Bıznes áleminde tabysqa jetýdiń jolyn árkim ártúrli túsinedi. Jasyratyny joq, keıbir azamattardyń taýdaı talaby bolǵanymen, bilimi jetispeı jatady. Al qabileti barlar jeke ambısııasyna maldanyp, ýaqyt óte kele bastaǵan isin jarty jolda tastaýǵa májbúr. «Aqyldy kóp jasaǵannan surama, kópti kórgennen sura», deıdi dana halqymyz. Osy rette jastardy bıznestiń qyr-syryna qanyqtyryp eldegi kásipkerlik ortany arttyrýda «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń jóni bólek. Ásirese uıymnyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Bastaý Bıznes», sondaı-aq «Jas kásipker» syndy qanatqaqty jobalar Qazaqstandaǵy iskerlik salaǵa jan bitirdi desek, artyq aıtpaspyz.
Álemdik deńgeıde alyp qarasaq, jas kásipker sanatyna 18-35 jas aralyǵyndaǵy azamattar kiredi eken. Qazaqstandaǵy bul jas mólsheri – 18 ben 29-dyń arasy bolatyn. Keıin bul kategorııaǵa jatatyn azamattardyń jas mólsheri ulǵaıtyldy. Jappaı kásipkerlikti damytý jáne mıkroqarjylandyrý departamentiniń sarapshysy Qýanysh Ernııaz «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy boıynsha 2017-2018 jyldar ishinde 40 myńnan astam adam arnaıy oqytý kýrsynan ótkenin, sonyń 11 myńy óz kásipterin ashqanyn jetkizdi.
– 11 myń adamnyń 30 paıyzyn jastar quraǵanyn aıta ketken oryndy. Kóbinese jobaǵa qatysýshylar IT, saýda, óndiris salalary boıynsha óz isterin bastady. «Jas kásipker» baǵdarlamasyn iske asyrmas buryn qanatqaqty rejimde 4-18 naýryz aralyǵynda Almatyda 40 adamdy testik tártipte oqytyp, jastardyń qaýqary men suranystaryn pysyqtadyq. Alda taǵy da osyndaı sharalar júrgiziledi, – deıdi Q. Ernııaz.
«Jas kásipker» – «Bastaý Bıznes» jobasyna uqsas jastardy kásipkerlikke tartýǵa negizdelgen oqytý kýrsy. Mundaǵy kózdelgen meje – jumyssyzdyqty tómendetý, ozyq bıznes ıdeıalardy iske asyrý arqyly jastardyń kásipkerlik áleýetin damytý. Sol sekildi aýyldyq eldi mekenderde, monoqalalarda mıkronesıeler jáne kepildikter berip kásipkerlik bastamalardy qoldaý. Atalǵan joba – neet sanatyndaǵy jastarǵa, az qamtylǵan kópbalaly jas otbasylarǵa ári 18-29 jas aralyǵyndaǵy eńbekke jaramdy múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalypty.
– Qazir jastardy kásipkerliktiń qyr-syryn oqytyp, bıznestiń daǵdylaryna úıretetin bıznes-jattyqtyrýshylardy jobaǵa qatysýǵa shaqyramyz. Respýblıka boıynsha 20 myń adamdydy osy shara aıasynda qamtý kózdelgen. Olardyń basym bóligi Almatyda – 3200 adam. Desek te, muny arttyrý máselesi jaqyn ýaqytta qarastyrylmaq. Boljamǵa sáıkes bul tizim Almaty shaharynda 10 000 adamǵa jetedi dep kútilýde. Olardyń deni 18-29 jas aralyǵyndaǵy jumyssyz jastar, – deıdi «Atameken» UKP Jappaı kásipkerlikti damytý jáne mıkroqarjylandyrý departamentiniń dırektory Baýyrjan Orazǵalıev.
Kánigi maıtalmandar jastarǵa kásipkerlikti júrgizýdiń túrli qyr-syryn meńgertpek. Atap aıtqanda, ınvestısııa tartýdan bastap marketıngtik zertteý júrgizýge deıin ári basqa da bıznes-sýbektiler arasynda ekonomıkalyq baılanystardy tıimdi ornatýdyń ádisterine qanyǵatyn bolady. Kýrstyń uzaqtyǵy úsh aptany quraıdy eken. Onyń barysynda tyńdaýshylardyń kóshbasshylyq qabiletin damytý úshin arnaıy psıhologtar da tartylady dep kózdelýde. Osynyń nátıjesinde qatysýshylardyń keminde 20 paıyzyn bızneske jumyldyrý mindeti tur.
– Nelikten qazir Atameken fest forýmy syndy jıyndar jıi ótkizilip turady? Sebebi jastardyń kópshiligi jetistikke jetken zamandastaryn tyńdap, tájirıbe almasqysy keledi. Al 90-shy jyldary kásipterin ashqan adamdardyń psıhologııasy bólek. Olardyń iskerlik bolmysy óz zamandaryna saı. Sondyqtan búgingi jasqa óz dáýiriniń hedlaıneri jaqyn. Qazir ǵalamtordy paıdalanbaıtyn jastar kemde-kem. Bul oraıda «Atameken Academy» elektrondy alańy – táýlik boıy onlaın rejiminde otyratyn jastarǵa kásip ashýǵa taptyrmas qural. Munda oqý kýrsy ınteraktıvti túrde júrgiziledi. Taǵy bir aıta keterligi, bıyl el kóleminde 10 myń grant bólindi. Ol «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda kásipkerlik kýrsty támamdaǵan tyńdaýshylarǵa taǵaıyndalady. Onyń kólemi 200 aılyq eseptik kórsetkishti quraıdy. Sonymen qatar onlaın franshıza bırjasyn qurýdy qolǵa aldyq. Onda bıznes ashýdyń tıimdi joldary jáne shekteýli ınvestısııamen jumys isteýdiń utymdy ádisteri, buǵan qosa kásipkerlik paıdaly baǵyttaryna qatysty elektrondy katalog usynylady, – deıdi Q.Ernııaz.
Sarapshy maman osy salany órkendetýde otandyq qarjy ınstıtýttarymen de qarqyndy baılanys ornaǵanyn aıtady. Mysaly, jastar bıznesin kepilsiz jeńildikpen nesıeleý qolǵa alynýda. Soǵan sáıkes qarjy uıymdary 5 paıyzben 15 mln teńgege deıin ınvestısııa quıýǵa ázir. Eń bastysy, usynǵan jobańyz tartymdy ári saýatty qurylǵan bolýy shart deıdi «Atameken» UKP ókili.
Sóz basynda aıtyp ótkenimizdeı, Prezıdent eldi áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda órkendetý isinde jastarǵa erekshe senim artyp otyr. Bilim-biligi joǵary, eńbek ketýge qulshynyp turǵan jastardyń sany kóbeıse, bul el ekonomıkasynyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa yqpal etetini sózsiz.
Jaqsylyq MURATQALI,
«Egemen Qazaqstan»
