Bolashaq joıǵysh ushaqtar býyny
Parıjden 12 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan burynǵy áýejaı Le Býrjedegi is-shara eki bólimnen turady eken. Alǵashqy jabyq jaǵdaıda ótkizilgen 17-23 maýsym kúnderi barlyq kásibı avıatorlar, konstrýktorlar men avıaındýstrııanyń ózge de ókilderi saladaǵy jańashyldyqtarmen tanysyp, ózara kelisimsharttar túzse, ekinshi bóliminde qarapaıym kórermender avıasııa álemindegi joǵary tehnologııalardy tamashalaıdy. Kórmege qatysýshylardy alty qat aspandy aınala shıyrlaǵan áýe kemeleriniń shoýy da aıryqsha tańǵaldyrdy deýge bolady. Bappen ushqan boıngtardan bastap, qas pen kózdiń arasynda bultqa sińip ketetin ushqyr ushaqtardyń shalt qımyldary, tipti ornynda turyp jambasqa aýnaǵandaı kez kelgen jaǵyna aýdarylatyn áskerı tikushaqtardyń óneri tánti etti. Olardyń arasynda Fransııa men Germanııa elderi áskerı qýatyn baıqatyp, ushqyr ushaqtardyń altynshy býynymen tanystyrsa, Túrkııa ózderiniń besinshi býyndaǵy ushaq maketiniń tanystyrylymyn ótkizdi. Bul bıylǵy shoýdyń eń basty erekshelikteriniń biri de. Aıtalyq, kórmedegi eń jarqyn tusaýkeserlerdiń biri – Fransııanyń FCAS (Future Combat Air System) eýropalyq joıǵysh ushaqtardyń altynshy býyny. Muny bolashaqtyń áýe soǵysy júıesi desek te bolady. Rafale ushaǵynyń óndirisimen Dassaut kompanııasy jáne Airbus konserni aınalysady. Jańa mashınany Ispanııanyń qatysýymen Germanııa men Fransııa elderi de jasamaq. Bul ushaqtar 2040 jyldan keıin Rafale jáne Eurofighter joıǵysh ushaǵyn aýystyrady dep josparlanyp otyr.
Jańa eýropalyq áskerı jobanyń resmı tanystyrylymy álemdegi ekinshi iri avıashoý sanalatyn Anglııanyń Farnboro qalashyǵyndaǵy brıtandyq áýe ushaqtarynyń altynshy býynyn tanystyrýdan bir jyl ótken soń ótkizilip otyrýy da kezdeısoqtyq emes. Byltyr Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń eń ushqyr joıǵysh ushaǵy qurmetine Tempest atalǵan áskerı áýe kemesin jasaýǵa BAE Systems jáne Rolls-Royce sııaqty brıtandyq kompanııalarmen birge ıtalııalyq Leonardo jáne halyqaralyq MBDA kásiporyndary da aralasyp otyrǵany belgili bolǵan-tyn. Sondyqtan da ony paneýropalyq ushaq túrleri sanatyna qosady. Bul jańa ushaq 2035 jylǵa qaraı Koroldiktiń áskerı áýe kúshterindegi ataqty Typhoon-dy almastyrmaq. Al qurlyqtaǵy FCAS jobasy týraly byltyr belgili bolǵanymen, atalǵan baǵdarlama bastapqy kezeńinde-aq birqatar qıyndyqqa kez boldy. Sheteldik sarapshylardyń aıtýynsha, onyń kóbi negizinen tehnıkalyq jáne saıası máselelerge qatysty túıinder kórinedi.
Al reseılik avıatehnıka salasynyń ókilderi 2014 jyldan bastap Batys álemimen aradaǵy sanksııalarǵa baılanysty bul kórmelerden shettep qalǵan bolatyn. Áýe salonyna tek SSJ100 azamattyq laıneri ǵana qatysyp kelgenimen, dál osyndaı ushaqtardy meksıkalyq Interjet jáne ırlandııalyq Cityjet kompanııalary da atalǵan alańǵa alyp kelip júrdi. Sondyqtan keıingi jyldary atalǵan sharaǵa alǵash ret qatysyp otyrǵan reseılikterdiń «Vertolety Rossıı» konserni Parıjge «Ansat» atty eki jeńil tikushaqtyń jańartylǵan túrlerin alyp kelgen eken. Bul tikushaqtardyń biri VIP jıyntyǵymen qymbat tasymaldaý qyzmetin usynsa, endi biri medısınalyq qyzmet kórsetý maqsatynda qoldanylady. Aıtqandaı «Ansat» ushý baǵdarlamasyna da qatysyp, resmı tanystyrylymynda túrli jattyǵýlar kórsetti. Bul kórshi eldegi Pratt & Whitney kanadalyq kompanııasynyń dvıgatelderi ornatylǵan birden-bir tikushaq sanalady.
Boeing pen Airbus arasyndaǵy báseke
Sondaı-aq Le Býrje salony álemdik alpaýyttardyń naryq úshin talasatyn sharshy alańyna da aınalyp ketkeni belgili. Bıyl kóptegen áýe apattarynan óziniń naryqtaǵy kelbetine nuqsan keltirip alǵan Boeing úshin bul kórme kompanııanyń ózin ózi joǵaltýyna sebep bolatynyn boljaýshylar kóp bolsa da, amerıkalyq konsernniń jetekshileri esh saspastan, maqsat – laınerlerdi satý emes, satyp alýshylardyń senimin qalpyna keltirý ekenin jetkizdi. Sondaı-aq júzdegen jańa laınerler ornynda shirimeý úshin 737 MAX ushaqtaryn qoldanysqa qaıta oraltýdy kózdeıtinderin de aıtty. Jalpy atalǵan korporasııa eýropalyq avıasalonda 2016 jyldan bastap eń tómengi nátıjelerdi kórsetip keledi. Dese de, bul joly kúlli dúnıe kúmán keltirgen 737 MAX laıneriniń 200 danasyna aldyn ala tapsyrys alýy kútpegen jańalyq boldy. Bul atalǵan markadaǵy ushaqtardyń qatysýymen bolǵan eki áýe apatyndaǵy 346 jolaýshynyń óliminen týǵan shýdan keıingi alǵashqy tapsyrys ekenin de aıta ketken lázim. Tapsyrysty IAG halyqaralyq avıasııalyq holdıngine enetin British Airways jáne Iberia kompanııalary berip otyr. Kelisimshart kólemi – 24 mlrd dollar. Árıne, bul úlken jeńildikter jasalǵannan keıingi baǵa. Munyń ózi alpaýyt óndirýshiniń abyroıyna kóleńke túsiretini jasyryn emes. Sebebi kompanııa 2017 jyly ótken áýe salonyndaǵy saýdada 600-ge jýyq ushaq satyp, eń alǵashqy oryndy ıelengen, onyń kópshiligi dál osy model bolatyn. Degenmen, atalǵan ushaqtardyń qaıtadan kókke oralatynynyń ózi olar úshin úlken jeńis. Sondaı-aq baspasóz máslıhatynda Korean Air kompanııasy Boeing-tiń Dreamliner 787-10 markasynyń 20 ushaǵyn jáne 787-9s nusqasynyń 10 kóligin satyp alatynyn habarlady. Bul kelisim quny 6,3 mlrd dollarǵa baǵalandy. Avıaındýstrııada bedelin aıtarlyqtaı túsirip alǵan kásiporynǵa basqa da kompanııalar tapsyrys berip jatqanymen kúmándi ushaqtardyń qaı ýaqytta kókke kóteriletini naqty aıtylmady.
Árıne, bul kelip eýropalyq Airbus kompanııasynyń naryqtaǵy ornyn nyǵaıta tústi. Avıasalonnyń alǵashqy kúniniń ózinde 100-den astam ushaǵyn satyp úlgergen Airbus eki-úsh kúnniń ishinde 44 mlrd dollarǵa tapsyrys aldy. Ásirese, A321XLR transmagıstraldy modeli naryqqa qatysýshylardyń nazaryn kóbirek aýdardy. О́ıtkeni bul ushaqpen básekelestik týdyrýǵa tıis Boeing-tiń 737 MAX ushaqtarynyń máselesi kópshilikke belgili. Sondyqtan bul ónimge amerıkalyq American Airlines, avstralııalyq Qantas Airways, saýdııalyq Flynas, fılıppındik Cebu Pacific jáne basqa da álemdik iri áýe tasymaldaýshylar tapsyrys berdi. Tipti amerıkalyq tasymaldaýshy óz parkindegi Boeing-tiń 757-200 markaly eski ushaqtaryn Airbus-tyń jańa áýe kemelerimen almastyrmaq.
«Air Astana» Skytrax-2019 syılyǵyn ıelendi
ParisAirShow aıasynda áýe salasyndaǵy dástúrli Skytrax-2019 syılyǵy tabystaldy. Avıasııa salasynyń Oskaryna balanatyn bul syılyqtyń «Ortalyq Azııa jáne Úndistandaǵy eń úzdik áýe kompanııasy» atalymyn qazaqstandyq avıasııanyń kóshbasshysy atanyp júrgen «Air Astana» áýe kompanııasy bıyl segizinshi márte ıelendi.
Atalǵan sharada kompanııa basshysy Pıter Foster bul marapattyń borttyq qyzmet kórsetýdiń altyn standartyna ǵana tabystalatynyn, sondyqtan álemniń kóptegen iri kompanııalary qyzmet kórsetetin óńirlik deńgeıdiń ózinde top jarýdyń ońaı emestigin jetkizdi.
«Erekshe qýanyshtymyn. Bizge senim artqan jolaýshylarymyzdyń qyzmetimizdi joǵary baǵalaǵanyna alǵys aıtamyn jáne áriptesterimizdiń kásibı biliktiligine rızashylyǵymdy bildiremin» dedi marapattaý saltanatynda Pıter Foster.
Jolaýshylardyń áýedegi qyzmetke kóńili qanshalyqty tolatynyn zertteıtin táýelsiz Skytrax syılyǵy osymen 19 márte ótkizildi. 2018 jyldyń qyrkúıek aıynan 2019 jyldyń mamyr aıyna deıin atalǵan zertteýler aıasynda 300 áýe jelisindegi borttyq qyzmet kórsetý boıynsha júzdegen ult ókilderinen turatyn 21 mıllıonnan astam áýe jolaýshylary arasynda saýaldama júrgizilgen eken. Onda tirkeýden bastap, áýe kemesine otyrǵyzý, salonnyń jaılylyǵy, tazalyǵy, taǵamy men sýsyndary, kóńil kóterý júıesi jáne borttyq qyzmet kórsetý sapasyna deıin kóńil aýdaratynyn aıta ketý kerek.
Nur-Sultan – Parıj – Nur-Sultan
Túıin: Avıashoý – álemdegi týrısterdi eń kóp tartatyn aýqymdy is-sharanyń biri. Árıne, álemniń eń úzdik ushaqtarynyń kóz aldyńyzda túıile ushqan tuıǵyndaı, mamyrlaı qonǵan aq baýyr qazdaı túrli óner kórsetýi, tipti avıasııa áleminen habarsyz janǵa da tamasha áser qaldyrady. Bul sharaǵa kóptegen ushaqtar men tikushaqtar áldeneshe jyldan beri qatysyp kele jatsa da, kórermender qyzyǵýshylyǵynyń áste tómendemeýi de osyny kórsetse kerek. Onyń ústine bul úlken ekonomıka, úlken tehnologııa, úlken naryq. Oıdan oı botalady. Otandyq konstrýktorlarymyz qaı qıyrda júr? Ulttyq ushqyshtar býyny tárbıelendi me? Qazaqstanda tek «Eır Astana» áýe kompanııasy 2008 jyldan beri ab-initio ushqyshtardy daıarlaý baǵdarlamasy boıynsha jas qazaqstandyqtardy shet memleketterdiń ushý mektepterinde oqytyp, jumysqa qabyldap jatyr. Atap aıtqanda, olar shetelderdegi Patria (Fınlıandııa), AFTA (Irlandııa), FTE (Ispanııa) ushý mektepterinde 1,5 jyldaı oqıdy. Búgingi tańda 200-den astam otandastarymyz kompanııada ushaq tizginin basqaryp júr. Parıj áýejaıynan ultymyzdyń Talǵattary men Toqtarlary, Hıýazdary men Totylarynyń izin jalǵaıtyn jastardyń jańa býyny jarqyraı kórinse, kóbeıe berse degen tilekpen áýege kóterile berdik.
