Qazaqstan • 02 Shilde, 2019

El qýanyshy eselengen kún

235 retkórsetildi

Elimizdiń abyroıyn asyryp, mereıin ta­sytqan, qazaq balasynyń qaı qıyrǵa sal­sa da top jaryp, erliktiń eren úlgisin kór­sete alaryn dáleldegen tulǵalarymyz bar­shylyq. Solardyń arasynda ǵaryshker­lerimizdiń orny bólek.

Qazaqstandyqtar erekshe qýanǵan, rýhymyz kóterilip, kóńilimiz shattanǵan kúnderdiń biri – 1 shilde. Dál osy kúni qazaqtyń qarapaıym uly – Talǵat Musabaev ǵaryshqa attanǵany belgili...

Tarqata aıtar bolsaq, 1991 jyly 2 qazan­da qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbá­ki­rov ǵaryshqa samǵap, júktelgen tapsyrmany minsiz oryndap, aman-esen sol jylǵy 
10 qazanda jerge oralǵanyna kýá bolǵan barsha qazaqstandyqtardyń qýanyshy 1994 jyly 1 shildede eselene tústi. Sebebi osy kúni ǵaryshker Talǵat Musabaev alǵash ret túpsiz kókke el amanatyn arqalap attanǵan edi.

Qarǵaly kentinen (Almaty oblysy Jambyl aýdany) shyqqan batyr ul osy saparynda qasıetti Qurandy, Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Týyn, Eltańbasyn jáne Baıqońyrdyń bir ýys topyraǵyn ózimen birge ǵaryshqa alyp bardy. Bul tarıhymyzda buryn-sońdy bolmaǵan oqıǵa edi. Ol qaıta qonǵan kezde atalǵan qundylyqtardy elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevqa tapsyrdy. Osy­laısha, Talǵat Musabaev qazaq­tyń ekinshi, álemniń 309-shy ǵa­rysh­keri, ashyq ǵaryshqa shyqqan al­ǵashqy qazaq retinde tarıhta qaldy.

Onyń ǵaryshtaǵy alǵashqy qyzmeti 1994 jylǵy 1 shildede bastalyp 4 qarashaǵa deıin sozyldy, ıaǵnı ushý uzaqtyǵy 125 táý­lik 22 saǵat 53 mınýt 36 sekýnd­ty qurady. Ashyq ǵaryshqa eki ret shyqty, onyń jalpy uzaq­tyǵy 11 saǵat 7 mınýtty qu­rady. Osy saparda Qazaq­stan Respýblıkasynyń ǵyly­mı eksperımentteriniń ekin­shi baǵdarlamasy tabysty oryn­daldy, sondaı-aq Reseı, AQSh, Ger­manııa, Fran­sııa elderi­niń ǵy­lymı baǵdar­la­malary júze­ge asyryldy.

Osy ushý ýaqytynda tarıhta alǵash ret «Mır» stansasy – Medeý» (Almaty) telekópiri ótti. T.Musabaev ǵaryshtan «Azııa da­ýy­sy» konkýrsyna sálem jolda­dy jáne gıtaramen ózi súıe­mel­deı otyryp, uly Abaıdyń «Kó­zim­niń qarasy» ánin oryndady.

Halyq Qaharmany Talǵat Mu­sabaev budan keıin de eki ret ǵaryshqa ushyp, el mereıin ese­ledi. Onyń biri 1998 jylǵy 29 qańtar men 25 tamyz aralyǵyn qamtydy. Ushý ýaqyty shamamen jeti aıǵa sozyldy. Osy sapar barysynda «Mır» stansasynda stansanyń júıeleri men agregattary isten shyǵýyna baılanysty kóptegen shtattan tys jaǵdaılar oryn alyp, jaǵdaı óte kúrdeli boldy. Degenmen, ekı­paj músheleri óziniń saýatty is-qı­myldarymen «Mır» ǵarysh keshenin qutqaryp qaldy. Osy uzaq ekspedısııa ýaqytynda T.Mu­sabaev Qazaqstan, Reseı, AQSh, Japonııa men Eýropa odaǵy el­deriniń úshinshi keńeıtilgen ǵaryshtyq baǵdarlamasyn oryndady.

 Bul saparynda «As­tana – «Mır» orbıtalyq stan­sasy» ti­keleı telekópir ýaqy­tynda T.Musabaev Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń jańa astanasynyń tu­saý­keserine qatysty. Adamzat tarı­hynda alǵashqy ret ǵarysh­ta­ǵy ǵaryshker óz eliniń Prezı­den­ti men halqyn memleket as­ta­­na­synyń ashylýynda quttyq­tady.

Ǵaryshqa úshinshi ushýy 2001 jylǵy 28 sáýir men 6 mamyr aralyǵynda júzege asty, ıaǵnı uzaqtyǵy 7 táýlik 22 saǵat 4 mınýt 3 sekýndty qurady. Bul joly T. Musabaev «Soıýz TM-32» ǵarysh kemesiniń komandıri retinde reseılik ǵaryshker Iýrıı Batýrın jáne álemniń birinshi ǵaryshtyq týrısi, AQSh azamaty, mıllıarder Dennıs Tıtomen birge ushty. Osy ushýmen ǵaryshtyq týrızm ǵasyry ashyldy. T.Musabaevtyń ekıpajy jerge «Soıýz TM-31» kemesimen oraldy. Bul XXI ǵasyrda jáne úshinshi myńjyldyqta Jer planetasynan ǵaryshqa birinshi ushqan keme bolǵandyqtan, este qalarlyq oqıǵa boldy.

 

Sońǵy jańalyqtar

Prezıdent Ahmetjan Esimovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 11:14

Atyraý: Úsh aptada 17 bala joǵaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:06

Úndistanda 47 gradýs ystyq boldy

Álem • Búgin, 09:37

80 jyldan keıin ıesin tapqan hat

Rýhanııat • Búgin, 09:22

Taldyqorǵanda úshem dúnıege keldi

Aımaqtar • Búgin, 09:06

Munaı-gaz sektorynyń syn saǵaty

Ekonomıka • Búgin, 07:22

Qomaqty qarjy bólinedi

Pikir • Búgin, 07:20

Mal baqqanǵa bitedi

Aımaqtar • Búgin, 07:10

Jatyr moıny obyrynyń aldyn alady

Medısına • Búgin, 06:57

Zulmat zardaby

Tarıh • Búgin, 06:54

Qala damýyna qarqyn beredi

Ekonomıka • Búgin, 06:46

Dala danyshpany

Abaı • Búgin, 06:43

Turar Rysqulov tálim alǵan mektep

Tarıh • Búgin, 06:38

Halyq únemdeýge kóshti

Ekonomıka • Búgin, 06:35

Indetti tártip jeńedi

Koronavırýs • Búgin, 06:31

Uly náýbet: qasireti men taǵylymy

Tarıh • Búgin, 06:30

Tyńaıtqysh topyraqty qunarlandyra ma?

Ekologııa • Búgin, 06:27

Abaı murasy Bishkekte talqylandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar