Alaıda bul senim ońaı iske aspasy málim. Aldymen EO men Anglııanyń ajyrasýy týraly Breksıt josparyn parlament qoldaǵan joq. Sol úshin premer-mınıstr Tereza Meı óziniń otstavkaǵa ketetinin de jarııalaǵan. Al Tramptyń saparyna London jurtshylyǵy belsendi qarsylyq kórsetip, 200 myńdaı adam kóshege shyqty. AQSh prezıdentin mazaq etken plakattar men úrlengen sharlardyń arasynda ony Tvıtter jazyp otyrǵan balaqaı beınesinde kórsetken mazaqtar da boldy. Biraq qalaı desek te, ony Brıtanııanyń hanshaıymy Elızaveta II qabyldap, laıyqty qurmet kórsetti.
Donald Tramp Anglııadan keıin Irlandııanyń premer-mınıstri Leo Varadkarmen de kezdesip, kelissóz júrgizgen edi. Osy kezdesýde de ol Ulybrıtanııa men EO-da qala beretin Irlandııa arasyndaǵy bolashaq shekaralyq kedergilerdiń tez engizilýinen úmitti ekenin aıtyp, ony AQSh pen Meksıka arasyndaǵy problemalarǵa teńep, shalys basty. Oǵan Irlandııanyń premer-mınıstri Leo Varadkar ile jaýap berip, «ekijaqty shekara – bizdiń bas tartqymyz keletin dúnıe sol» degen. Sóıtip ańdamaı sóılegen Tramp dıplomatııalyq turǵydan toıtarys alyp qaldy.
Donald Tramptyń saýda soǵysyn bastaǵan saıasaty Qytaıdyń da Reseımen jaqyndasa túsýine oń yqpalyn tıgizip, saıyp kelgende, ol AQSh-tyń óz ekonomıkasyna soqqy bolyp tıgeli jatyr. О́ıtkeni buryn AQSh-tan alyp kelgen keıbir aýylsharýashylyq ónimderin, túrli shıkizattardy Qytaı endi Reseıden alýǵa bet buryp, óz rynogyn ashýdy kózdep otyr.
Reseı Ǵylym akademııasy Qıyr Shyǵys ınstıtýtynyń dırektory Sergeı Lýzıanınniń aıtýyna qaraǵanda, «AQSh-tyń Qytaıǵa qarsy jasap otyrǵan saýda soǵysy Reseı-Qytaı qarym-qatynasynyń ózara is-qımylyn damytýda jańa múmkindikter ashady». Onyń pikirinshe, bul múmkindikter agrotehnıkalyq kooperasııa, ınvestısııalyq yntymaqtastyq, ózara saýdany damytý salalaryn jáne Úlken eýrazııalyq keńistikti EAEO sharttary jáne Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» bastamalary sheńberinde birlese ıgerýge jol ashady. «Bizdiń boljamdarymyz boıynsha bul múmkindikter Reseı men Qytaı arasyndaǵy taýar aınalymyn 27-30 paıyzǵa deıin arttyryp, 135-137 mlrd dollarǵa jetkizedi», deıdi S.Lýzıanın.
Alaıda osyndaı optımıstik boljamdarmen qatar pessımıstik sáýegeılik bildirýshiler de Reseı qoǵamynda az emes. Máselen, ekonomıka mınıstrligi AQSh pen Qytaıdyń saýda soǵysy kesirinen suranys tómendep, Reseıdiń shıkizattyq emes eksporty azaıýy múmkin degen boljamdar aıtqan. «Frıdom Fınans» zertteý ortalyǵynyń sarapshysy Aleksandr Ovchınnıkov saýda soǵysynyń saldarynan Qytaıdyń suranysy tómendese, Reseıdiń munaı, kómir, temir, nıkel sııaqty shıkizattar eksportynyń pozısııalary azaıatynyn aıtady. «Reseıdiń Qytaıǵa eksporttaıtyn aýyl sharýashylyǵy men orman sharýashylyǵy taýarlary jáne óńdeıtin shıkizattary da azaıady», deıdi taǵy bir sarapshy Anton Pokatovıch.
Eki eldiń arasynda AQSh yqpalymen qalyptasyp otyrǵan osyndaı ekonomıkalyq jaǵdaıda QHR Tóraǵasy Sı Szınpın bıylǵy 5 maýsymda Reseı Federasııasyna resmı saparmen keldi. Qytaıdyń «Sınhýa» agenttiginiń habaryna qaraǵanda, ol «saýdadaǵy proteksıonızmge qarsylyǵyn kórsetip, kópjaqty erkin saýdanyń damýyn qoldap, ashyq túrdegi álemdik ekonomıka qurýdy jaqtaıtynyn bildirip, Reseı Federasııasynyń prezıdenti Vladımır Pýtınniń shaqyrýymen Sankt-Peterbýrgtegi halyqaralyq ekonomıkalyq forýmnyń jumysyna qatysady». Agenttik Peterbýrg forýmyn osy zamanǵy qaýip-qaterler men ózekti máselelerge qarsy halyqaralyq dıalog qurýǵa múmkindik beretin álemdegi jetekshi alańdardyń biri dep joǵary baǵa bergen.
Osy arada sonaý, Elsın zamanynan, ıaǵnı 1997 jyldan beri úzbeı ótkizilip kele jatqan Peterbýrgtiń halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy jóninde aıta ketýge týra kelip tur. Jyl saıyn shamamen 120 elden 10 myńǵa jýyq adam qatysatyn bul shara Reseıdegi eń úlken ekonomıkalyq forým bolyp esepteledi. 2005 jyldan beri memleket basshysynyń ózi úzbeı qatysyp kele jatqan forýmǵa reseılik jáne sheteldik iri kompanııalar basshylary, prezıdentter men saıası kóshbasshylar, úkimet basshylary men mınıstrler, gýbernatorlar keledi. Forýmnyń negizgi maqsaty – Reseı jáne basqa elderdiń arasynda bıznestiń damýyna qarsy kedergilerdi qalaı eńserýdiń joldaryn anyqtaý. Onda qatysýshy elderdiń úkimet, qoǵamdyq uıymdar men bıznes qaýymdastyǵynyń ókilderi ekonomıkanyń damýy men kópjaqty tıimdi ózara yntymaqtastyqtardy nyǵaıtý máseleleri boıynsha pikir almasyp, jahandyq ekonomıkalyq tártipter paradıgmalarynyń ózgerýin, álemdik saýdanyń turaqtylyǵyn, jahandanýdyń bolashaǵyn jáne t.b. ózekti máselelerdi talqylaıdy.
Bul forýmǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2007, 2008, 2011 jáne 2016 jyldary tórt ret qatysqan edi. Basqa da TMD memleketteriniń basshylary 2-3 retten túgel qatysty, al Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy buǵan deıin bir-aq ret, 2011 jyly ǵana kelgen bolatyn. Ol kezdegi tóraǵa Hý Szıntao edi. Al AQSh prezıdentteri bul forýmǵa birde-bir ret kelgen emes. Álemdegi úshinshi ekonomıka sanalatyn Japonııanyń kóshbasshysy Sındzo Abe byltyr birinshi ret qatysty.
Sı Szınpın men Vladımır Pýtın aldymen Kremlde kezdesip, ekijaqty kelissózder júrgizdi. Kezdesýdiń qorytyndysy boıynsha jasaǵan málimdemede Sı Szınpın «Qytaı men Reseı qatynasy qazir óz damýynyń úzdik kezeńin bastan keship otyrǵanyn» aıtty. Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın AQSh pen Qytaı arasyndaǵy kıkiljińniń údeı túsýi aıasynda Máskeý men Beıjińniń áriptestigi «óte joǵary deńgeıge jetip otyr» dep jarııalady. Sonymen birge ol barlyq álemdik máseleler boıynsha Reseı men Qytaıdyń ustanymdary jaqyn ekenin atap ótti.
Eki kóshbasshynyń kezdesýi týraly aqparat jazǵan Reseı prezıdentiniń resmı saıty «Kremlın rý» da bul kezdesý týraly eń jaqsy, eń jyly sózderin de aıap qalmapty. Eki alyp eldiń de ortaq qarsylasy úshinshi alyp bolyp otyrǵanda ózara jaqyndasý jolynda eki jaq aıanyp qalmaıtyn sekildi.
Al Qytaıdyń «Sınhýa» agenttigi Sı Szınpın sapary aldynda jazǵan derekterinde D.Tramptyń kıkiljińi saldarynan 2019 jylǵy saýda kólemi 2,7 paıyzǵa tómendeý boljamy bar ekenin aıtqan. Sonymen birge onyń ýnılateralızm (birjaqty doktrına) men proteksıonızminiń kesirinen AQSh búkil álemde kıkiljińder týdyrýǵa sebep bolyp otyrǵany aıyptalǵan.
