Qasym-Jomart Kemeluly saılaýaldy úgit-nasıhat naýqany barysynda azamattar, eń aldymen, barlyq jerde ádildik ornatýdy talap etkendigin, al halyqty tolǵandyryp otyrǵan basty másele – tabys kóleminiń azaıýy ekendigin atap aıtty. Memleket basshysynyń saılaýaldy uranynda erekshe ekpin túsirilgenindeı, ádildik ústemdik qurmaıynsha, elimizdiń odan ári órleýine dańǵyl jol ashylmaıtyndyǵy anyq. Halyq senimin aqtaýǵa sert bergen Prezıdent óziniń aldaǵy qyzmetiniń 10 basym baǵytyn belgilep, elge jarııa etti.
Birinshi baǵyt – halyqtyń tabysyn arttyrý maqsatynda turaqty jáne qarqyndy ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý mindeti qoıylyp otyr. Bul rette Qasym-Jomart Kemeluly ústimizdegi jylǵy 27 naýryzda Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń jáne oblys ákimderiniń qatysýymen ótken keńeste ekonomıkalyq ósimge jetýdiń negizgi faktory ınvestısııalar, eksport pen ındýstrııalandyrý bolyp tabylatyndyǵyn atap aıta kelip, birqatar óńirlerde iskerlik belsendilikti ákimshilik kedergiler men shekteýler tejep otyrǵandyǵyn synǵa alǵany málim. Sheteldik qana emes, otandyq ınvestorlar da, ásirese, jer alý, ınjenerlik jeliler men elektr jelilerine qosylý máselelerin sheshýde bıýrokrattyq áýre-sarsańǵa túsip, jergilikti sheneýnikterge jalynyp-jalbarynýǵa májbúr ekendigin atap kórsetken bolatyn. Sondaı-aq ústimizdegi jyly qurylǵan Tikeleı ınvestısııalar qoryna Elbasy sheshimimen Ulttyq qordan bólingen 370 mıllıard teńge bıyldyń ózinde aıtarlyqtaı nátıjeler beredi dep kútetindigin qadaı aıtqan.
Ekinshi baǵyt – sybaılas jemqorlyqty joıý maqsatynda Prezıdent ústimizdegi jylǵy 1 qyrkúıekke deıin jemqorlyqtyń deńgeıin meılinshe tómendetýge baǵyttalǵan reformalar toptamasy daıyndalatyndyǵyn aıtty. Qasym-Jomart Kemeluly ústimizdegi jylǵy 20 mamyrda ótkizgen sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi keńeste de elimizde jemqorlyqtyń dendep ketkenine alańdaýshylyq bildirip: «Bul – batpandap kirip, mysqaldap shyǵatyn kesel. Osy aýrýdy qazir shuǵyl túrde emdemesek, erteń kesh bolýy múmkin», – degen bolatyn. Memleket basshysy jer ýchaskelerin bólý, balabaqshalardan oryn berý sııaqty qarapaıym adamdardyń muqtajdyqtaryn sheshýge qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý, bıýdjettik saıasattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, memlekettik qyzmet kórsetýdi elektrondy nusqaǵa kóshirý, memlekettik satyp alý júıesin jetildirý, bızneske ákimshilik qysymdy tómendetý, memlekettik fýnksııalardy básekelestik ortaǵa berý, qol astyndaǵy qyzmetkerlerdiń jemqorlyq qylmystyq áreketteri úshin birinshi basshylarǵa jaýaptylyq júkteý boıynsha naqty tapsyrmalar bergendigi qoǵam tarapynan tolyq qoldaý taýyp otyr. Qoǵamdy jegi qurttaı jep jatqan keleńsiz qubylyspen kúresti odan ári kúsheıtý úshin jaqynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosy Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń quramynan shyǵarylyp, Prezıdentke tikeleı baǵynatyn jeke agenttik bolyp qaıta qurylǵandyǵy da quptarlyq qadam dep bilemin. «Qoıshy kóp bolsa, qoı aram óledi» degendeı, mınıstrlikterdiń aýmaqtyq departamentteriniń sanyn da barynsha qysqartatyn kez jetti.
Úshinshi baǵyt – sot jáne quqyq qorǵaý júıesin reformalaý jaıly keıingi jyldary kóp aıtylyp júr. Alaıda, sottar zańnyń ústemdik qurýyna tolyq kepil bolyp otyr dep aıtýǵa áli erte. Sondyqtan da Prezıdentimiz: «Sýdıalar men osy qyzmetten úmitkerlerdi baǵalaý jáne irikteý júıesin qatańdatý kerek», – dep oryndy talap qoıdy.
Tórtinshi baǵyt – jańa jumys oryndaryn ashý jáne halyqty laıyqty jalaqymen qamtýdyń áleýmettik mańyzy zor. Sondyqtan da Memleket basshysy: «Memlekettik bıýdjettiń qarajatyn, eń aldymen, keleshegi zor maqsattarǵa jáne jańa jumys oryndaryn ashýǵa bólý qajet», dep, Úkimetke naqty mindet júktedi. Osy oraıda, eń aldymen, Qasym-Jomart Kemelulynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi keńeste tıimsiz «ımıdjdik» jobalar men baǵdarlamalardan bas tartý, dańǵoılyq pen ysyrapshyldyqqa jol bergen sheneýnikterdi qatań jazaǵa tartý jóninde bergen tapsyrmalaryn buljytpaı oryndaý qajet dep oılaımyn. Parlament depýtattary kóterip júrgen taǵy bir ózekti másele – Elbasy tapsyrmasyna sáıkes bıyl birshama kóterilgen eń tómengi jalaqy mólsherin aldaǵy ýaqytta múmkindiginshe arttyra túsý qajettigi de anyq. Munyń ózi, ásirese, jalaqylary tómen aýyl sharýashylyǵy jumyskerleriniń jaǵdaılaryn jaqsartýǵa oń yqpalyn tıgizer edi.
Besinshi baǵyt – turǵyn úı máselesin sheshý maqsatynda Memleket basshysy túrli sanattaǵy azamattardyń qoljetimdi baspanaǵa ıe bolýyna aıryq-sha nazar aýdaryp, Úkimetke biryńǵaı turǵyn úı saıasatyn ázirleýdi mindettedi. Osy oraıda Elbasynyń Nur Otan partııasynyń HVIII sezinde bergen tapsyrmasyna sáıkes, eń aldymen, kóp balaly otbasylardy turǵyn úımen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan sharalar qolǵa alynǵandyǵyn aıta ketken jón. Máselen, Parlament taıaýda kóp balaly otbasylardyń Uly Otan soǵysynyń ardagerlerimen jáne jetim balalarmen qatar, birinshi kezekte turǵyn úı alý quqyǵyn zańdastyrdy. «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 2019-2025 jyldary turmysy tómen kóp balaly otbasylar úshin 40 myńnan astam jalǵa beriletin páterler salynbaqshy. Bıyl osyndaı 6 myń páter paıdalanýǵa berilmek. Budan bólek, qazir turǵyn úı kezeginde turǵan 32 myńdaı kóp balaly otbasynyń ataýly áleýmettik kómekke muqtaj emes bir bóliginiń Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen 20 jylǵa mólsherlemesi 2 prosenttik kredıt alyp, jaıly baspana satyp alýyna múmkindik týǵyzyldy.
Árıne, áli de oılanarlyq máseleler de bar. Aıtalyq, Úkimet aýyl turǵyndarynyń Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent sııaqty iri qalalar men oblystardyń ortalyqtaryna kóshý úrdisi toqtalmaıtyndyǵyn eskerip, olardy jumys kúshi jetispeıtin, qonys aýdarý baǵdarlamasyna engizilgen óńirlerge kóshirý máselesin qarastyrýy qajet dep sanaımyn. Sebebi Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov jýyrda áleýmettik jelilerge shyǵyp, jumys kúshi artyq oblystardan Qyzyljar óńirine qonys aýdarýǵa kelisetin mehanızatorlardyń, muǵalimder men dárigerlerdiń kóp balaly otbasylaryna bolashaǵy bar dep tanylǵan 150 eldi mekende jaıly kottedjder salǵyzyp berýge ýáde etti. Mine, osy bastamany Úkimet jan-jaqty qoldasa jáne ony jumys kúshi jetispeıtin, demografııalyq ahýaly tómen Qostanaı, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda da engizse, quba-qup emes pe?!
Prezıdent altynshy baǵyt – ádiletti áleýmettik saıasat júrgizý ekendigin atap kórsetti. Memleket basshysy muǵalimderdiń ǵana emes, dárigerlerdiń de mártebesin kóteretin zańdar qabyldaýdy usyndy. «Alty alashtyń balasy bas qosqan jerde tór – muǵalimdiki» dep, Maǵjan Jumabaev aıtqandaı, ustaz bedeli kóterilmeı, bilim berý salasy alǵa baspaıtyny anyq.
Jetinshi baǵyt – óńirlerdi damytýdyń jańa baǵdary retinde «Qýatty aımaqtar – qýatty Qazaqstan» qaǵıdasy qýattalyp, azamattardy tolǵandyrǵan ózekti máselelerdi jergilikti deńgeıde sheshý tapsyrylyp otyr. Jergilikti ózin ózi basqarý júıesi odan ári nyǵaıtylmaqshy. Aldaǵy ýaqytta, ásirese demografııalyq ahýaly tómen, avtomobıl joldary nashar, bilim berýde, medısınalyq qyzmet kórsetýde jáne taza aýyzsýmen qamtamasyz etýde eleýli problemalar bar soltústik óńirlerge aıryqsha nazar aýdarý qajet dep oılaımyn.
Segizinshi baǵyt retinde Memleket basshysy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy basty rýhanı baǵdarymyz bolyp qala beretindigin jáne ony aldaǵy ýaqytta jas urpaqty tárbıeleýge baǵyttaý qajettigin aıtty. Bul rette oılanarlyq máseleler de bar. Ásirese, buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerdiń qoǵamdyq sanaǵa tıgizip otyrǵan yqpalyn taldap, talqylap, olardy memleketshildik ustanymdy, ulttyq qundylyqtardy qaster tutýǵa mindettemeı bolmaıtyndyǵy daýsyz. Áıtpese, telearna arqyly qyz abyroıyn aqshaǵa satýdy nasıhattaý sııaqty jurtshylyqtyń oryndy narazylyǵyn týǵyzǵan shekten shyǵýshylyqtar tyıylmasy anyq.
Toǵyzynshy baǵyt – syrtqy saıasatta Memleket basshysy syndarly, teńdestirilgen, kópvektorly baǵytymyzdy odan ári jalǵastyratynymyzdy, álemdik arenada ulttyq múddemizdi nyq ilgeriletip, qorǵaıtyndyǵymyzdy málimdedi. Prezıdenttiń «Elimizdiń syrtqy saıası qyzmeti Otanymyzǵa, ulttyq bızneske, ár azamatqa naqty paıda ákeletin bolady» degen sózi Elbasynyń Syrtqy ister mınıstrligine elimizge shet memleketterden ınvestısııa tartý mindetin júktegen sheshiminiń durystyǵyn taǵy bir qýattaǵanyn ańǵartady.
Onynshy baǵyt retinde jas urpaqqa erekshe nazar aýdarǵan Memleket basshysy jastarymyzdyń aldynda Qazaqstannyń damýynda sheshýshi ról atqarý, progrestiń qozǵaýshy kúshi bolý mindeti turǵandyǵyn atap aıtty. Elbasynyń jastarǵa jasaǵan qamqorlyǵy odan ári jalǵastyrylyp, olardy jumysqa ornalastyrý baǵdarlamalary engizilmekshi, memlekettik qyzmettiń barlyq deńgeıine jas talantty basqarýshylardy ilgeriletý úshin «Prezıdenttiń kadrlyq rezervi» qalyptastyrylmaqshy. Bul rette Prezıdenttiń jańa kadrlyq taǵaıyndaýlary kópshiliktiń kóńilinen shyqqandyǵyn, bılikke bilimdi de bilikti, keleshegi zor jas basshylar kelip jatqandyǵyn aıtqan jón.
Memleket basshysy alǵa qoıǵan mańyzdy mindetterdi oıdaǵydaı iske asyrý úshin, eń aldymen, qoǵamymyzdaǵy turaqtylyq pen kelisimdi kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaýymyz qajet. «Bizdiń azamattarymyzdy bılik pen qoǵam dıalogyn damytý máselesi qatty tolǵandyrady. Mundaı dıalog pikir alýandyǵyn moıyndaý negizinde qurylýy tıis. Túrli pikirler, biraq birtutas ult. Mine, basty baǵdarymyz. Sondyqtan men Qoǵamdyq senimniń ulttyq keńesin qurǵan jón dep sheshtim. Keńeske, jastardy qosa alǵanda, búkil qoǵam ókilderi kiretin bolady», dedi Qasym-Jomart Kemeluly. «Kelisip pishken ton kelte bolmas» demekshi, Prezıdenttiń halyq pikirimen sanasýǵa erekshe mán berip otyrǵany eldiń birligin nyǵaıta túseri haq. Al birlik bar jerde bereke de bolatyndyǵy kúmánsiz.
Káribaı MUSYRMAN,
Parlament Májilisiniń depýtaty, Nur Otan partııasy fraksııasynyń múshesi
