaýı traktorlar men kombaındarda oqý-praktıkalyq jumystaryn júrgizedi. Bıdaı, arpa, jońyshqa, noqat sekildi basqa da dándi daqyldardy egetin jerlerdi daıyndaıdy. Egip, ósirip, ony kúzde jınaý jumystaryna tolyqtaı stýdentter qatystyrylady. Osylaısha kolledjde oqyǵan teorııa men dala jumystaryndaǵy praktıkany ushtastyra otyryp, bilikti maman daıarlaýdamyz. «Aýyl sharýashylyǵy óndirisindegi traktorshy-mashınıst» mamandyǵy dýaldy oqytýdyń Jol kartasyna enýi kezdeısoqtyq emes. О́ıtkeni jergilikti fermerler men iri agrokásiporyndar, qurylys kompanııalary jas traktorshylarǵa zárý. Jastardyń arasynda kúnniń ystyǵy men sýyǵyna qaramastan eginniń basty faktoryna jaýapty traktorshy mamandyǵyn oqıtyndary az ekeni jasyryn emes. Qazirgi tańda kolledjde «Aýyl sharýashylyq óndirisindegi traktorshy-mashınısti» biliktiligi boıynsha 146 stýdent bilim alýda. Onyń 61-i respýblıkalyq bıýdjet, 85-i oblystyq bıýdjet boıynsha oqıdy. О́ndiristik bazamyzda MTZ-80.1, T-40M, T-28, T-16NM, DT-75MV, dońǵalaqty jáne shynjyr tabandy traktorlarymyz, basqa da aýylsharýashylyq mashınalar, «Enıseı 1200» astyq kombaıny bar. Túlekterimiz kez kelgen dońǵalaqty jáne shynjyr tabandy traktorlarymen jáne astyq kombaındarymen jumys isteıdi. Jáne jeńil, júk avtokólikterin júrgizetin kýálikterin alyp shyǵady. Túlekterdiń jumyspen qamtylýy – 80 paıyz. Iá, bazamyzda zamanaýı tehnıkalarymyz bolmaǵanymen stýdenttiń tolyq meńgerip shyǵýyna múmkindik jasaıtyn kórneki quraldar men oqýlyqtar, teorııalyq ta, praktıkalyq tálim beretin bilikti ustazdar da jetkilikti. Iаǵnı kásibı talapqa saı bilim berilýde», deıdi kolledj dırektory.
Iá, kolledj dırektory aıtqandaı, mehanızator mamandyǵyn tańdaıtyn jastar az. Tipti ilgeride «mektepte nashar oqyǵan bala traktorıst bolady» degen qate túsinik te oryn alǵan-dy. Búgingi naryq, zaman talaby bul túsiniktiń múlde qate ekenin ańǵartyp úlgergen. Jastardyń tehnıkaǵa qyzyǵýshylyǵy artýda, suranysqa ıe mehanızatoryńyz tabysty mamandyqqa aınalǵan. Jetispeı jatqany mehanızator emes, zamanaýı jańa tehnıkalar sekildi. Jetisaı aýdanynda mehanızator mártebeli mamandyq ekenine kóz jetkizdik.
Túrkistan oblysy
