Elbasynyń arqasynda qurylǵan tutastyq pen qoǵamdyq kelisimniń modeli álemniń qubylmaly jaǵdaıynda óziniń ómirsheńdegin kórsetip, halyqtyń basyn biriktirýshi qural retinde qala beredi. Dál osy model áralýandyqta birlikti saqtap, qazaqstandyq jáne etnomádenı biregeılikti qalyptastyrdy. Qazaqstan – bir Otan, bir taǵdyr. Osyndaǵy barlyq etnos ókilderi patrıotızmniń jarqyn úlgisin kórsetip, óz taǵdyryn el taǵdyrymen baılanystyrady.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXVII sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev «Biz búgin múlde jańa tarıhı kezeńde ómir súrip otyrmyz. Eldiń ekonomıkasy, qoǵam ómiri, tehnologııalar kúrdeli ózgeristerge ushyrady. Biz olardyń kóbin qabyldap, birazyn úırenýdemiz. Osy ózgeristerdiń arasynda ózgermeıtin qýatty qundylyq bar. Ol – qoǵamnyń birligi men ultaralyq kelisim. Qazir ol bizdiń basty qundylyǵymyzǵa aınalǵan. Kúndelikti ómirde biz ony baıqamaıtyn da shyǵarmyz, biraq bolashaqta naq osy faktor bizdiń bəsekelestikke tótep bere alýymyzǵa múmkindik beredi», dedi. Tuńǵysh Prezıdent óz sózinde qazirgi álemdegi orasan ózgerister dáýirinde úsh mańyzdy nársege erekshe nazar aýdaryp, ótpeli kezeń álemdi burynǵydan qaýipsiz ete almaǵanyn, etnosaralyq kıkiljińder asa qýatty degen elderdiń týyn qulatyp jatqanyn jáne jahan tynyshtyǵy óte qubylmaly ári osal bolyp turǵanyn aıtty. Bul árqaısysymyzǵa birlikti, kelisim men ózara túsinistikti saqtaýǵa mindetteıdi. Belsendi etnos ókilderiniń basyn qosyp otyrǵan etnomádenı birlestikter yntymaǵymyz ben tutastyǵymyzdy nyǵaıtý úshin osy baǵytta qarqyndy jumys atqaryp, ortaq iske ynty-shyntysymen kirisýi kerek.
Etnomádenı birlestikter barlyq qundylyqtardy, salt-dástúrlerdi jandandyrý men damytýdyń mol tájirıbesine ıe. Árbir etnomádenı birlestik azamattardyń, ásirese jas urpaqtyń sanasynda baýyrmaldyq, uıymshyldyq qasıetterdiń qalyptasýyna áser etedi. Birlikti, kelisim men ózara túsinýshilikti nyǵaıtýǵa erekshe úlesin qosady. Osyndaı yntymaǵymyzdyń jarqyn bir úlgisi retinde «Dýstlık» Qazaqstan ózbekteri etnomádenı birlestikteriniń qaýymdastyǵyn aıtar edim. Bul qaýymdastyq bıyl jarty jyldyń ózinde dostyq pen tatýlyqtyń týyn kótergen aıtýly is-sharalarǵa bastamashy boldy. Máselen, mektepterde kóp tildi bilim berýdiń halyqaralyq konferensııasyn, «Memlekettik tildi bilý – paryzym» dástúrli konkýrsyn uıymdastyrdy. Sondaı-aq «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń aıasynda da birqatar shara ótkizdi.
Biz qazaqstandyq ózbekterdiń elimizdiń qoǵamdyq jáne ekonomıkalyq ómirine belsene aralasatynyn, olardyń el birligin bekite túsetin ártúrli salalardaǵy jetistikterin maqtan tutamyz. Aramyzda halyqaralyq iri sport dodalarynda júlde alyp, Kók týymyzdy kóterip júrgen darabozdar bar.
Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy jyly týysqan elderdiń arasyn odan saıyn jaqyndata tústi. Baýyrlas halyqtyń barys-kelisi artyp, ásirese ońtústik óńirde dýmandy sharalar jıiledi. Sonyń bir aıǵaǵy Shymkent qalalyq drama teatry kórshi elge gastroldik saparmen baryp, birneshe aımaǵynda mádenıet jáne óner qaıratkerleriniń kezdesýleri uıymdastyrylyp, qasıetti oryndardy aralady. Mundaı merekeli, berekeli bastamalardyń bári baýyrlas elderdiń ortaq qundylyqtaryn, úzdik salt-dástúrlerin jańǵyrtady, sol arqyly jas urpaqtyń boıyna izgilik, meıirbandyq qasıetterin sińirip, irgemiz bekı túsedi.
Qazaqstanda barlyq etnos ókilderiniń óz tilin tolyq meńgerip, ulttyq qundylyqtaryn saqtap, damytýǵa jaǵdaı jasalǵan. Bul – osy eldegi turaqtylyq pen kelisimniń dińgegi. Halyqtyń túgel memlekettik tildi meńgerýge degen qulshynysy, ynta-jigeri bizdiń basymyzdy quraıtyn, oı-pikirimizdi bir arnaǵa toǵystyratyn qural dep túsinýimiz kerek. Osy turǵyda elimizdegi ár ózbek qazaq tilinde erkin sóıleıdi dep nyq senimmen aıta alamyn. Sózimdi naqtylaý úshin myna derekti keltirgenim durys bolar: Túrkistan oblysynda búginde bizdiń balalarymyz 19 ózbek mektebinde, 101 qazaq-ózbek aralas mektebinde oqıdy jáne 14 mektepte qazaq-ózbek-orys tilderinde bilim alady. Jalpy mektep jasyndaǵy 100 myńnan asa ózbek balasy osy elde jasalǵan barlyq múmkindik pen qamqorlyqty sezinip ósip keledi. Sondyqtan qazaq tilinde sóılegenimiz kezinde qıyn-qystaý zamanda qanshama ultty qushaq jaıa qarsy alǵan qazaqtarǵa degen zor alǵysymyz, qurmetimiz bolady ári aýyzbirshiligimizdi odan saıyn jarastyrady.
Kúrdeli kezeńder, syn saǵattar basymyzdy ydyratpaı, qaıta yntymaǵymyzdy nyǵaıta túsedi. Buǵan – tarıh kýá. Sonyń bir dáleli jaqynda ǵana Arystaǵy tosynnan kelgen apat barlyǵymyzdyń qabyrǵamyzdy qaıystyrǵanymen, birligimizge syzat túsire almady. Arys halqynyń basyna túsken aýyr jaǵdaıdy búkil el óz qaıǵysyndaı qabyldap, tilek-nıeti bir boldy. Elimizdiń ár óńirinen, tipti shetelderden de alańdaýshylyq bildirip, kómek qolyn sozǵan jurttyń qarasy qalyń boldy. Olardyń ishinde túrli etnomádenı birlestikter de bar. Birligimiz synalatyn osy oqıǵaǵa bizdiń «Dýstlık» ózbek qaýymdastyǵy da beıjaı qaramaı, kóńili jarym aǵaıynnyń janynan tabyldy. Qaýymdastyq ata-anasynan adasyp qalǵan balalardy óz ortalyqtarynda panalatyp, №61, 53, 54 mektepterde kómek kórsetti. Sondaı-aq Túrkistan qalasynda qart adamdarǵa qamqorlyq jasap as-sýymen birge 200 oryndyq balabaqshany daıyndady. «Birlik bar jerde – tirlik bar» degendeı, el basyna qandaı kún týsa da yntymaǵy berik el aýyrtpalyqty qaıyspaı kótere biledi. Sondyqtan osy tutastyǵymyzdyń, tatýlyǵymyzdyń týyn tik ustap, el aman, jurt tynyshta ómir súreıik, aǵaıyn!
Ikram HAShIMJANOV,
«Dýstlık» Qazaqstan ózbek etnomádenı birlestikteri qaýymdastyǵynyń tóraǵasy
