Sert pen senim

Konfýsıı

Qasym-Jomart Toqaevtyń Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti qyzmetine resmı ki­ris­ý rásimindegi sóılegen sózi­nen keıin dıplomat Kemel­ulynyń «Belasýyn» qaıtadan qolǵa alyp, Memleket basshysynyń ómir jolyna qaıta bir úńildik. Halyqaralyq saıasat álemine degen alǵashqy qadamy Almatydaǵy №25 mektepten bastalǵan Qasym-Jomart Kemeluly áýeli Máskeý Memlekettik halyqaralyq qaty­nastar ınstıtýtynyń stýdenti atanyp, araǵa jyldar salyp BUU Bas hatshysynyń orynbasary deńgeıine kóterildi. Tórtkúl dúnıege tórelik aıtatyn irgeli uıym tóraǵasynyń orynbasary bolý degenińiz buryn-sońdy qazaq balasynyń peshenesine jazylmaǵan. Qazaq perzentiniń esimi álemniń tuǵyrly tarıhyna osylaısha tańbalandy. Alash ulynyń dıplomatııadaǵy irgeli asýy bul.

Jas Qasym-Jomarttyń Sın­ga­pýr elinen bastalǵan dıplo­mat­tyq qyzmeti eldi Lı Kýan Iýdiń reformalyq ózgerister jasa­ǵan kezimen tuspa-tus kel­gendigi taǵy bir olja. Atal­ǵan re­formanyń arqasynda Sın­gapýr búginde kúlli dúnıege ta­nyl­dy, dáýletti de álem jurt­shylyǵy tańdaı qaǵatyn irgeli memleketke aınaldy. Qasym-Jomart Kemelulynyń jahandyq bıik minberlerden kórinýine bastaý bolǵan sol eldi erekshe iltıpatpen eske alatyny da sol. «Osy bir yrysy shalqyǵan jerden men ketkeli de kóp ýaqyt ótti. Sıngapýr tu­raq­ty pro­gress jolynda. Bul men úshin de qýanyshty. О́ıtkeni eń al­dymen, bul ózi Azııanyń kóp­­tegen mádenıeti astasqan bi­regeı el. Sıngapýr basshylary ult­aralyq tatýlyqty saqtaı bi­lýge jáne tipti ony nyǵaıtýǵa qol jetkizdi. Kúni búginge deıin ár­túrli ult ókilderi osy el­diń bedelin nyǵaıta otyryp, mem­­lekettik jáne qarjy qu­ry­lym­darynda qoıan-qoltyq eńbek etedi» dep jazady óziniń me­mýar­lyq shyǵarmasynda.

Basqasy basqa, Sıngapýrdy Lı Kýan Iý basqarǵan tusta ol júrgizgen reformalardyń astaryna jan-jaqty úńile bilgen, jetistigin jadyna toqyǵan keshegi dıplomat, búgingi Prezıdent Q.To­qaevtyń sıngapýrlyq bı­lik­tiń basqarý úlgisin endigi jer­de qazaq qoǵamyna engizýge tolyq­qandy múmkindigi bar. Lı Kýan Iýdiń «bir ult, bir ha­lyq, sondaı-aq ártúrli ulys­tar men tilderdiń bolýy kem­shi­lik emes, qaıta Sıngapýr qoǵa­mynyń úlken maqtanyshy eke­nin uǵyndyrýy» qazirgi kezde Qa­zaqstan Prezıdentiniń sóılegen sózinde «ártúrli pikir, bir ult» bolyp qaıta jańǵyrýy da sol sıngapýrlyq ómir mektebiniń taǵylymy ekeni aıqyn. Endeshe, eldik máseleniń órkenıetti álem­niń ozyq úlgisimen ushtasýy qazaq­stan­dyqtardyń da kókiregine úmit otyn sebeleıtini belgili.

«Elimizdiń ár azamatynyń múd­desin qorǵaý – meniń bas­ty maqsatym. Olardy saıası kóz­qarastary men ustanymdaryna qaraı bólýge jol bermeımin! Túrli saıası jáne qoǵam qaırat­kerlerinen kelip túsken qundy usynystardy, bastamalardy men óz jumysymda mindetti túrde eskeremin». Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly prezıdenttik qyzmetine resmı kirisý rásiminde sóılegen sóziniń oraıyn osylaısha bir qaıyrǵan-dy. «Halqy qalasa, han túıesin soıady». Bul babalardan bizge deıin jetken amanat-qaǵıda. Eliniń sózine qulaq qoıatyn, ultynyń ýájine toqtaı biletin basshyǵa qarata aıtylǵan halyq danalyǵy. Jyldar jóńkilip, ýaqyt shirkin ózgergenimen, urpaq babalar dástúrin ulyqtaýdy es­te saqtaǵany jón. Qoǵam qan­sha­lyqty ǵylymnyń qanjy­ǵasyna bókterilgen formasııa­lar túrine kóshkenimen, halyq­tyń sanǵasyrlyq dástúrin joq­­qa shyǵara almasy anyq. Ulttyń qýaty da myzǵy­maı­tyn dástúri men menta­lı­te­ti­niń ómirsheńdiginde ǵoı. Pre­zıdenttiń «Elimizdiń ár aza­ma­tynyń múddesin qorǵaý – meniń bas­ty maqsatym» degen sózinen osyndaı tujyrym jasadyq.

 Qazaqstan Prezıdentiniń aıtqanyna den qoıar bolsaq: «Ýá­de bermeı, oryndaý shart! Mun­­daı erejeni barlyq Úkimet múshesi jáne ákimder ustaný­la­ry tıis». Úlkendi-kishili bas­shylarǵa qoıylatyn batyl-aq talap. Buryn-sońdy ýádeni úıip-tógip, «oryndaımyz», «qaty­ra­myz» degen qurǵaq ýádemen qan­sha ákim men qansha mınıstr atqarylatyn sharýanyń aıaǵyn qurdymǵa jiberdi deseńshi. Mı­nıstrler men ákimderdiń laýa­­zymdyq qyzmetine, bergen ýádesi men atqarǵan sharýasyna aldaǵy kúnderi tolyqqandy monıtorıng júrgiziletin bolsa, atqaminerler ózderiniń mindet­terine qanshalyqty jaýap­ker­shilikpen qaraıtyny taıǵa tańba basqandaı kóriner edi-aý. «Ýáde – qudaı aty» degendi esinen shyǵarǵandarǵa qoıylatyn talapty kúsheıtken bolar edi...

Alqaly top aldynda Prezı­dent ýáde men mindet uǵymyna bir­neshe márte toqtaldy. Bıik minberden, onyń ústine el ómi­rinde ózindik orny bar tarıhı jı­ynda «ýádege» basym­dyq berý tulǵaǵa úlken jaýap­ker­shi­lik júkteıdi. Iаǵnı, jańa­dan saı­lanǵan Prezıdent ózine osyndaı jaýapkershilik alyp otyr degen sóz. Memleket basshysynyń ha­lyqqa arnaǵan sózi de bılik tarapynan aldaǵy kúnde atqarylatyn mindetterdiń aıasynda órbidi. «Bı­lik óziniń halyq aldyndaǵy ýáde­sin oryndaýǵa mindetti. Onyń basty mıssııasy osyǵan saıa­dy. Tek osylaı ǵana ult bir­ligi men eldegi turaqtylyqty ny­ǵaıtýǵa bolady. Sondyqtan meniń saılaýaldy tuǵyrnamamdy júzege asyrýdyń taqyryptyq jos­pary jasalady. Halyqtyń ozyq ıdeıalary, usynystary osy qujatta kórinis tabady», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

«Bılik óziniń halyq aldyndaǵy ýádesin oryndaýǵa mindetti». Osy bir sóılemniń ishinde mem­le­kettik baǵdarlamanyń túpki túıini jatqandaı. Iаǵnı, el Kon­s­tıtýsııasynyń 3-babynyń 1-tar­maǵyndaǵy «Memlekettik bılik­tiń birden-bir bastaýy – halyq» ekendigin aıta otyryp, «bılik óziniń bastaýyna» adal qyzmet etýi tıis ekendigin Prezıdent kezekti márte óz sózimen bekemdeı tústi. Bul da ulttyń joǵyn tú­­gendeýge arnalǵan umtylys dep aı­týǵa bolatyndaı.

Qasym-Jomart Toqaev prezı­denttik qyzmetine resmı ki­risý rásiminde sóılegen sózin­de ózin tolǵandyratyn 10 ba­ǵyt tó­ńi­regindegi oramdy oıla­ryn or­­­taǵa saldy. Sonyń ishinde, sy­­­baılas jemqorlyqty joıýǵa baı­­­lanysty Prezıdent: «Jem­qorlyq – memlekettiń damýyn te­jeıtin kesel. Bul – qoǵam­daǵy óz­ara senimge, jalpy mem­le­ke­timizdiń qaýipsizdigine qater tón­diretin qubylys» degen bolatyn.

«Memleketimizdiń qaýipsiz­di­gine qater tóndiretin qubylys» demekshi, joǵaryda biz sóz etken Lı Kýan Iýdiń jemqor­lyqqa qarsy aıaýsyz kúresi Sın­gapýrdyń joǵary qarqynmen damýyna, álemdik deńgeıde memleket bedeliniń asqaqtaýyna erek­she yqpal etkendigi málim. «О́ki­mettik ıerarhııanyń barlyq qabatyn, memleket basshysynan bastap usaq sheneýnikterge deıin jemqorlyq jaılap alǵan kúnde problema asqyna túsedi. Tazalaý men dezınfeksııany joǵarydan bastap, eń tómenge deıingi aralyqta júıeli túrde júrgizý kerek. Bul uzaq jáne qıyndyqqa toly jumys, ony tek adaldyǵy men moraldyq bedeli eshqandaı kúmán týdyrmaıtyn óte kúshti kóshbasshylar toby ǵana eńsere alady» degen Lı Kýan Iý basqarǵan kóshbasshylar toby ózi aıtqandaı, sybaılas jem­qorlyqty erkin eńsere bildi. Sonyń arqasynda Sıngapýr Azııa qurlyǵyndaǵy eń «taza» el re­tinde tanyldy. Olaı bolsa, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres barysynda sıngapýrlyq tásildi otandyq tájirıbege engi­zý­diń nátıjesi de jemisti bolar edi. Qazaqstan Prezıdenti «Memlekettiń damýyn tejeıtin keseldi» osylaı aýyzdyqtasa, bıliktiń halyqqa bergen ýádesiniń oryndalǵany dep qa­­byldaǵan bolar edik. Qasym-Jomart Kemelulynyń 10 ba­ǵy­tynyń qan­sha­lyqty «ondyq­qa» dóp tıetinin ýaqyt-tóreshi kór­sete jatar.

Jańadan saılanǵan Qazaqstan Prezıdentiniń aldynda asqaraly asý bar. Ol asýdyń jóni bólek. «Bela­sýda» jazylǵandaı kór­gen, bilgen, kóńilge toqyǵan taǵy­lymdy tájirıbeni endigi jerde El asýynyń kádesine jaratatyn sát týdy. Eń bastysy, Memleket basshysy qoǵamdy Mahatma Gan­dı aıtatyn «jeti áleýmettik kú­nádan» saqtandyra bilse, qa­zaq eliniń erteńine senimmen qa­raýǵa bolady. Iаǵnı prınsıpsiz saıasat; eńbeksiz baılyq; ar-uıat­ty joǵaltyp rahatqa batý; aqı­qatsyz bilim; ımandylyqsyz saý­da; izgiliksiz ǵylym; Qudaıǵa qur­­bandyqsyz qulshylyq etý sııaqty «kúnálardan» ada qo­ǵam­nyń bıik belesti baǵyn­dy­rary sózsiz. Ázirshe Memleket bas­shysynyń bastaǵan qadamyna, oramdy oılaryna, bergen ýáde­sine «bárekeldi» deselik.

Kezinde Myrza Áliniń balasy Qadyr aqynnyń tómendegishe jyr­laǵany bar-dy:

«Gúlge de bóler keleshek urpaq qumaıtty,

Zamana biraq bizderdi buryn muńaıtty.

Prezıdenttiń júgi qashanda aýyr – bilemiz,

Perzenttik paryz odan jeńil dep kim aıtty?!».

Endeshe, biz de Prezıdenttiń júgi aýyr ekenin, al perzenttik pa­ryzdyń odan sirá bir mysqal kem emes ekenin paıymdaımyz. «Qazaqstannyń jarqyn bo­la­shaǵy úshin, halyq úshin aıan­baı eńbek etýge sert bergen» Mem­le­ket basshysynyń osy úde­den shyǵatynyna senim bildir­gimiz keledi. «Antqa adal bo­lý, sertke berik bolý – meniń ha­lyq aldyndaǵy paryzym» degen Pre­zıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev halyq aldyn­daǵy paryzyna, bergen sert­ine sergektikpen qaraıdy dep oı­laımyz.

«Senimniń de evolıýsııalyq jolmen kelgeni jaqsy eken. Revolıýsııalyq jolmen júrip kórgen elmiz ǵoı» dep jazǵan edi bir maqalasynda qazaq jýrna­lıstıkasynyń sarabdal sardary Erjuman Smaıyl aǵamyz. Olaı bolsa, evolıýsııalyq jol qo­ǵam­nyń, halyqaralyq saıasattyń tamyr búlkilin tereń biletin, ýáde­sine berik, sertine adal Pre­zı­denttiń arqasynda júzege asa­­tyny sózsiz. Endeshe, Qasym-Jomart Kemelulynyń «halqy úshin bergen sertine» eliniń seni­mi serik bolsyn!