Basty ustanym – ashyqtyq pen qoljetimdilik
Osy jańa ózgeristerdiń biri – qalalyq jáne aýdandyq polısııa bólimderinde ashylǵan front-ofıster. Bul keńseler az ýaqyt ishinde halyqtyń jaqsy baǵasyn alǵanyn atap ótken jón. Turǵyndarmen jumys isteýdiń jańa servıstik modeli elimizde azamattardy barlyq suraqtar boıynsha jedel qabyldap, qajetti keńester berý úshin qurylǵan bolatyn. Qazirgi ýaqytta elimizde 174 front-ofıs jumys isteıdi. Árqaısysynda kúnine 20-30 adamǵa túrli keńester beriledi. Osyndaı keńselerdi ashý jumystary jalǵasýda.
Sonymen birge respýblıkalyq «Jolda qabyldaý» keń kólemdi aksııasyn ótkizý nátıjesinde turǵyndar tarapynan kóptegen jaǵymdy pikirler tústi. Jergilikti polısııa qyzmeti, ákimshilik polısııa, kóshi-qon qyzmeti departamentteriniń basshylary eshqandaı aldyn ala jazylýsyz jáne bıýrokrattyq kedergilersiz aı saıyn kabınetten tys, dala jaǵdaıynda qabyldaýlar ótkizedi.
Turǵyndarmen jedel jáne tikeleı baılanys jasaýdyń taǵy bir tıimdi quraly – «Ishki ister mınıstriniń blogy». Jyl basynan beri osy blogqa 2 myń ótinish kelip tústi. Onyń bárimen ózim muqııat tanysyp shyǵamyn, sodan soń qajetti sharalar qabyldanady, qoldanýshylardyń barlyǵyna saýaldarynyń nátıjesi jóninde mindetti túrde habarlanady.
Polısııa halyqqa jaqyn bolýy tıis. Bizdiń aramyzda tek qana jeke paıdasyn oılaıtyn qyzmetkerlerge oryn joq.
Jemqorlyqqa qarsy qyzmet
Ishki ister organdaryn jańǵyrtýdyń 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasynda jemqorlyqqa jol beretin jaǵdaılar men sebepterdi joıýǵa aıryqsha nazar aýdaryldy. Sol sebepti bizdiń vedomstvoda jemqorlyq táýekelderin tómendetýge baǵyttalǵan birqatar shara qabyldanýda.
Sonyń biri kóp jyldardan beri ózektiligin joımaı kele jatqan – «Shep» stasıonarlyq beketteri. Onyń qyzmetine baılanysty kóp shaǵym túskeni bizge belgili. О́ıtkeni dál osyndaı beketterde kólikterdi sebepsiz toqtatý, jemqorlyq pen paraqorlyq faktileriniń taralýyna jol beriledi.
Máselen, 1998 jyly elimizde polısııanyń 320 stasıonarlyq beketi jumys istedi, 2003 jyly olardyń sany 68-ge deıin azaıdy, al 2013 jyly – 46, 2018 jyly 36-ǵa tómendedi. Beketterdiń sany qysqarǵanyna qaramastan, másele sol kúıinde qalǵan bolatyn.
Qalǵan beketterdegi jol qozǵalysyn qadaǵalaý qoldanystaǵy avtomatty monıtorıng júıesi arqyly júzege asyrylady.
Ishki ister mınıstrliginiń jemqorlyqqa qarsy bastamalarynyń biri – tirkeý-emtıhan bólinisterin taratý. Bul jańalyq qoǵamdy eleń etkizdi. Jasyratyny joq, tirkeý emtıhan bólinisteri kóptegen basshylarǵa jem salynǵan astaý qyzmetin atqaryp kelgen bolatyn.
Osydan eki aı buryn Qarjy mınıstrliginiń aqparattyq júıesimen biriktirý júrgizdik, sonyń nátıjesinde avtokóligin tirketýge kelgen azamattarǵa salyq jáne keden organdarynan rastaýshy qujattardy usyný qajettiligi bolmaı qaldy.
Buǵan qosa, bul baǵytta biz taǵy alǵa jylı túsýdi kózdep otyrmyz. Taıaý ýaqytta polısııa mamandandyrylǵan HQO-dan tolyqtaı ketedi. Avtokólikti tirkeý jáne júrgizýshi kýáligin alý kezinde emtıhandar qabyldaý mindeti Memlekettik korporasııaǵa beriledi. Sonymen birge atalǵan qyzmetterdi kádimgi HQO-dan alýǵa bolady. Osylaısha biz tirkeý emtıhan bólinisterin aldaǵy shilde aıynan bastap tolyqtaı taratamyz.
Áleýmettik qorǵaý – qyzmetkerdi qoldaý
Ishki ister mınıstrligi qurylymyndaǵy adamı faktordyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Jol kartasyna eńbekaqyny kóterý jáne turmys jaǵdaıyn jaqsartýdy qarastyratyn qyzmetkerlerdi áleýmettik qoldaýdyń jeke tarmaǵy engizildi.
Jaqynda ótkizilgen shtatty ońtaılandyrý 16 mlrd teńge qarjyny únemdeýge múmkindik berdi. Bul qarjy Úkimettiń bólgen 20 mlrd teńgesimen birge bizdiń qyzmetkerlerimizdiń eńbekaqysyn kóterýge baǵyttalady. Máselen, qyzmetin jańa bastaǵan patrýldik polısııa ınspektory buryn 103 myń teńge alsa, endi 146 myń teńge alatyn bolady.
Polıseılerdiń turǵyn úı máselesi turǵyn úıdi jalǵa (arenda) alǵany úshin ótemaqy alýǵa quqyǵy bar qyzmetkerlerdiń tizimin keńeıtý arqyly sheshiledi. Bul tizimge polısııanyń ýchaskelik ınspektorlary, kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi ınspektorlar, patrýldik polısııa qyzmetkerleri jáne olardyń basshylary engizildi.
Sonymen qatar turǵyn úıdi jalǵa alǵany úshin ótemaqy tóleýdiń qoldanystaǵy mehanızmin arnaıy organdar men áskerı qyzmetkerlerine qaralǵan tólemge balama retinde aýystyrý máselesi qaralýda.
Memleket basshysynyń tapsyrmalary
Qazirgi zamandaǵy ishki ister organdary jumysynyń basym baǵyttary qoǵamdyq qaýipsizdik jáne quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý bolyp anyqtaldy. IIM alqa otyrysynda bergen osy jáne basqa da mańyzdy mindetter Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aıryqsha baqylaýynda.
Sonyń ishinde Memleket basshysy urlyqpen kúres sharalaryn kúsheıtýdi qatań tapsyrdy. Sebebi qazirgi kezde tirkelgen qylmystardyń 60 paıyzyn urlyq quraıdy. Sondyqtan bizder urlyqqa qarsy kúrestiń arnaıy baǵdarlamasyn qabyldap, iske asyrýdamyz. Buǵan qosa, Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaevtyń tapsyrmalaryn iske asyrý úshin birqatar zań aktisi ázirlendi.
Sonymen, aýyl turǵyndaryna aýyr tıetin mal urlyǵyna jazany qatańdatý úshin Qylmystyq kodekske arnaıy bap engizý jóninde bastama kóterdik. Sondaı-aq aýyldaǵy maldardy baǵýdy uıymdastyrýdy retteıtin normalardy ázirleýge qatysty zańdardy jetildirý, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdarǵa sáıkesti Tártipti ázirleýge ókilettilik berý máselesi qaralýda.
Bizdiń úlken megapolıster úshin avtobólshekter, sonyń ishinde aına urlyǵy úlken másele. Urlanǵan avtobólshekter bazarlarda jáne taǵy basqa jerlerde erkin satylyp jatqany jasyryn emes. Osyǵan baılanysty bizdiń bastamamyz boıynsha «Ishki saýda tártibine» ózgerister engizilýde. Bul ózgerister avtobólshekterdi tek arnaıy dúkenderde satý tártibin qarastyrady.
Osy arada atap óter jaıt, bıylǵy jyldyń aqpanynda qylmystyq zańnamaǵa qaıtalap urlyq jasaǵandarǵa jazany qatańdatatyn norma engizildi. Bul urlyq túri aýyr sanattaǵy qylmysqa jatqyzylǵandyqtan, qylmyskerge jábirlenýshi tarappen tatýlasyp, qatań jazadan qashyp qutylý múmkindikteri joıyldy.
Urlyqqa qatysty taǵy bir ózekti másele – uıaly telefon urlyǵy. Bizdiń bastamamyzben «Abonenttik qurylymdardy tirkeý tártibi» bekitilgen bolatyn. Sondyqtan qazir uıaly telefon urlaýdyń máni bolmaı qaldy, urlanǵan jaǵdaıda abonenttik qurylǵyny uıaly baılanys operatorlary buǵattap tastaıdy.
Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde tirkelgen urlyq sany 12%-ǵa deıin qysqardy.
Esirtkiniń zańsyz aınalymyna qarsy is-sharalardy kúsheıtý eń mańyzdy máselelerdiń biri. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń osy baǵyttaǵy tapsyrmasyn biz úsh baǵytta atqaryp jatyrmyz.
Birinshisi, IIM arnaıy bólimsheleriniń jedel toptarynyń qyzmeti. Bul toptar iri esirtki satýshylardy anyqtaý, uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmetine tosqaýyl qoıý jáne esirtki, ásirese sıntetıkalyq esirtki tasymaly kanaldaryn joıý baǵytynda da úlken jumystar atqarýda. Osy jyldyń sońǵy 5 aıynda bul bólinister 980 esirtki qylmysyn anyqtady, sonyń ishinde ótkizýge qatysty 707 jáne esirtkini iri mólsherde saqtaý boıynsha 167 fakti tirkeldi. Barlyǵy 3 tonna 409 gramm ártúrli esirtki, dálirek aıtqanda 11,144 kılo geroın jáne 2,621 kılo sıntetıkalyq esirtki tárkilendi. Atalǵan merzimde 4 uıymdasqan qylmystyq toptyń qyzmeti toqtatyldy, olardyń basshylary men qatysýshylary ústinen 8 qylmystyq is qozǵaldy.
Ekinshisi, Qylmystyq kodekske esirtkini ınternet-resýrstar arqyly taratýshylardyń qylmystyq áreketin saralaıtyn jeke bap engizý. Bárimizge belgili, ınternet qoldanýshylardyń kópshiligi jastar, sondyqtan elektrondy resýrstardy joǵaryda aıtylǵan qylmystyq maqsattarǵa paıdalaný qoǵam úshin óte qaýipti.
IIM arnaıy bólinisteriniń jedel toptary 2017 jyly 430 esirtki saıtyn anyqtap, buǵattasa, 2018 jyly 5 myńnan astam, 2019 jyldyń basynan beri bul kórsetkish 3700-di qurady.
Úshinshisi, ortalyq apparatta birinshi ret arnaıy bólinis quryldy. Bul bólinis aqparattyq-kommýnıkasııalyq júıede esirtki qaýipsizdigi máselesimen aınalysady. Bólinistiń quramy mindetti túrde aǵylshyn tilin meńgergen joǵary tehnologııa salasyndaǵy bilikti mamandardan quraldy.
Erlan TURǴYMBAEV,
Ishki ister mınıstri, polısııa general-leıtenanty
