Atalǵan fılmniń eń alǵashqy kórermeni – elorda turǵyndary men qala qonaqtary boldy. О́tken jumada «Qazmedıa» ortalyǵynyń konserttik zalynda ótken tusaýkeser rásimine Túrkistan oblysynan bir top delegasııa arnaıy kelip, súıinshi jańalyǵymen bólisti.
– Túrkistan oblysy ákimdiginiń tapsyrysy boıynsha túsirilgen fılmniń jalpy bıýdjeti 153 mıllıon teńgeni quraıdy. Sońǵy birneshe jyl kóleminde Ońtústik óńir tarıhı jerlerimiz ben tulǵalarymyzdy kıno tili arqyly tanystyrýǵa baǵyttalǵan birqatar aýqymdy jobany sátti júzege asyryp keledi. «Tóle bı» týyndysy sonyń jalǵasy. Jalpy, ózderińiz buǵan deıin de kýá bolyp júrgendeı, byltyrdan bastap «Ońtústikfılm» men «Saq» kınostýdııasy birigip tolyqmetrli fılmderden bólek, anımasııalyq týyndylar túsirýge de basa nazar aýdaryp keledi. Osy arqyly baldyrǵandarymyzdyń boıyna adamgershilik, ultjandylyq sezimderin sińirgimiz keledi. Tarıhyn, tegin tanyp ósse deımiz. О́tken jyly «Otyrardy qorǵaý», «Kıeli Qazyǵurt», «Kúsh atasy – Qajymuqan», «Túrkistan» sııaqty týyndylarymyzben elimizdiń birqatar óńirin aralap, kópshilik nazaryna usyndyq. Bıyl da bazarlyqsyz emespiz. «Tóle bıden» bólek, búgin baldyrǵandar tamashalaıtyn «Ordabasy – birliktiń týy», «Oqsyz oqıǵasy» týyndylary kishkentaı kórermenderimizdiń kóńilinen shyǵady degen senimdemiz. Atalǵan fılmderdiń qaı-qaısysy da ulttyq mádenıetimiz ben ónerimizdiń damýyna qosylǵan úlken olja dep bilemiz», dedi fılm tusaýkeserinde Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Málik Otarbaev.
Jazýshy Shoıbek Orynbaıdyń fılmmen attas romanynyń jelisi negizinde taspalanǵan kartına – «Ońtústikfılm» men «Saq» kınostýdııasynyń ortaq jobasy. Fılmniń kórkemdik jetekshisi – Satybaldy Narymbetov, qoıýshy rejısseri – Batyrhan Dáýrenbekov.
– Tóle bı babamyzdyń ultymyzǵa sińirgen eńbegi eresen. Bar qazaqty Ordabasy taýynyń etegine jınap, jońǵarlarǵa qarsy toıtarys berýge shaqyrýy – búgingi Táýelsiz Qazaqstanymyzdyń tarıhynda altyn árippen jazylatyn aıtýly oqıǵanyń biri. Fılmde bı babamyzdyń sol danalyǵy men kemeńgerligin, batyldyǵy men ádildigin barynsha shynaıy jetkizýge tyrystyq. Endigisine kórermen ózi tóreshi, – deıdi rejısser.
Fılm rejısseri atap ótkendeı, shyǵarmashylyq quram negizinen jergilikti akterler men qarapaıym turǵyndardan jasaqtalypty. Túsirilim tobynyń negizgi maqsaty tanymal akterlerdi shaqyryp, reıtıng jınaý emes, jergilikti akterlerdiń shyǵarmashylyq juldyzyn jaǵýǵa, árqaısysynyń jekeleı óner adamy retindegi múmkindigi men sheberligin synap kórý bolypty. Sol arqyly jastardyń týǵan jerin súıip, baǵalaýǵa, tarıhyn tanýǵa degen qyzyǵýshylyq sezimin oıatýdy kózdepti. Máselen, Tóle bıdiń jigittik shaǵyn shymkenttik jas akter Abzal Tólenov oınaıdy. Áý basta basty rólge bekitilgenine qýanǵan akter, túsirilim kezinde biraz qınalǵanyn da jasyrmady.
– Mundaı aıtýly rólge bekitilýdiń ózi úlken jaýapkershilik júkteıdi. Qýanyshtan buryn, álbette tolqynys basym boldy. Tóle babamyzdyń rólin laıyqty deńgeıde shyǵarý úshin jan-jaqty izdendim. О́ıtkeni ol zaman men bul zamannyń arasy jer men kókteı. Túsinik, turmys-daǵdy, áleýmettik jaǵdaıy da bólek álem. Osy turǵydan kelgende, biraz tolqydym, tipti qoryqtym desem de bolady. О́ıtkeni kemeńger tulǵany oınaý kez kelgen jas akter úshin úlken mektep, – deıdi Abzal.
Tóle bı týraly bul fılm kórkemdik turǵydaǵy birqatar kemshilikterine qaramastan, otandyq kınematografııa tarıhynda tuńǵysh ret túsirilip otyrǵandyǵymen de qundy. 10 bólimnen turatyn týyndyda 9 jasynan bastap bılik aıtyp, sheshendigimen kózge túsken bala bıdiń qara qyldy qaq jarǵan ádildigimen qatar, adamgershilik qasıetteri da jan-jaqty qamtylǵan. Fılmniń bas prodıýseri Nurıddın Pátteevtiń aıtýynsha, Tóle bıdiń tutastaı tulǵalyq hám qaıratkerlik beınesin ashý úshin 10 serııa azdyq etedi.
– Dana bıdiń barlyq ómirin kórsetýge keminde 80 bólim kerek. Máselen, «Ertuǵyryl» fılmin alyp qaraıyq. «Tóle bı» de dál solaı túsirilse, qandaı tamasha bolar edi. Ýaqyt pen qarjynyń shekteýliliginen bar oqıǵany 10 bólimge syıdyrýǵa týra keldi. Jalpy, túsirilim jumysy 8 aıǵa sozyldy. 6 aı montaj jasadyq. Ishinde úsh shaıqas sahnasy bar. Sonyń bárin arnaıy effektilermen jaqsy kórsete bildik dep oılaımyn, – deıdi prodıýser.
Týyndynyń tolyq nusqasyn kópshilik qaýym elorda kúni qarsańynda «Habar» arnasynan kóre alady.
