Rýhanııat • 26 Maýsym, 2019

2018 jylǵy Qazaqstandaǵy balalardyń jaǵdaıy týraly baıandama

162 retkórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jyl saıynǵy «2018 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balalardyń jaǵdaıy týraly baıandamany» usynady, onymen tolyq kólemde QR BǴM Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý Komıtetiniń saıtynda tanysýǵa bolady.

Bul baıandamany QR BǴM tapsyrysy boıynsha jáne múddeli memlekettik organdardyń, úkimettik emes uıymdardyń qoldaýymen QR «Sandj zertteý ortalyǵy» táýelsiz zertteý kompanııasy daıyndady jáne elimizdiń balalar quqyqtaryn saqtaý salasyndaǵy jetistikter boıynsha da, sondaı-aq shuǵyl sharalar qabyldaýdy talap etetin problemalyq máseleler boıynsha da aqparatty qamtıdy. Sońǵy bes jylda balalar sanynyń ósýiniń oń dınamıkasy baıqalady, jyl saıynǵy ósim 2,6%-dy quraıdy. 2018 jyldyń sońynda 0-den 18 jasqa deıingi balalardyń sany 5 944 828 adamdy qurady.

Balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtýdyń ósýi baıqalady. 2017 jyly 3-6 jastaǵy balalardy qamtý 90,5%, 2018 jyly 95,2%-dy qurady. Buǵan 2018 jyly mektepke deıingi bilim berýge memlekettik bıýdjet shyǵystarynyń artýy yqpal etti (2017 jylǵa qaraǵanda 5,6%-ǵa artty).

Elde orta bilimge qol jetkizýdiń joǵary deńgeıi saqtalýda. Sońǵy jyldary oqýshylar kontıngentiniń ósýi baıqalady (2018 jyly ótken jylmen salystyrǵanda 3,5%-ǵa ósti).

Jyl saıyn ana men bala ólimi azaıyp keledi. 2010 jyldan bastap ana ólimi 1,6 ese tómendedi jáne 2018 jyly 100 myń tiri týǵandarǵa shaqqanda 14,0 qurady, náreste ólimi – eki ese tómendedi jáne 2018 jyly 1000 tiri týǵandarǵa shaqqanda 7,93 qurady.

Qazaqstan balalardyń qorǵanýynyń negizgi kórsetkishteri boıynsha damyǵan elderdiń deńgeıine jaqyndaı otyryp, TMD elderin basyp ozady. "KidsRights Index 2018" jyl saıynǵy halyqaralyq zertteýleriniń derekteri boıynsha balalar quqyqtaryn saqtaý ındeksi boıynsha 182 eldiń arasynda Qazaqstan 34-orynda (0,830 ball).

Qol jetkizilgen nátıjelermen qatar balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy problemalyq máseleler de bar. Birneshe jyl boıy Qazaqstanda qolaısyz otbasylardyń kórsetkishi turaqty. Jyl saıyn shamamen 15 myńnan astam balasy bar 10-12 myń jaǵdaıy nashar otbasy esepte tur. 2018 jyldyń sońynda ishki ister organdarynyń esebinde 9 137 qolaısyz otbasy tur, olarda 14 049 bala tárbıelenýde.

Quqyq buzýshylyq deńgeıiniń tómendeýiniń jalpy dınamıkasyna qaramastan, balalardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵyna baılanysty qylmystar kórsetkishi alańdaýshylyq týǵyzady. Seksýaldyq sıpattaǵy qylmystardyń úlesi balalarǵa qatysty qylmystardyń barlyq túrleriniń jalpy sanynan 35% quraıdy.

Býllıngtiń jasóspirimder ortasynda taralý máselesi erekshe kóńil bólýdi talap etedi. Balalarǵa áleýmettik saýalnama júrgizý nátıjeleri boıynsha, Qazaqstanda balalardyń 12,4%-y qurbylary, úlken balalar tarapynan emosııalyq jáne fızıkalyq zorlyq-zombylyqty bastan keshýde. Býllıngtiń saldary mekteptegi psıhologııalyq jaǵdaıǵa keri áserin tıgizip qana qoımaı, sonymen qatar bilim berý sapasyna da áser etedi.

Elimiz jyl saıyn ólimniń syrtqy sebepterinen 1000-nan astam 0-den 18 jasqa deıingi balalardy joǵaltady, 200 myńǵa jýyq túrli jaraqat alady. 2018 jyly Qazaqstanda 18 jasqa deıingi 1054 bala syrtqy sebepterden qaıtys boldy, 171 693 bala jaraqat pen ýlanýdyń qurbany boldy.

Balalardyń aqparattyq qaýipsizdigi máselesi ózekti. Saýalnama nátıjeleri boıynsha balalardyń jartysy (50%) ınternette 22.00-den keıin ýaqyt ótkizedi, balalardyń 30%-y Internet pen áleýmettik jelilerge psıhologııalyq táýeldi, saýalnamaǵa jaýap bergen balalardyń 10%-y zorlyq-zombylyqty jáne dinı sıpattaǵy ıdeıalardy áleýmettik taratý jelileri arqyly alady. Ata-analar tarapynan balalardyń qyzyǵýshylyqtaryn baqylaýdyń nasharlyǵy baıqalady, balalardyń 40%-dan astamy ata-analarynyń olardyń vırtýaldy qyzyǵýshylyqtarynyń baqylamaıtyndyǵyn atap ótti.

Baıandamada elimizdiń balalarynyń densaýlyq jáne qaýipsizdik, oqytý, tárbıeleý, demalys, bos ýaqyt, áleýmettik qoldaý, jan-jaqty damýǵa qol jetkizý máseleleri boıynsha jaǵdaıyn taldaýmen tanysýǵa bolady. Onda 2018 jyly balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ulttyq zańnamany damytý, bala quqyqtary týraly konvensııanyń jáne balalardyń quqyqtaryna qatysty basqa da halyqaralyq sharttardyń erejeleri týraly quqyqtyq aqparattandyrý máseleleri, balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq tájirıbe, resmı statıstıkalyq derekterdi taldaý jáne oryndalǵan áleýmettik zertteý negizinde ázirlengen bala quqyqtaryn saqtaý salasyndaǵy jaǵdaıdy jaqsartý jónindegi usynymdar kórsetilgen.

Baıandamany balalarmen jumys isteıtin mamandar, ártúrli mınıstrlikter men vedomstvolar, Qazaqstannyń úkimettik emes uıymdary, halyqaralyq sarapshylar, BAQ-tar, ata-analar qaýymdastyǵy jáne basqa da múddeli taraptar balalardyń quqyqtaryn saqtaý salasyndaǵy jaǵdaıdy jaqsartý úshin paıdalanýy múmkin.


Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanǵa sheteldik bankter keledi

Ekonomıka • Búgin, 10:23

Qostanaı fılarmonııasyna 75 jyl toldy

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Búgin, 09:08

Balýandar Tarazda bas qosady

Kúres • Búgin, 08:31

Grand Slam jarysynda beldesedi

Sport • Búgin, 08:30

Meksıkalyqtyń qarsylasy atanýy múmkin

Kásipqoı boks • Búgin, 08:29

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Ortsaılaýkomdaǵy semınar-trenıng

Qoǵam • Búgin, 08:11

Qazaq baspasóziniń piri atandyń

Qoǵam • Búgin, 07:54

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Búgin, 07:49

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Búgin, 07:48

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Búgin, 07:46

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Búgin, 07:43

Dostyq úıindegi bıznes-forým

Qoǵam • Búgin, 07:39

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Búgin, 07:32

Memleket bankterge qolushyn soza ma?

Qoǵam • Búgin, 07:25

Eń qymbat ulttyq brendter

Álem • Búgin, 07:23

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Búgin, 07:21

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Búgin, 07:18

Qoǵamǵa otbasy ınstıtýty qajet

Qoǵam • Búgin, 07:15

191 myń adam júıege qashan engiziledi?

Medısına • Búgin, 07:07

Qor aldynda úlken mindetter tur

Qazaqstan • Búgin, 07:04

Uqsas jańalyqtar