Agrosektordyń áleýeti qandaı?

Astyq eksporty ulǵaıdy

Mınıstr byltyr 20,3 mln tonna astyq jınalyp, 11, 7 mln tonnasy eksporttalǵanyn aıtty. Bul 2017 jylǵy deńgeıden 33%-ǵa kóp.

– Qarqyndy baq sharýashylyǵyn damytý maqsatynda ótken jyly 1 132 gektar, onyń ishinde Almaty oblysynda – 432, Jambyl oblysynda – 200, Túrkistan oblysynda 500 gektar jerge atalǵan úlgidegi baq ósirile bas­tady. 2018 jyldyń qorytyndysy­na sáıkes, jalpy ósimdik sharýashy­ly­ǵy ónimderin shyǵarý kólemi 3, 2%-ǵa ulǵaıyp, 2,4 trln teńgege jetti, – dedi sala basshysy.

Mınıstr mal sharýashylyǵy baǵy­tynda atqarylǵan jumystardy da tizbeledi.

– «Sybaǵa» jeńildetilgen nesıe esebinen 6 aıdyń ishinde 600-den astam otbasylyq et fermasy nesıe alyp, baǵdarlamanyń ıgiligin kórýde. Nátıjesinde byltyr et eksporty 18,7 myń, onyń ishinde syrtqa saýdalaǵan sıyr etiniń kólemi 4,7 myń tonnany qurap, 2017 jyldyń deńgeıinen 3 esege asty, – deıdi S.Omarov.

Buǵan qosa mınıstr sútti mal sharýa­shylyǵyn damytý úshin 2018 jyly 25 taýarly-sút fermasy paı­­da­lanýǵa berilgenin baıan­dady. Jal­py qýaty 6 myń bastan asatyn bul fer­malardyń 7-eýi óner­kásip­tik, 18-i otbasylyq ferma. Tek uıym­das­tyryl­ǵan sharýashy­lyqtardyń ózinde 1,5 mln tonna sút óndirilgen-di. Bul 2017 jylmen salystyrǵanda 7,6%-ǵa artyq.

Sheteldik naryqqa shyǵý maq­satynda Izraıl, Túrkııa, Kýveıt, Oman, Japonııa jáne Ońtústik Koreıa syndy memleketterden bas­qa Eýro­odaq elderimen de kelissóz júrgizý josparlanýda. Osy oraıda Qytaı tarapymen 2018 jyly eksportqa baǵdarlanǵan qazaqstandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderine qoıylatyn ımporttyq talaptardy kelisý jónindegi jol kartasyna qol qoıylǵanyn aıta keteıik.

Byltyrǵy jyldyń jalpy kes­tesine sáıkes aýyl sharýashylyǵy ónim­­deri­niń kólemi 3,5%-ǵa jáne tamaq ónim­deriniń mólsheri 1,6%-ǵa jo­ǵarylap, agrarlyq sektordyń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııa – 14,2%-ǵa jáne tamaq ónimderin óndirýge qu­ıylǵan ınvestısııalar 27,3%-ǵa jetken eken.

Apatty 41 sý qoımasy jóndeldi

– Sondaı-aq sý, orman sharýa­shy­lyǵy jáne janýarlar dúnıesi, jer resýrstary salasyndaǵy qyzmet­tiń qorytyndylaryna toqtala ketý­di jón kórip otyrmyn. Sý sharýashy­ly­ǵy salasynda tótenshe jaǵdaılar týyn­daýynyń aldyn alý jáne sý qoı­malarynyń qaýipsiz jumys isteýi úshin qol jetkizý maqsatynda apatty jaǵdaıdaǵy 41 sý qoımasyn qaıta jón­deý kózdelgen. 2018 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynda 2 ny­san qal­pyna keltirildi. Bul sý sharýa­shy­lyǵy obektileriniń qaýipsiz paı­­dalanylýyn qamtamasyz etýge, sýar­maly jerlerdi sýmen qamtýdy jaq­sartýǵa, sýdy tasymaldaý kezin­de oryn alatyn sý shyǵynyn qys­qa­r­týǵa múmkindik berdi. Apatty jaǵ­daı­daǵy 6 sý qoımasyn jańǵyrtý bıyl aıaq­talady. 5 nysanǵa qatysty qury­lys jumystary bastalyp, qalǵan 21 nysanǵa jobalaý-smetalyq qujat­tama ázirlenýde. 3 gıdrotehnıkalyq qurylys jaıdy qaıta jóndeý jáne erekshe apatty jaǵdaıdaǵy 1 nysandy kúrde­li jóndeý bitýge jaqyn. Bul Batys Qazaqstan oblysynda halyq sany 61 myń adamdy quraıtyn 16 aýyldyq eldi mekenge sý jetkizýge, 100 myń bas qoıǵa nemese 25 myń bas iri qara malǵa arnalǵan 180 myń gektar jaıylymdardy sýlandyrýǵa qosymsha sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn qurýǵa múmkindik berdi. Sondaı-aq bul Qyzylorda oblysynda 48,5 myń, Túrkistan oblysynda 5 myń, Jambyl oblysynda 6,8 myń gek­tar alqaptaǵy sýarmaly jer­ler­di sýmen jabdyqtaýǵa jol ashty. Bıyl 10 gıdrotehnıkalyq qury­lys jaıdy jańǵyrtý josparda bar. Respýblıkanyń 7 oblysynda (Al­maty, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl, Ba­tys Qazaqstan, Qyzylorda, Aqtóbe jáne Túr­kistan oblystary) jańa 22 sý qoı­masyn salýǵa qa­tys­ty teh­nı­­ka­lyq-ekonomıkalyq negiz­de­me ázir­leý jalǵasyp jatyr, – dedi S.Omarov. Ol ormandy alqap­ty mo­­laıtý maqsatynda 10 myń gek­tar­ǵa deıin jasyl aımaqty ósirý kóz­del­genin jetkizdi.

Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tar júıesin órkendetýde Shyǵys Qazaqstanda «Tarbaǵataı» mem­lekettik ulttyq tabıǵı parki jáne Jetisý óńirinde «Ile-Balqash» tabı­ǵı rezervaty qurylyp, erekshe qorǵaý­daǵy tabıǵı aýmaqtarynyń alańy 24, 7 mln gektarǵa nemese el aýdanynyń 9 paıyzyna jetipti.

Kıik atý toqtamaı tur

Balyq sharýashylyǵyna kelsek, 2018 jyly salalyq kásiporyndar 3400 tonna taýarlyq balyq ósirgen. Al 2017 jyly onyń kólemi 2700 tonna deń­geıin­de bolǵan. 2021 jylǵa qaraı bul kórsetkish 5 myń tonnaǵa deıin kóteriledi dep boljanýda.

2017 jyly eldegi kıik sany 152 myń bas bolsa, byltyr 215 myńǵa jetip, ósim 41%-dy kórsetken. Al qazir­gi esep boıynsha kıik sany 350 myń­nan asady. Vedomstvo basshysy kıik­terdi atý faktileri toqtamaı tur­ǵanyn málimdedi. 2018 jyly 77 brakonerlik oqıǵa anyqtalyp, 500 kıiktiń múıizi tárkilengen. Mınıstrlik Bas prokýratýramen, Ishki ister mınıstrligimen, Ulttyq qaýipsizdik komıtetimen birlesip, brakonerlikke qarsy jedel is-sharalar josparyn ázirlepti.

Mınıstr elde maqsatty túrde ıgerilmeı jatqan 7,6 mln gektar aýyl sharýashylyǵy jerleri (onyń ishinde egistik – 2 mln gektar, jaıylymdar – 5,5 mln gektar) anyqtalǵanyna da erekshe toqtaldy. Sol sebepti 3,7 mln gektar memleket menshigine qaı­tarylǵan. Onyń 3 mln gektary aýyl sharýashylyǵy aınalymyna tartylyp, 0,7 mln gektardy aınalymǵa qosý isi pysyqtalyp jatyr.

– «QazAgronyń» enshiles kompanııalary arqyly qarjylandyrý­dyń jalpy kólemi 400 mlrd teńgeni qurady. Bul holdıngtiń tájirıbesinde áli bolyp kórmegen kólem. Osynyń 96%-y nesıe men lızıngke jumsaldy. Shamamen 20 myń nesıe berildi. Bul oraıda kredıtterdiń 98%-y shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine taǵaıyndalǵanyn aıta ketý kerek. 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha salany qoldaýǵa 141 mlrd teńgeden astam qarajat jumsaldy. Tek «Eńbek» baǵdarlamasynyń sheńberinde ótken jyly shaǵyn nesıe berýge 44,7 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde 12 myńnan astam adam jumyspen qamtyldy. Bıyl shaǵyn nesıe berýge 44,7 mlrd teńge kózdelip otyr. Búginge deıin 7, 7 mlrd teńgege 1 749 mıkrokredıt berilip, 1 851 adam eńbekpen qam­tyldy, – dedi mınıstr.

10 mindetti júzege asyrý kózdeldi

Endi bıylǵy 5 aıdaǵy agrosek­tor­dyń áleýetine kóz júgirtelik. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kó­lemi 3, 7%-ǵa jetip, tamaq ónimderin óndirý 1, 2%-ǵa jáne sýsyndar óndirý 18, 9%-ǵa ósipti. Salaǵa ınvestısııa tartý boıynsha jaqsy ósim bar. Má­selen, 5 aı ishinde 124, 3 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, ótken jyl­ǵy dınamıkadan 52, 2%-ǵa eselengen. О́tkizý naryqtaryn keńeıtýdiń esebi­nen eksporttaý kólemi 11, 2%-ǵa ulǵaıǵan.

– Kóktemgi egistik jumystaryn júrgizý úshin 60 mlrd teńge kóleminde qarajat aýdaryldy. Sol boıynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerden 2012 ótinim túsip, onyń 1912-si 55,9 mlrd teńge soma­syna qarjylandyryldy. Qalǵan qara­jat egin jınaý jumystaryna baǵyt­talatyn bolady. Budan basqa «QazAgro» holdınginiń qarajaty esebinen 10,1 mlrd teńgege 269 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi nesıe aldy. Jalpy kóktemgi dala ju­mystary 19 mln gektardy qam­tydy. Onyń ishinde dándi da­qyl­dar 14,5 mln gektardy, maıly da­qyl­dar 2,7 mln gektardy, kókónis-baq­sha daqyldary jáne kartop 458,3 myń gektardy, azyqtyq daqyldar 1,2 mln gektardy, tehnıkalyq daqyldar (qant qyzylshasy, maqta, temeki) 144 myń gektardy qurady, – dedi Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri.

S.Omarovtyń aıtýynsha, mı­nıstr­­­lik memlekettik qoldaý­dyń tıim­­diligin eseleýde 10 mindet­ti jú­zege asyrýdy qolǵa almaq. Mu­­nyń qatarynda aýyl sharýa­shy­­ly­ǵy jerlerin utymdy paıda­laný, vete­rı­narlyq qyzmet pen baqylaý­dyń tıimdiligin arttyrý, aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy táýekelderdi saq­tandyrý, qarjylandyrýdyń qol­jetimdiligi, shıkizatty óńdeýdi damy­tý, sýarmaly jerlerdi retteý, bilim keshenin arttyrý, aýyl sharýa­shy­lyǵy kooperasııasyn damytý, topy­raqtyń jaı-kúıin jaqsartý jáne ártaraptandyrý, sondaı-aq sýbsıdııalaý bazasyn qaıta qaraý syndy máselelerge den qoıylmaq. Atalǵan mindetti mınıstrlik nazarda ustap, 2021 jylǵa deıin oryndamaq nıette.

Jaqsylyq MURATQALI,
«Egemen Qazaqstan»