Osydan 15-20 jyl burynǵy medısınamen qazirgi densaýlyq saqtaý júıesin salystyrýǵa kelmeıdi. Otanymyzdyń iri qalalarynda medısınalyq klasterdiń qalyptasýymen tynysy ashylǵan búgingi medısınanyń jetistigi, pasıentterdiń burynǵydaı sheteldik mamandarǵa jaltaqtamaı óz jerinde sapaly qyzmet alýyna múmkindiktiń týýy sonyń dáleli. Olaı demegende she, bıyldyń ózinde qazaq jerinde buryn-sońdy álem elderinde bolmaǵan tolyqtaı jasandy júrek operasııasy 3 adamǵa jasalyp, úzilip keteıin dep turǵan úmit qaıta jalǵandy. О́tken jyly ǵana 47 balanyń jilik maıy aýystyryldy. Alaıda mundaı qymbat kúrdeli operasııaǵa degen suranystyń budan da basymdyqta ekeni aıqyn. Osy rette Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov bylaı deıdi: «Otandyq medısınadaǵy mańyzdy jetistikterdiń biri – jilik maıyn transplantasııalaý. Bul otandyq medısınamyzdaǵy eń bir tolǵandyrarlyq, jan aýyrtarlyq máseleniń biri. Balalarymyzdy jilik maıyn transplantasııalaý úshin shetelge jiberýge májbúr bolyp otyrmyz. Ol ońaı operasııa emes jáne daıyndyqtyń uzaq merzimin, uzaq ýaqyt boıy kútim men ońaltýdy talap etetin úderis. Shetelge jiberý arqyly bul problemany tolyq sheshý múmkin emes. Búgingi tańda qajettiliktiń jartysyn ózimiz ótep otyrmyz. Taıaý 2-3 jylǵa jasalǵan jol kartamyz bar, onda problemany eńseremiz degen oıdamyz», – deıdi.
Shynymen de mınıstr aıtsa aıtqandaı qazaqstandyqtardyń barlyǵyn birdeı sapaly joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek alý máselesi oılandyratyny haq. Bul dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma. Keıde mamandardyń biligi azdyq etse, keıde kóńili jetpeı qalatyn tustar az emes. Sol sebepten halyqtyń kóp rette otandyq dáriger qaýymyna aıtar bazynalary kezdesedi. Áıtse de sóılegen sıfrlar medısına jetistikteriniń az emestigin aıǵaqtaıdy. Máselen, elimizde ana ólimi – 9, náreste ólimi 6,5 paıyzǵa tómendegen. Sońǵy 3 jylda elimizde negizgi medısınalyq-demografııalyq kórsetkishterdi jaqsartýdyń oń dınamıkasy baıqalyp, ómir súrý uzaqtyǵy 0,85 jasqa ulǵaıdy, jalpy ólim 3 paıyzdan asa azaıyp, týberkýlezden bolatyn ólim 29 paıyzǵa tómendegen. Sonymen qatar halyqtyń ózi kóńil aýdarmaıtyn densaýlyǵyn tekserýde skrınıng jasaýdyń mańyzy joǵarylaı túsýde. Qazaqstandyqtardyń densaýlyǵyn nyǵaıtý maqsatynda qolǵa alynǵan ulttyq skrınıngtik baǵdarlama eresek turǵyndar men balalardy jedel zertteýdiń 7 túrin qamtyp, tekserýden jyl saıyn ótkizip júrgeninen eldiń barlyǵy habardar. Tipten, «ýchaskelik meıirger mazamdy aldy, skrınıngten ótińiz dep shaqyryp qoımaıdy», deıtinimiz de bar. Sonyń arqasynda bıyl 7 mıllıonnan astam adamdy qamtıtyn 12 mıllıonnan astam tekserý júrgizilip, 304 myńǵa jýyq aýrý anyqtalyp, shamamen 260 myń adam esepke alynypty.
Mınıstrdiń jyl saıynǵy esebinen málim bolǵandaı qoǵamdyq densaýlyqty basqarý boıynsha sharalar jospary qabyldanyp, mektep oqýshylarynyń densaýlyǵyn qorǵaý jónindegi jańa standarttar engizilipti. Tolyqtaı alǵanda, 12 mıllıonnan astam adam salamatty ómir saltyn qalyptastyrý sharalaryna tartylǵan kórinedi. Bul – halyqtyń basym kópshiligi degen sóz. Alaıda salamatty ómir súrý saltyna da, elimizdegi densaýlyq salasyn reformalaýdaǵy mańyzdy meje – Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýǵa da eldiń elp ete túspegeni belgili. Sebebi kóńilde kúmán men kúdik te, úmit pen sengen kúni senimim aldanbasa eken degen oı jatyr. MÁMS densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý deńgeıin arttyrýǵa qanshalyqty kómektesedi? Medısınalyq qyzmet sapasyn jaqsartýǵa qalaı qol jetedi? Bul saýaldarǵa vedomstvo basshysy: «Memleket densaýlyq saqtaý salasyna ıaǵnı, halyqqa kórsetiletin tegin medısınalyq qyzmetterge jyl saıyn 1 trıllıon teńgege jýyq qarjy bóledi. 2017 jyly salaǵa jalpy memleket pen azamattardyń jeke shyǵyndaryn qosqanda 1 trln 759 mlrd teńge jumsalǵan. Onyń 550 mlrd teńgesi – halyqtyń «qaltasynan» shyqqan qarajat. Iаǵnı, azamattardyń jeke shyǵyndary 2010 jylmen salystyrǵanda 3 ese artqan. Keler jyldan bastap engiziletin saqtandyrý júıesi osy shyǵyndardyń ósý qarqynyn tómendetýge kómektesedi. Medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý sheńberinde birqatar qyzmetterdiń qoljetimdiligi keńeıtiledi. Olardyń sanatyna qymbat turatyn dıagnostıkalyq qyzmetter de kirip, oǵan arnalǵan qarajat 3 ese ósedi. Stomatologııalyq qyzmetterdi qarjylandyrý 2,3 ese ulǵaıady. Saqtandyrylǵan tulǵalar úshin medısınalyq saqtandyrý júıesiniń paketi medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin aıtarlyqtaı arttyrýdy kózdeıdi», – dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, saqtandyrý arqyly ómir boıy qarjy tapshylyǵynyń zardabyn tartyp kele jatqan konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmetterdi qarjylandyrý deńgeıi úsh esege artady. Qazir salalyq mamannyń konsýltasııasyna 700 teńge tólense, al naryqta onyń quny shamamen 5-6 myń teńge turady. Sonyń arqasynda memlekettik emdeý mekemelerinde bilikti salalyq mamandardyń turaqtaýyna qol jetkizýge bolatyndaı. Al saqtandyrý júıesi iske qosylǵanda dárigerlik qyzmettiń baǵalaýyn arttyratyn tarıfterdi 15 prosentke ósirýge múmkindik týady eken. Tarıfter demekshi mınıstr «Tarıf tek memleket pen emdeý mekemeleriniń arasyndaǵy prosedýra. Kópshilik, halyq ta densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jalaqyny Densaýlyq saqtaý mınıstri nemese memleket bekitedi dep oılaýy múmkin. Al is júzinde, bul olaı emes. Biz medısınalyq uıymdarǵa kórsetken qyzmeti úshin tóleımiz. Iаǵnı, appendısıtti emdese onyń bekitilgen baǵasy bar. Ony tarıf dep aıtamyz jáne osy tarıf arqyly jalaqy shyǵyndaryn qalyptastyramyz. Biz osy tarıfti medısınalyq qyzmetkerlerge aqsha jetýi úshin arttyramyz», – degen.
MÁMS jumys isteıtinder úshin bálkim tıimdi shyǵar, al jumysy joqtar ne isteıdi? Tegin medısınalyq kómektiń jáne medısınalyq saqtandyrý júıesiniń jańa paketterin engizý birinshi kezekte halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toptaryna medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵanyn alǵa tartady mamandar. Búgin zańnamamen jekelegen medısınalyq qyzmetterdi alý úshin azamattardyń áleýmettik turǵydan osal 8 sanaty anyqtalǵan. Olar balalar, júkti áıelder, kóp balaly analar, zeınetkerler jáne basqalar deıdi, al bul adamdardyń sany shamamen 10,9 mln-dy quraıdy jáne olardyń barlyǵy memleket tarapynan saqtandyrylmaq.
Densaýlyq saqtaý salasyn reformalaýda el úmit artyp otyrǵan áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamy jyl basynan beri memlekettik tapsyrys boıynsha kórsetilgen qyzmetter úshin 464 mlrd teńge tólegen eken. Bul kepildendirilgen medısınalyq kómek paketi sheńberinde bekitilgen kelisimsharttardyń jalpy somasynyń 53,5 prosenti deıdi qordyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Botagóz Jaqselekova. Onyń aıtýynsha 2019 jyly MSQ kepildendirilgen kómek túrlerin kórsetýge qulshynys bildirgen medısına uıymdarymen 868 mlrd teńgeniń kelisimsharty jasalypty, al munyń ótken jyly bólingen qarjydan 6 prosent artyq ekenin eskergen jón. «Jumys kestege saı júrip jatyr. Bólingen qarajat medısına mekemeleriniń operasııalyq shyǵyndaryn óteýge jetkilikti», – deıdi Botagóz Jaqselekova.
Bıyl memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa 1416 medısına uıymy kirisse, sonyń 708-i jekemenshik klınıka eken. Byltyrmen salystyrǵanda memtapsyrys oryndaýǵa qulshynys tanytqan jekemenshik klınıkalardyń sany da 64-ke artypty. Memlekettik tapsyrysty alǵan jekemenshik klınıkalar sany jaǵynan Shymkent, Nur-Sultan, Almaty qalalary men Qyzylorda jáne Jambyl oblystary kósh bastap tur.
