Qatygezdik qasireti

Senbi, 30 naýryz 2013 2:03

О́mir bar jerde, ólim bar deıdi. Biraq ajaly jetkender men ajaly adam qolynan kelgenderdiń qazasyn eshqashan salystyrýǵa bolmaıdy. Sondyqtan eń aýyr nárse kúná kisi óltirý dep eseptelgen. Alaıda, jurttyń bári buny kúnániń eń aýyry-aý dep qaperine toqyp jatyr dep aıta almaısyz. Kisi óltirý de, oǵan qosa qyz zorlaý da jıi qaıtalanýda. Osyndaı aýyr qylmystardyń izin sýytpaı ashyp, sotqa zań talaptarymen dáleldi tarta bilgen tergeýshiniń biri Astana qalasy IID tergeý basqarmasynyń aǵa tergeýshisi, aǵa leıtenant Dııas Toqatov der edik.

Senbi, 30 naýryz 2013 2:03

О́mir bar jerde, ólim bar deıdi. Biraq ajaly jetkender men ajaly adam qolynan kelgenderdiń qazasyn eshqashan salystyrýǵa bolmaıdy. Sondyqtan eń aýyr nárse kúná kisi óltirý dep eseptelgen. Alaıda, jurttyń bári buny kúnániń eń aýyry-aý dep qaperine toqyp jatyr dep aıta almaısyz. Kisi óltirý de, oǵan qosa qyz zorlaý da jıi qaıtalanýda. Osyndaı aýyr qylmystardyń izin sýytpaı ashyp, sotqa zań talaptarymen dáleldi tarta bilgen tergeýshiniń biri Astana qalasy IID tergeý basqarmasynyń aǵa tergeýshisi, aǵa leıtenant Dııas Toqatov der edik.

Iá, tergeýshiler eńbegin kóp adam bile bermeıdi. «Ana adamdy óltirgen ustalypty ǵoı, sottalypty» degen áńgimemen bári bitedi. Al tergeýshi úshin kisi ólimi qupııasyn ashý qanshama ter tógýmen keletinin eshkim oılap jatpaıdy. Ol olardyń mindeti deıdi. Sol mindeti bolǵandyqtan da aǵa leıtenant D.Toqatov úsh birdeı eń aýyr qylmystyń betin ashty.

Sonyń biri Astana qalasynyń Saraıshyq kóshesindegi №30 úıdiń kire berisinde keshki saǵat toǵyzdyń shamasynda bolǵan oqıǵa. Otyz jastaǵy jigitti bireýler júrek tusynan aıaýsyz pyshaqtapty. Marqum alǵan jaraqatynan til tartpaı ketken. Al bul adamǵa kóz alartqan, dúnıe múlkine kóz tikken, qyzmetine qyzyqqan jandar kóp bolýy ábden múmkin eken. О́ıtkeni, marqum  qyzmeti oıdaǵydaı júrip, tabysy órlep turǵan JShS dırektory bolyp shyqty. Sondyqtan kásipkerler arasyndaǵy baq­talastar da, baılyǵyna qyzyq­qandar da, dúnıesine talas­qandar da ony jazym qylýy bek múmkin edi. Sonda ol kim? Joǵarydaǵylardyń qaısysy?

Sóıtse, tergeý barysynda anyqtalǵandaı, Astanaǵa ońtústik aımaqtyń birinen jumys izdep kelgen Bolat esimdi jigit elordadaǵy «sátti kúnderin» túngi klýbtan bas­tapty. Munda bári bar: araq ta, esirtki de, jeńil júristi boıjetkender de, aqsha da, qarý da… Tek tártip joq. Bul joly solaı boldy: Bolat sany jaltyraǵan, omyraýy ashyq qyz úshin astanalyq Esbergenmen shekisip qaldy. Judyryqtaryn tas túıip oryndaryna jaıǵasqan. Biraq tynyshtyq kópke uzamady. Bolatty Esbergenniń birneshe joldastary kelip, tysqa shaqyryp alyp ketti. Ar jaǵy belgili – naǵyz jigitter jekpe-jekke shyǵýǵa tıis. Kim kúshti, sol ana bıkeshterge ıe bolmaq.

Árıne, Bolat ońbaı taıaq jedi. Tipti, soqqylardan esinen tanyp qaldy. Degenmen, ol taıaq jeıtinin aldyn ala bilse kerek, Esbergen kóliginiń nómirin esine saqtap qaldy. Ishine kek túıip, qan jutty. Endi oǵan jumys izdeý emes, Esbergendi taýyp, kegin qaıtarý basty máselege aınaldy. Muny dosy Táńirbergenge baryp aıtty. Izdeıik, tabaıyq, óshimdi alaıyn dedi. Birneshe kún Astanany sharlap júrip, aqyry Esbergenniń kóligin kezdestirdi. Ol sol jaǵalaýdaǵy Saraıshyq kóshesinde ornalasqan sándi úıdiń besinshi qabatynda turady eken.

Sol kúni marqum keshkisin saǵat ondar shamasynda úıiniń aldyna kelip kóligin qoıdy. Kireberistegi páteriniń qońyraý túımesin basyp, áıeline óziniń kelgendigin habarlady. Áıeli sonda kúıeýimen domofon arqyly sońǵy ret til qatysqanyn jáne onyń ajalyna esik ashqanyn qaıdan bilsin. Kireberiste tyǵylyp kútip turǵan Bolat pen Táńirbergen Esbergendi qaq shekeden som temirmen qo­ıyp qalyp, oǵan qosa qarnyna pyshaq suqty. Bitti. Kózdi ashyp-jumǵansha bir adamnyń basy jarylyp, ishi aqtarylyp, kóz jumdy. Qolda qolǵap, aıaǵyna kıgenderi iz túspeıtin tegis tabandy qonyshty etikti Bolat pen Táńirbergen temir men pyshaqty paketke salyp, qoınyna qystyrdy da dalada turǵan kólikterine otyryp, jónderine kete bardy.

Sodan tergeýshi Dııas Toqatov kisi óltirýshini izdeýge kiristi. Túngi klýbta oryn alǵan Bolat pen marqumnyń arasyndaǵy shekisti bári umytyp ketipti. Marqumnyń joldastary ony qatardaǵy kún­delikti qaıtalanatyn san jaǵ­daıdyń biri dep esepteıdi eken. Biraq qamyrdan qyl sýyrǵandaı árbir oqıǵany, jaǵdaıdy elek pen tarazydan ótkize bilgen tergeýshi Dııas naǵyz kisi óltirýshi kim ekendigin dáleldep berdi.

Al elordanyń temir jol vokzaly mańaıynda páter jaldap turatyn Nurjan keshkilik bir bótelke araqty jartylaı tartyp alǵan soń tula boıy qozyp, boıdaqtyǵy sezilip, sonan tynyshy ketip, vokzalǵa qaraı bet aldy. Bul kezde tún ortasy aýyp ketken, jaıaý júrginshiler joqtyń qasy. Onyń ústine bul jaqta qalanyń ortalyq kóshelerindegideı jarqyrap turatyn samaladaı jaryq shamdar joq. Sondyqtan jalǵyz jortqan qaraqshyǵa qolaıly aýdan. Kenet Nurjan poezdardyń temir joldary ústinen salynǵan aspaly kópirmen bireýdiń asyqpaı túsip kele jatqanyn baıqady. Araqtyń qyzýymen tula boıyndaǵy kúshi tasyp turǵan jigit «kim de bolsa meıli tonaıyn nemese zorlaıyn» dep oılady. Aıtqandaı-aq «joly bolar jigittiń jeńgesi aldynan shyǵady» degendeı, suńǵaq boıly móldiregen bir arý kele jatyr. Mundaı qolaıly sátti Bolat qalaı ǵana qur jibersin. Artynan mysyqtabandap keldi de qaýsyra qushaqtap tamaǵyna kezdigin taqaı qaldy. «Dybysyńdy shyǵarsań – laqsha baýyzdaı salamyn!» dedi zildenip.

Áp-sátte qýyrshaqtaı súıkimdi, symdaı tartylǵan qyzdy de­dektetip jan aıaǵy baspaıtyn qýysqa alyp keldi. Sosyn aýzynan silekeıi aǵyp, alqyna dem alyp: «Sheshin!» dep buıyrdy. Qyz oǵan kónsin be, shyńǵyryp jiberdi. Biraq onyń daýysyn estıtindeı jaqyn mańaıda jan joq ekeni belgili. Sonda da bolsa alǵashqy qarsylyqtan sál tosylyp qalǵan Nurjan mundaıdy talaı kórip júrgendeı esin tez jıyp, etegine qos qoldaı jabysqan qyzdy betinen bir urdy. Soqqy qatty tıdi. Qarsylyq birden tyıyldy. Endi qyzdyń óz betimen kıimin sheshe almasyn bilip, ózi iske kiristi.

Boıjetken bireýdiń alaqanǵa salyp álpeshtep otyrǵan jalǵyz qyzy ekenin, óziniń súıikti jigitine turmysqa shyqqaly júrgenin, munyń taǵdyryna balta shappaýyn, baǵyn baılamaýyn ótinip, aǵataılap janushyra jalyndy, jylady. Biraq tońmoıyn arsyz dúleı óziniń nápsisin ǵana kózdedi. Sóıtip, tań qylaý bergenshe talyqsyǵan dármensiz qyzdy qaıta-qaıta zorlady. О́mirde mundaı zorlyq bolady dep oılamaǵan da, kórmegen de, bilmegen de qaıran jas arý endi ǵana búrshik jarǵan sabaǵynan úzilip túsken gúldeı tabanǵa taptalyp qala berdi.

Kim zorlady? Qandaı maqulyq muny jasaǵan? Eshkim bilmeıdi, qyzdyń ózi de eshteńe jarytyp aıta almaıdy. Biraq bilikti ári tapqyr da zerek tergeýshi úshin ıneniń jasýyndaı ilik bolsa da jetip jatyr emes pe. Sony tarqatyp, izdep, iz kesip, qyzdyń denesine jaǵylǵan uryqty zertteı kele aǵa leıtenant Dıas Toqatov qylmyskerdi tap basyp, anyqtady. Ol ońbaǵan ustalyp, qapasqa toǵytyldy. Araqtyń qyzýymen búldirip qoıyppyn, bir erkektik shalalyq jasappyn dep basyn tasqa soqqany áli kóz aldynda. Biraq keshirim bolmady.

Al úshinshi qylmysty ashý tipten kúrdeli bolǵany anyq. Elordadaǵy Almaty aýdanyna qarasty «Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda» kúzetshini túnde bireý óltirip ketken. Muny naǵyz kánigi qylmysker jasaǵany anyq baıqalady, eger kúzetshi óz-ózin óltirmegen bolsa. О́ıtkeni, tys­tan eshkim kirmegen sekildi: esik ashylmaǵan, tereze buzylmaǵan. Bári ishten ashylady. Biraq jertóledegi tereze áınegi ishten synǵan, óıtkeni, zertteý sony kórsetip tur. Jertóleden birinshi qabatqa, ıaǵnı kúzetshi turǵan bólmege ótý úshin temir esik ashylýy tıis. Ol da ishten ashylady.

Kim qalaı kirgen, kim shyqqan? Sonymen, bul shyrmaýyqtaı shyrmatylǵan órmek toryn tarqatýǵa taǵy da Dııas tergeýshi bilek sybana kiristi.

Sóıtse, bul sumdyq Astanaǵa jumys izdep kelgen orda buzar otyz bestegi jigit aǵasynyń istegen «tirligi» bolyp shyqty. Ol bul soıqandy kele sala jasamaǵan, áýeli osy HQO-nyń janyndaǵy sheberhanaǵa tereze, esik qurastyrýshy jáne ony ornatýshy bolyp jumysqa ornalasady. Sonda «Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń» esik, tesigin túgeldeı bilip alady. Qalaı kirý qajet, jabyq bolǵan jaǵdaıda qalaı shyǵý kerek degen sekildi, kózin baılap qoısa da qajetin adaspaı tabatyndaı daǵdylanady. Al, eń bastysy, temir esikterdi kúndelikti ózi ornatyp, alyp júrgendikten ol qulyptaýly bolǵan jaǵdaıda ony da topsasymen bildirtpeı alyp, ornyna qaıta ornatýdy úırenedi.

Birde ol kúzetshimen shekisip qalady da,  ekeýi dúrdaraz bolyp júrdi. Aqyry ózinen áldeqaıda kúshi basym kúzetshiden taıaq jep, esesi ketkendikten túndeletip jasyrynyp baryp óltirýdi durys dep tapty. Sóıtip, jınaǵan tájirıbesin paıdaǵa asyrýdy áýeli HQO-ǵa kirýden bastady. Ol túnniń bir ýaǵynda órt sóndirý baspaldaǵymen ǵımarattyń tóbesine shyqty. Qolyna sol jerden basynda shegeleri bar jumyr taıaqty aldy. Osymen kúzetshiniń basynan urmaqshy bolyp bekindi. Sóıtti de, ózi biletin qaqpaqtyń burandalaryn asyqpaı aǵytyp ashyp, shatyrǵa tústi. Odan úshinshi qabatqa baratyn temir esikti de qınalmaı ashyp, ishke endi. Sodan birinshi qabatqa tússe ózi bar qurylysyn biletin, ishten ǵana ashylatyn dáý temir emes, bolattan quıylǵan esik ótkizer emes. Munyń arjaǵynda alańsyz teledıdar tamashalap kúzetshi otyrǵany belgili. Rýslan álgi bolat esiktiń jaqtaýynyń sylaqtaryn túsirip, temir kirmelerdi eptep sýyryp, esikti áp-sátte jaqtaýynan bosatyp, sál jyljytty. О́zi syıatyndaı sańylaý paıda bolǵanda zyp etip ishke kirdi. Endi kúzetshiniń bólmesi alys emes.

Biraq kúzetshi de bir nárseden kúdiktendi me, qarsy kele jatyr eken. Rýslandy kórgende tań qaldy: – О́ı, sen munda qalaı kirdiń?! – degen suraq aýzynan eriksiz shyǵyp ketti. Biraq ol jaýaptyń ornyna qaq mańdaıdan qulashtaı urylǵan soqqyny aldy. Úshkir shegeler kirsh etip súıekten ótip, mıǵa qadaldy. Kúzetshi jan tapsyrdy. Munan keıin Rýslan asyqpaı ándete júrip, kúzetshiniń uıaly telefonyn, joǵary qabattaǵy HQO bastyǵynyń bólmesindegi jeke zattaryn aldy. Sosyn bolat esikti ornyna salyp, izin jasyryp, jertólege tústi. Ondaǵy shyǵar esik syrttan qulyptaýly tur eken. Muny ashýǵa biraz ýaqyt jumsaıtyn bolǵandyqtan, jertóleniń tereze kózin syndyrdy. Sol kezde abaısyzda qolyn qanatyp aldy. Odan eńbektep shyǵyp bara jatqanda bir aıaq kıimi qystyrylyp sheshilip, ishke túsip ketti. Ony alýǵa ýaqyt joq. Eski aıaqkıimdi kim eskere qoıar deısiń dep, taıyp otyrdy.

Mine, osy aıaqkıimdi qolyna túsirgen tergeýshi Dııas kóp keshikpeı onyń sońynan qýyp jetti. Rýslan, álbette, qashty, Almatyǵa baryp jasyryndy, odan Shymkentke keldi, aqyry ustaldy. Al onyń bul qylmysty qalaı, qaıtip jasaǵanyn tergeýshi naqty dáleldermen aldyna qoıdy. Rýslan bárin moıyndady. Sóıtip, bul qylmystardyń bári áıteýir ashyldy deımiz ǵoı, biraq «kekke – kek, qanǵa – qan» degen zaman kelmeske ketken sekildi edi. О́kinishke qaraı, aýrý qalsa da ádet qalmaıdy degendeı, sol zamannyń syrqaty qaıta orala bastaǵandaı kórinedi. Qalaı bolǵanda da, shyndyqtan qashyp qutylý múmkin emes deıdi burynǵylar. Sol shyndyqty myna Astana qalasynyń IID tergeý bóliminiń aǵa tergeýshisi, aǵa leıtenant Dııas Toqatov sekildi izshiler ashyp, qulaǵdar etip otyr. Demek, saq bolatyn, temirdeı tártipti qolǵa alatyn kez keldi, aǵaıyn.

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».