Festıval ejelgi babalar izin eske saldy

Festıvaldyń Bı-aǵa aýylynda uıymdastyrylýy da teginnen- tegin emes. Áıet aýyldyq okrý­­gine qarasty Novoılın el­di mekeniniń janynda otyz jyl­ǵa jýyq ýaqyttan beri Qola dáýiriniń qorymy qazylyp ja­tyr. Arheologııalyq ekspedı­sııa­nyń jetekshisi Emma Ýsma­nova óziniń ár eldegi áriptes­terimen, pikirlesterimen aqyl­dasa kele, osy festıvaldyń dás­túr­li ótip turýyna bel baılap­ty. Festıvalǵa Reseıdegi jáne Qa­zaq­standaǵy qolóner ortalyq­tary men tarıhı qalpyna kel­tirý klýbtarynyń mamandary jınaldy. Onyń ashylý saltanatynda Emma Ýsmanova Nor­vegııanyń ataqty arheologi jáne saıahatshysy Týr Heıer­dal­­dyń qyzy Helena Elızabet Heıerdaldyń hatyn oqyp berdi. Ol hatta ákesiniń qurmetine atalǵan festıval­dy maqtanysh tutatynyn jetkizipti. Sonymen qatar ákesi sekildi tarıhty, ótkendi zertteý jas urpaqty rýhanı baıytatynyn, bilimin molaıtatynyn aıtyp, festıvalǵa tabys tilepti.

Tobyl óńirinde ekinshi ret ótip otyrǵan halyqaralyq fes­tıval ǵylymı qoǵamdastyq pen jalpy jurtshylyqtyń ara­syndaǵy kópir bolýdy maqsat tut­ty. Uly dala tósinde kimder ót­ti, ejelgi babalardyń qandaı izi qaldy, adamzat órkenıetine olar qandaı úles qosty? Festı­val­dy uıymdastyrýshylar osy su­raq­tar árkimniń kókeıinde tu­rýy kerek dep biledi.

– Uly dalada jylqynyń qolǵa úı­retilýi, arba dońǵalaǵynyń, me­tall balqytýdyń, toqyma isi­niń, atqa miný óneriniń paıda bolýy, qola dáýiriniń áshekeıleri adam­zat tarıhyndaǵy jahandyq ma­ńyzy bar jańalyqtar bolatyn. Bizge olar týraly aq­parat­tyń barlyǵyn arheo­lo­gııalyq eskertkishter jet­kizdi. Festıval qonaqtary jań­ǵyrt­­qan, qaıta qalpyna kel­tir­gen arheologııalyq materıaldar ta­myry tereńge ketken tarı­hymyzdan mol maǵ­lumattar be­redi, eń bastysy qo­ǵam­dyq ta­­rıhı sanany silkıdi, – deı­di Lısakov arheologııalyq eks­pe­dısııasynyń jetekshisi Emma Ýsmanova.

Festıval qonaqtary ejelgi adam­dar paıdalanǵan qarýdyń, qural­dardyń, kıimder men ydys­tardyń júnnen, teriden, saz balshyqtan, aǵashtan, qamystan, tastan jasalý tehnologııasyn kórsetti. Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń «Margulan centre» arheologııalyq ortalyǵyndaǵy «Umai» ǵylymı-zertteý laboratorııasynyń meń­ge­rýshisi, qalpyna keltirýshi, qu­rastyrýshy Tatıana Krýpa ejelgi zamandaǵy toqyma buıymdaryn zerttep, jańǵyrtyp, usynyp júr.

– Tas, qola dáýirindegi ejelgi ba­balar bastaǵan tehnologııalardy órkenıet damytty, biraq túp negizi ózgergen joq. Júnnen jip ıirýdiń, toqýdyń, tipti metall balqytýdyń alǵashqy «álippesi» bizdiń dáýirimizge de­ıingi ǵasyrlarda qalaı bolsa, áli de sol kúıinshe, tek damydy. Olardy nege tek qana arheo­logtar, ǵalymdar bilýi tıis? Ǵylym men jurtshylyqtyń ara­sy jaqyndaýy kerek. Men Ýk­raınadaǵy harkovtikter to­qyǵan uzyn túktikilemdi jań­­ǵyrtyp júrmin. Qazir ol umy­tylǵan. Ejelgi babalar qal­dyr­ǵan oljanyń barlyǵy da or­taq muramyz. Ýkraına Deshti Qyp­shaq dalasymen shektesedi, Uly dalamen jalǵasyp jatyr. Túktikilemder, jalpy toqyma qazaq dalasynda, túrki jurtynda da keremet damyǵan. Osylardyń tarıhy búgingi, keler urpaq úshin taýsylmaıtyn rýhanııat, – deı­di Tatıana Nıkolaevna. О́tken ǵasyrdyń aıaǵyna deıin qazaqtyń ár qyzy kilemshi edi... Festıval qonaqtarynyń áńgimelerinen bizge de úlgi alatyn ıgi isterdi baı­qadyq. Reseıdiń Chelıabi oblysynan kelgen «Arheos» tarıhı jobalar ortalyǵy, Hanty-Mansydan kelgen «Halyqtyń kórkemdik kásipshilik pen qol­óner» ortalyǵy da jumys baǵy­tyn mektep oqýshylaryna, bala­larǵa baǵyttaǵan. 

– Balalarǵa ólke tarıhy tý­raly aýyzben aıta salý óte jeńil. Al ejelgi babalardyń qu­ralyn, qarýyn, turmystyq zattaryn olar qolymen ustap kórgendegi, buıymdardy ózderi jasaýǵa ty­rysqandaǵy nátıje tipti bólek. Bul eń aldymen ba­lanyń boıynda týǵan ólkege de­gen patrıottyq, ulttyq sanany qalyptastyrady. О́ıtkeni bala týǵan jer tarıhy týraly tek estip qoımaıdy, ony óziniń áreketi arqyly túısinedi. Bala kompıýterge qadalýdan, túrli bos qııaldan turatyn fılm­derge qyzyǵýden aýlaq bolady, olar erte bastan ǵylymǵa, sarap­tama jasaýǵa qalyptasady, – deıdi «Arheos» tarıhı jobalar ortalyǵynyń jetekshisi, ǵalym Ivan Semıan. Ol balalarǵa tas­tan, balshyqtan qural jasap kór­setti.