Qoǵam • 28 Maýsym, 2019

Oı ústinde júretin bir qaýym bar...

405 retkórsetildi

Kásipqoı bokstyń «juldyzy» amerı­kalyq Charlz Sonnı Lıstonnyń jýrnalıster týraly erterekte tujyrym­daǵan bir qyzyq sózi bar.

Ol bylaı deıdi: «Gazet tilshileri naǵyz alańǵasarlarsha saýal qoıyp, ne bolsa sony su­raıdy. Kúnge qarap turyp, osy kún shapa­ǵyn shashyp tur ma deıtinin qaıtersiń?» Dene bitimine qolynyń uzyndyǵy sáıkes kel­meıtin, 213 sm sheńberde kez kelgen qarsy­lasyn shaq keltirmeıtin Charlz kúndiz-túni so­ńyna ere júrip, mazalaıtyn reporterlerge osylaı baǵa bergen. Átteń, nebári 38 jyl ǵana ǵumyr keshken ataqty Sonnı Lıston jýrnalıst qaýymynyń aqymaq ta emes, alańǵasar da emes, keıipkeri týraly bolashaq maqalasynyń mazmunyn ashý úshin «mıy ashyp», oı ústinde tolǵatyp, juldyzdyń aldynda birneshe baǵytta «ámbebep qyzmet atqaryp turatyn» erekshe qasıeti baryn bilmeı ketti...

Únemi oı ústinde júretin jýrnalıst degen qaýym bar. Oısyz pende bolar ma? Alaıda, jýrnalıst qaýymynyń ereksheligi – onyń táýlik boıyndaǵy oılaý qabiletiniń ámbebaptyǵy men jedeldigi. Nómirge salynatyn reportajdyń bútindelgen bas-aıaǵy, taqyryby, erteńgi maqalanyń jobasy men aýqymy, jaryqqa keshegi shyqqan maqalasynyń «býy», dál osy tusta aıaqastynan kele qalatyn nómirdiń kezekshiligi... tolyp jatqan taǵy basqa da tirshilikte jıi kezdesetin qolbaılaýlar men oı oılaýlar keıde, suhbat alýǵa kelgen keıipkeriniń aldynda ony, Sonnı Lıston aıtqandaı, «birtúrli» minezde kórsetip, tańǵaldyryp tanytary anyq! «Ádebı stıl men kórkemdep jaqsy jazý jýrnalıstiń ulan-asyr qyzmetiniń tıtteı bir bólshegi ǵana» degendi baspasóz sala­synyń keremet bilgiri ári keńesshiligi zor brı­tandyq jýrnalıst Devıd Rendall da beker aıtpaǵan-aý!

Úkimet qaıtadan daralap resmı kúndi bekitip bergen kásibı mereke ústinde joǵa­ry­daǵydaı «kúnniń shapaǵy» týraly tarıhı derek eske tekten-tek túsken joq. Onyń ústine búgingi kóbimiz – eki dáýir jýrnalıstıkasynyń kýágerimiz. Ol kezde astanamyz – Almaty. Buryn-sońdy oı túgili sanamyzǵa kirmegen jýr­nalıstermen ótkiziletin «press-kon­fe­rensııa» – baspasóz máslıhaty degen qu­bylys shyqty. Sırek kórsetiletin sheteldik kınofılmder arqyly ǵana kóztanys bolǵan sol press-konferensııalarǵa qatysyp, «ja­ńaǵa beıimdelip, erkin jýrnalıstıka de­genniń qyr-syryna úırene bastaǵandaı» bolyp qalǵanymyzben, mundaı jıynda qa­zaq tilinde bir suraq qoıylyp, oǵan jaýap qaıtarylsa, sonyń ózi úlken jeńiske balanatyn. Ádettegideı ol jyldary da orys tili alda júrdi. Prezıdent Nazarbaevtyń ózi bastap qazaqsha sóılegenniń ózinde buryn-sońdy mundaı «sharshy alańǵa shyǵyp baǵyn synamaǵan keshegi keńestik tilshiler», áıteýir, eńseni basqan bir tylsym kúsh kedergisinen óte almaı, kibirtiktep jatar edik, ótirik emes. Marat Toqashbaev, О́mirserik Juman, Áshirbek Kópishev, Tilekqabyl Myńjasar syndy áriptes aǵalar – «muzjarǵysh kemeler» qatyspaǵan keıbir jınalystar «qazaq tilinsiz» ótetin. Qazaqstanǵa táýelsizdik shapaǵatyn shashqan tusta birge kelgen túriktiń aqmyltyq tilshisi Enes Jansever biz sekildi kúnine Prezıdent rezıdensııasynan bastap, kem degende eki-úsh jerde úzdiksiz ótip jatatyn álgindeı press-konferensııalarda kóshti qazaqsha bastap, saýaldy qazaqsha qoıatyn. Qandaı jıyn bolmasyn, qandaı shetelden kelgen qonaq bolmasyn ol saýaldy qazaq tilinde joldaıtyn. Muny kórgen «Biz de oıana bastadyq». Birde sol Enesimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstrine ádettegideı maıda qońyr daýsyna salyp saýal joldar tusta «Kúrmetti Prezıdent...» dep «jańylysty». «Prezıdent emes» general tilshiniń bul qylyǵyna týlap qaldy. Sasyp-salbyraıtyn ol emes, ekinshi saýalyn da qazaqsha qoıdy. Qazaqsha bilip turǵanymen namysqoı mınıstrimiz alǵan betinen qaıtpaı «barshamyzǵa túsinikti tilde» jaýap qatty. Qarashadaı ǵana túrik balasynyń táýelsizdik tańynda qazaq tiliniń qamyn jep turǵanyn bizden, qazaq tildi jýrnalısterden basqa eshkim shyn baǵalaı almady. Eń bolmasa «biz sekildi de» oryssha joq Enes Janseverdiń 30 jylǵa jýyq buryn Almatyda jasaǵan erligi esten keter emes.

Qazir elimizdiń bas gazeti «Egemen Qazaqstan» gazetinde úsh tildi tilshiler qyzmet atqarady deseńiz bireý sener, bireý senbes... Press- konferensııalardaǵy qazaqshanyń da mysy basym! Aıtpaqshy, álem jýrnalısteriniń arasynda qaǵıdat bop qalǵan «Jýrnalıst – álemdegi eń eńbekqor jalqaý adam» sózin qalaı topshylar edińiz?! Shirkin, qazaq jýrnalısteriniń metri Sherhan Murtazanyń aıtqan «Jýrnalıster de atan túıe sekildi. Arqalaǵany altyn bolǵanymen, jegeni jantaq» degen sózin she?!

Mereke, qutty bolsyn áriptester!

Sońǵy jańalyqtar

Irgeli jobalar júzege asty

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jastardy jete tanýǵa jol ashty

Qoǵam • Búgin, 07:46

Qoldaý ǵylymǵa qajet

Qoǵam • Búgin, 07:39

Pleı-off kezeńine shyqqandar belgili

Fýtbol • Búgin, 07:37

Apta úzdigi atandy

Hokkeı • Búgin, 07:35

«Altyn tobylǵy» ıegerleri anyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 07:33

Súıispenshiliktiń anasy – yqylas

Rýhanııat • Búgin, 07:26

О́nim men ósim eselendi

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Tartymdylyq tereńdeı túspek

Aımaqtar • Búgin, 07:16

Úlken ómir jolynyń kezeńderi

Ekonomıka • Búgin, 07:13

Shardara GES-i tolyq jańǵyrady

Ekonomıka • Búgin, 07:05

Nagradalar tapsyryldy

Qoǵam • Búgin, 06:57

«Klassıktiń keshikken mahabbaty»

Kıno • Búgin, 06:51

Qushaǵy keń, júregi jumsaq

Rýhanııat • Búgin, 06:49

Túbir astyndaǵy teńdeýdiń sheshimi

Rýhanııat • Búgin, 06:45

Saltanatty is-sharaǵa qatysty

Prezıdent • Búgin, 06:37

Prezıdent el azamattaryn marapattady

Prezıdent • Búgin, 06:30

Uqsas jańalyqtar