Qonaqta
Keldi mine, bir qonaq,
Ákelgeni
– shokolad.
Bar bolǵany
bir qorap.
Ákelgendeı
beınebir
Fabrıkany
kóshirip,
Árbir sózin
ósirip
Sóılep otyr
kósilip.
Keldi taǵy bir qonaq
Jetipti bul
qur qol-aq.
Toı ıesi
qarady
Oǵan sonsha
tesilip,
Dir-dir etti
qabaǵy,
Kózi mirdiń
oǵyndaı
Qurqol kelgen
qonaqtyń
Kózin tesip
barady.
Dedi ishinen
«Jetektep
Otyrǵyzyp
qaıtemin,
О́zi-aq oryn
tabady».
Keldi taǵy bir qonaq
Baıqalady
isinen
Sózge, iske
múlde olaq.
Jarqyraıdy,
altyn ba?!
Qalypty sheti
ashylyp,
Ákelgen zatyn
turdy orap.
Toı ıesi
asyǵyp
Alǵanynsha
syılyǵyn
Asyqqanyn
jasyryp,
Qolyn soza
bergende
Ákelgeni
qonaqtyń
Jerge tústi
shashylyp.
Ol – aspaly
sham eken.
«Úıdegi alǵan
shamymen
Mynaý bir
sham par eken», –
Dep qonaqty
tórdegi
Otyrǵyzdy
orynǵa.
Bergen syıy qolynda
Qýanyshtan
terledi.
Dep qoıady
ishinen:
«Durys boldy
kelgeni!»
Kirdi qonaq
taǵy da,
Júz myń teńge
bergeni.
Ony súıip,
qushaqtap,
Otyrǵyzdy
janyna.
Shaqyrypty kórshi edik,
«Uıat bolar
kórse jurt»,
Dep on myńdyq
usyndym.
Azsynǵanyn
on myńdy
Sóz bergende
túsindim.
Ishimnen:
«Netken toı!»dedim,
Eń sońynda
sóıledim,
Demedi «Jaqyn
kórshi edik»...
Jatty kelgen
qonaqtar
Syılyǵymen
ólshenip...
Jemqordyń haty
Kúni-túni
aqsha bop ańdyǵanym,
Taǵy da aldym,
Taǵy da,
taǵy da aldym.
Qazynanyń
múlkine salyp qoldy,
Jymqyrýǵa,
Alýǵa daǵdylandym.
Qunyǵý ma, álde bul jastyǵym ba,
Temirin de,
qymqyrdym astyǵyn da!
Jegenimnen
asatyp qoıǵannan soń,
Qoldap, qorǵap
dos boldy bastyǵym da!
Kelmepti ǵoı degen oı ustalamyn,
Jeýden qýat,
boıǵa erek kúsh alamyn.
Qunyqqannan
eskerip-elemeppin
Júrgenimdi
júzinde ustaranyń.
«Dánikken jan qudaısyz, kereń balam,
Dánikkennen
batady tereńge adam!
Ala jibin
attama esh adamnyń!» –
Aıtýshy edi
aqyl ǵyp degendi Anam.
Bala kúngi
ańsatyp adaldyǵym,
Sol bir sózin
esime alam búgin.
«Ala jibin
attama esh adamnyń»,
Aıtar osy
aqylym saǵan da, ulym!
Qasiretti pendeniń esirgeni,
Umyt bolady
esti sóz esindegi.
Saǵan, ulym,
kesirim tıetinin
Oılamaǵan
ekenmin, keshir meni!
Keshegi ótken babalar halyq dedi,
Tanytty eldi,
olardy tanytty eli!
Al men kimmin?!
Kúni-túni
silkileıdi
Ar-uıatym
jaǵamnan alyp meni!
Bıleýshi tek adaldyq bul álemdi,
Kúmánim joq,
ulym-aý, buǵan endi!
Jeń ushynan
jalǵasyp jebegender
Bir-aq kúnde
jaýym bop shyǵa keldi!
Oılap almaı attaǵan bir qadamyń,
Jolyqtyrady
eken ǵoı muńǵa qalyń.
Men aqshany
urlasam,
Bilmeppin-aý
Aqsha meniń
arymdy urlaǵanyn.
Bul – jan syrym, ulym-aý, bul – aqylym,
Anyq endi,
erjettiń, uǵatynyń!
Aıttym bárin
jalǵan sóz, aram aqsha
Bir kún orǵa
bilsin dep jyǵatynyn!
Sabaq bolsyn degenim basqaǵa bul,
О́zińdi-óziń
meńgerip, basqara bil!
Adaldyqqa
jetpeıdi eshteńe de
Aramdyqqa
batady aqshaǵa qul!
О́sip-ónbes tek ózim, ózim degen,
Oılap sony
kezim kóp kóz ilmegen.
Qaryn qamyn
jegenim ókintedi
Halyq qamyn
oılaıtyn kezimde men.
Qaıǵym – qamyt bolǵanda, qamshy – muńym,
Túspeıdi
endi asyǵym alshy búgin.
Hatymdy oqy,
jasyrma eshkimnen de,
Aǵaıynǵa
jetsinshi jan shyrylym.
Serikbaı OSPANULY
QOSTANAI
Syny ketpegen samaýryn
Ábdýǵalym tal-terektiń kóleńkesinde qozy
qarnyn sıpap, kúreń shaıdy simire bergeni sol, anadaıdan Aıshahaným: «Ánýar úılený
toıǵa shaqyrypty!» dep qaldy. Ábekeń oǵan selt etken joq: «Ne kóp, qazir toı-tomalaqtan
attap júre almaısyń», dedi de qoıdy.
Áıeli únsiz qalǵan buǵan:
– Oý, estidiń be, qalǵyp ketkennen saýmysyń? – dep jatyr.
«Áı, áıel zatyn-aı, qaıdaǵy bir toıǵa bola káıip saqtap bir isher shaıyńdy da buzady»
dep ishteı keıip: «Tirimin» dep belgi berdi.
– Tiri ekenińdi bilemin, oǵan aparar syı-sııapatty surap turmyn.
– О́ziń bil, báıbishe, ne aparsań da erkińde.
– Atamyzdan qalǵan samaýrynnyń reti?..
– Ol pálekettiń, syry ketip sıdıyp qalǵan joq pa edi?
– Qumǵa tyǵyp ysqylasam, jyltyrap shyǵa keledi. Ondaıda munyń
janynda sary altynyń beker qalsyn.
– Ana sý aǵar qulaǵy, ótkende burap kórip edim, tat basyp,
basylyp qalypty.
– E, ony qoıshy, aparatyn bolsaq retin keltirer edim. Álde,
seniń ana atańnan qalǵan «sý jańa» qalpaǵyńdy aparsam ba eken?
– E, meıliń, áıteýir retin keltirý ózińnen.
Baraban oınalyp, mýzyka shyrqalyp Ánýardyń sharbaǵynda toı-tomalaq
ta bastaldy. Ábdýǵalym basynda atasynan qalǵan «sý jańa» qalpaǵy, qasynda altynnan
ary jaltyraǵan samaýryndy kóterip Aıshahanýmy – toı darbazasynan attady.
Reti kelgende Ábdýǵalym eki jasqa tiler tilegin júrek túkpirinen
tebirene turyp aıtyp, úı ıesine maqtaýyn jetkize ákelgen syıynyń syn-sapasyn áýelete
tabys etip, ornyna omala qalǵany sol, kórshisi Mahmýd:
– Ájemniń aıtýy boıynsha, bul samaýryndy
seniń atańa meniń arǵy atam syı etip usynǵan eken, – dep kúńk ete qaldy.
Sonymen, ne kerek, sary samaýrynnyń bir oqıǵasy osy, odan
keıin de syrǵyp talaı toı-tomalaqtyń kýási boldy. Jańaǵy kópti bilip kósemsip otyrǵan
Mahmýd balasyn úılendirgende qabaq shytpaı qabyldap aldy. Odan Ábdýǵalymnyń qyzy
kúıeýge tıgende Mahmýd kórshisi qýana-qýana toıǵa qosqanym dep ákep berdi. Ábdýǵalym
da kelesi kim qyz uzatyp, kelin túsirer eken dep kútip júr. Odan ári óziniń de eki
qyzy boıjetip qaldy.
Magomedbek OSMANOV
Bir aýylda kóktemde jańbyr
jaýmaı qurǵaqshylyq qaýpi tóngennen keıin jurt jınalyp, tasattyq beripti. Biraq qyzyq
bolǵanda, osy aýyl qudaıy bergen saıyn kórshi eldi mekende jańbyr jaýady eken. Taǵy
mal soıyp, tasattyq beredi. Taǵy kórshi aýylda seldetip jaýyn jaýady. Tipti úshinshi
márte qurbandyq shalǵan kezde kórshi aýyldy sý alyp kete jazdapty. Al qudaıy bergen
aýylǵa bir tamshy da tambaıdy. Jurt ań-tań bop balgerge barǵan ǵoı. Sóıtse balger
qumalaǵyn shashyp jiberip:
– Aınalaıyndar-aý, kórshi aýyldan urlap alyp kelgen maldaryńdy emes, ózderińniń
maldaryńdy soımaısyńdar ma? – degen eken.
DAMYTÝ
Meńlibaıdyń áıeliniń tegi – Súttibaeva, al jaqyn
aǵaıyny Bekjigittiń áıeliniń famılııasy – Júndibaeva bolsa kerek.
Bir dastarqan basynda otyrǵanynda Mákeń ázildep:
– Biz mal sharýashylyǵy jaǵyn erterek, úılengen kezde qamdaǵanbyz, – deıtin kórinedi.
– Endi sút pen júnnen tarshylyq kóre qoımaspyz...
О́Z ÚIIMIZDEN ShYǴADY
Mákeńniń bajalyq jaqyndyǵy bar kórshisi agronom
Qońyrbaevpen anda-sanda bir jartylyqty bóle iship, qaýqyldasyp turatyn ádetteri bar
eken. Sátine qaraı Mákeńniń balalary ile-shala úılenisip, kelinderi de enesimen rýlas
bolyp shyqsa kerek. Iаǵnı, ákesimen baja dese de bolǵandaı. Toı ótkesin birer kúnnen
keıin jumystan birge qaıtqan agronom baıaǵy ádetpen kórshisiniń úıine qaraı buryla
bergeninde, Meńlibaı:
– Osy jerden toqtaı qalyńyz, – deıdi qatqyldaý
únmen. – Buryn bajany syrttan izdep, sizge jaǵdaı jasaýshy edim, endi jalynbaımyn.
О́ıtkeni baja bitken óz úıimnen shyǵatyn boldy. Negizi – qaı nárse de ózińnen shyqpaı
jarymaısyń degen ras eken, – deıdi sóziniń sońyn kúlkige aınaldyryp.
BASYNAN BASTASYN
«Eńbekshi» keńsharynda jumys isteıtin Jálı jastaý
kezinde jumys tártibin jıi buzyp qoıatyn kórinedi. Onyń túsinik jazyp, keshirim suraǵan
qaǵazdarynyń ózine bir papka tolsa kerek. Ondaı qylyq, árıne basshylyq nazarynan
tys qalmaıdy, kináli kisige artynsha shara kesiledi nemese keıinnen syıaqy berý,
basqa da áleýmettik jeńildikter jasaý kezinde eskeriletini bar, aldynan kese-kóldeneń
shyǵary anyq. Sol shamada keńshar dırektory Úpilmálik Myrzahanov basqa sharýashylyqqa
qyzmet aýystyrady da, onyń ornyna basshylyqqa Jamalhan Baetov taǵaıyndalady. Aýys-túıisten
soń, olarǵa tabys tilegen pikirler, jumys barysyndaǵy usynystar aıtyla bastaıdy.
Jurttyń sońyn ala sóz suraǵan Jálı:
– Jańa taǵaıyndalǵan dırektordyń jumysty
jańasha bastaýy qajet degen pikirge qosylamyn, – deıdi. – Ol úshin oǵan jaǵdaı jasaǵanymyz
jón, sondyqtan burynǵy basshymyz Mákeń meniń burynǵy túsinikterimdi ózime qaıtarsyn,
sonda jańa dırektorǵa maǵan arnaıy jańa papka ashyp, jańasha jumys bastaýyna múmkindik
týar edi, – dep jurtty dý kúldiripti.
TENDER «JEŃIMPAZY»
Aqmaıalyq Qurmanáli qarııa «Eńbekshige» kúıeý edi.
Sol aýylda turatyn qaıynaǵasy qaıtys bolady da, sýyq habar tıisimen áıeli ekeýi
ózgelerge qaramaı, sýyt jolǵa shyǵady. Ertesine aýyldaǵy aǵaıyndary qudalarǵa kóńil
aıtýǵa barǵan kezde, kúıeýlik izetti umytpaǵan Qurekeń esik aldynda samaýrynǵa shoq
salyp júrse kerek. Jasy jetpisten asqan kisiniń oshaq qasynda júrgenine namystanǵan
balalarynyń biri naǵashylaryna renish tanytady. Sonda Jálı bylaı dep basý aıtypty:
– Jıenjan, bul aýylǵa, bul rýǵa kúıeý bolǵandar
az emes. Sonyń birazy «jolymyz edi» dep keshe samaýryn qoıýǵa talasyp ta qaldy. Myna
mártebeli jumysty seniń ákeńe zorǵa degende tender arqyly jeńip alyp berip otyrmyz.
Buǵan qýan! – degen eken kúlmesten.
QAIDA QAShASYŃ?
Tili «r» árpine
kelmeıtin Tólen bul árip kezigetin sózge jolamaıdy. Máselen, aıyrdy – shanyshqy, sıyrdy
– buqanyń áıeli dese, qorany – pana, qarany – shymqaı deı salady. Áıteýir, «r» árpi
joq balama sóz qoldanýǵa usta. Munysyn ózgeler ańǵara da bermeıdi. Degende, kópshilik
emes pe, onyń bul minin betine basatyndar da tabylyp qalady. Sonyń biri – naǵashy
týys bolyp keletin boqtampaz Báden álgi jıenin kezdestirip qalyp:
– R-dy aınalyp qashqan ákeńniń aýzyn...
– dep boqtap salsa kerek.
Nurmahan ELTAI
Qyzylorda oblysy
SOTTAǴY
«SOLAQAI» SО́Z
Sot zalynda:
–
Aıyptalýshy, ózińizge taǵylǵan aıypqa qatysty ne aıtasyz?
– Maǵan
oılanýǵa biraz ýaqyt berseńizder...
– Jaraıdy,
bes jyl jete me?
* * *
Tergeýshiniń
is qaǵazyndaǵy jazý:
«Kúdiktige bultartpas
aıyp taǵylyp, nátıjesinde kúdiktiniń qobaljyǵany sonshalyq – murnynan qan ketip,
tórt tisi túsip, eki qabyrǵasy synyp tyndy...».
* * *
Advokattyń eki túri bolady: biri – zańdy jetik meńgergen, ekinshisi sotty
jaqsy tanıdy.
* * *
Jazasyn óteýshiniń
uǵym-túsinigi: «Zańdy túsinip bolmaısyń: meni bólke nan urlaǵanym úshin sottap
jiberdi de, endi myna jerde maǵan kúnine bólke nan tegin berip otyrady».
