Jalpy, adamzat balasy kóshýdi, júk tasymaldaýdy úırengennen beri qoldanyp kele jatqan kóliktiń negizgi bes túri bar. Ol sý kóligi, temir jol kóligi, avtokólik, áýe kóligi jáne qubyr joly. Qaı-qaısysy da belgili bir kompanııa, el, tipti qurlyqtyń ekonomıkasynyń kúretamyry deýge bolady.
Biz sııaqty terrıtorııasynyń kólemi boıynsha álemde toǵyzynshy oryn alatyn, muhıtqa shyǵatyn joly joq, áýe keńistiginde birdi-ekili kompanııanyń monopolııasy ornaǵan memlekette ásirese qurlyqtaǵy kólikterdiń erekshe áleýmettik-ekonomıkalyq mańyzy bar ekeni túsinikti. Alaıda, avtokólik joldarynyń sapasy syn kótermeıtini de ras. Kúni keshe ǵana Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ulyqtaý rásiminde sóılegen sózinde jol máselesin tilge tıek etkeni tegin emes. Prezıdent bul týraly:
– Taǵy bir mańyzdy, halyqty mazalaıtyn másele – joldardyń sapasy. Sol sebepti avtojoldardyń jaǵdaıyn jaqsartý – bizdiń negizgi maqsattarymyzdyń biri, – degen bolatyn.
Qazaqstanda túrli eldi mekenderdiń arasyn jalǵaıtyn, adam tasýǵa jáne júk tasýǵa arnalǵan avtokólik joldarynyń jalpy uzyndyǵy 96 myń shaqyrymnan asady eken. 5 birdeı halyqaralyq magıstraldyń uzyndyǵy 23 myń shaqyrymnan asady. 9 myń shaqyrymǵa jýyqtaıtyn Batys Eýropa – Batys Qytaı avtobanynyń Qazaqstan arqyly ótetin tusy 2800 shaqyrymǵa jýyqtaıdy. Osy 100 myń shaqyrymǵa tarta joldyń birazy qaıta jóndeýdi qajet etedi. Byltyr Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń baıandamasynda bizdiń eldegi joldardyń jaı-kúıin qanshalyqty aıanyshty kúıde ekenin kórsetetin bir derek jarııalandy. Qazaqstan 138 eldiń ishinde 108-oryn alypty. Afrıkadaǵy Zımbabveniń ózi bizden 7 saty joǵary – 101-orynǵa jaıǵasypty.
Kúni keshe ǵana Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar «Nur-Sultan – Pavlodar» avtojolynyń Shiderti kentiniń tusyndaǵy telimine baryp, jóndeý jumystaryn tez bitirińder dep tapsyrma beripti. Bul týraly sol óńirdegi tilshimizden estip-bildik. Al bul jol 2017 jyly jóndelip bitýge tıis edi.
Avtokólik joly – eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalynyń aınasy sanalady. Damyǵan elderde bul problema tolyq sheshilgen. Máselen, Shotlandııada paıdalanylǵan plastıkterdi bıtýmnyń ornyna asfaltqa qosatyn tásil oılap tabylypty. Birinshiden – qoldanylǵan plastıkterden qutylady, ekinshiden – joldyń sapasy jaqsarady, úshinshiden – únemdi. Úsh jep bıge shyǵý deýge bolatyn shyǵar. Gollandııa, Fransııa syndy elder de kórgenin istep, Shotlandııanyń tájirıbesin úırenip jatqan kórinedi.
Terrıtorııasy bizden de úlken AQSh prezıdentteri ekonomıkalyq daǵdarystardy jeńýdiń birden-bir joly retinde qurlyqty kes-kestep avtokólik joldaryn, temir jol salǵan kórinedi. Qazir jumyr jerdegi barlyq avtojoldardyń 10 paıyzy, ıaǵnı, 6 mıllıon 586 myń shaqyrymnan astamy osy alyp eldiń aýmaǵynda. Joǵary jyldamdyqpen júıtkýge bolatyn, aýyr júk tasymaldanatyn keń jolaqty avtobandardyń uzyndyǵy boıynsha da bul el álemde birinshi orynda tur. Álemniń birinshi ekonomıkasy avtokólik joly boıynsha da álemde birinshi orynda bolýy bir jaǵynan zańdylyq ta shyǵar.
Amerıka demekshi, bul eldegi «Shtataralyq jáne qorǵanys avtomagıstraldar júıesi» eldiń 34-shi prezıdenti Dýaıt Eızenhaýerdiń esimimen atalady. Nege dersiz? Sebebi Eızenhaýer 1956 jyly osy avtomagıstraldar júıesiniń qurylysyn bastaýǵa muryndyq bolǵan. Keıin osy shtataralyq avtobandar jelisi Eızenhaýerdiń eń basty ekonomıkalyq jetistikteriniń biri retinde moıyndaldy. Ol AQSh-tyń ekonomıkalyq derjava, ındýstrııalyq ult retinde qalyptasýyna eń zor yqpal etken jobalardyń biri sanalady.
Bizdiń elde de 2015 jyly «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy bastalyp, taıaýda ony 2025 jylǵa deıin uzartý týraly sheshim qabyldanǵany belgili. Osy baǵdarlamanyń aıasynda buǵan deıin 8 myń shaqyrymnan astam asfalt jol salynypty. Jóndelgen áýejaı, tartylǵan temirjoldar da birshama. Bizdiń «Nurly jol» da AQSh-tyń avtomagıstraldar jelisi sııaqty ekonomıkalyq qozǵaýshy kúsh bolatyn shyǵar degen úmit bar.
