Kúndelikti kúıbeń tirlikten qolymyz sál bosasa, kópshiligimizdiń qos janarymyz smartfonǵa qadalatyny ras. YouTube hostıngi nemese onlaın kınoteatrdan qalaǵanyńdy kóreıin deseń, qyzyldy-jasyldy jarnamasy jarqyrap, san túrli kazıno men býkmekerlik uıymdar kóz aldyńa menmundalap turady da qalady. Álbette, buǵan kópshiliktiń basym bóligi ılanbas, desek te birdi-ekili adam qyzyǵýshylyqpen siltemege bas suǵýy ábden múmkin. Sol qyzyǵýshylyq talaılardyń qarjylyq ári moraldyq-psıhologııalyq ahýalyna qomaqty nuqsan keltiredi.
Al qumarlyqtyń quryǵyna ilingenderdiń sany elimizde 400 myńǵa taqap qalǵan eken. Olardyń árqaısysynyń qaryzy ortasha eseppen alǵanda 10 mln teńgege jeteǵabyl.
Bul oraıda Ekonomıkalyq tergeý qyzmetine suraý salyp, resmı statıstıkaǵa qanyqtyq. Qarjy monıtorıngi komıteti, profılaktıkalyq jumys jáne baqylaý basqarmasynyń asa mańyzdy ister boıynsha jedel ýákili Erden Juma 2018 jyly zańsyz oıyn bıznesine qatysty 337 qylmystyq is tirkelgenin, sonyń 266-sy boıynsha is aıaqtalǵanyn aıtady.
Osy rette eskeretin jaıt, qoldanystaǵy zańǵa sáıkes kazıno men oıyn avtomattaryn Almaty oblysyndaǵy Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵalaýynda jáne Aqmola oblysynyń Shýche aýdanynda jergilikti atqarýshy organ belgilegen aýmaqta ornalastyrýǵa ruqsat etilgen. Basqa aımaqtarda ornalastyrýǵa zańmen tyıym salynǵan. Zańsyz oıyn mekemesin ashqany, ustaǵany nemese olar úshin úı-jaıdy berýmen qatar oıyn bıznesi salasyndaǵy qyzmetti lısenzııasyz júzege asyrǵany úshin Qylmystyq kodekstiń 307-baby boıynsha 7 jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen, – deıdi Erden Juma.
Buǵan qosa byltyr quqyq qorǵaýshylar tórt transulttyq qylmystyq topty quryqtapty. Anyqtalǵandaı, zańdy belshesinen basqandar 17 qalada qumar oıynhanalardy ýysynda ustap otyrǵan. Tártip saqshylarynyń málimetinshe, zańsyz ındýstrııanyń kirisi 10-12 mlrd teńgeniń aınalasynda bolǵan.
Qumar oıynǵa kúıgen keıipker
Jaǵymsyz statıstıkany tolyqtyrǵandardyń biri elordalyq
N.O. degen azamat (Keıipkerdiń qalaýy boıynsha esimi jasyryn saqtaldy). Biz býkmekerlik
keńseniń qyzmetine jıi júginetin tanystarymyzdyń biri arqyly bul keıipkermen tanysyp-bilisip
aldyq. Sonymen
24 jastaǵy N.O. Aqtóbeden bas shaharǵa 2014 jyly kóship kelip, memlekettik qyzmetke
ornalasqan. Osydan bir jarym jyl buryn ol joǵaryda aıtylǵan onlaın kazınonyń birine
kirip, oljaly bolýdy qalasa kerek. Bastapqyda ájeptáýir jeńisterge jetip júrgen.
Alaıda, ýaqyt óte kele oıynǵa basybaıly berilip ketkenin ózi de ańdamaı qalady.
Qumartqany sonshalyq, qyzmeti bylaı tursyn, tipti ómirlik jary men jórgektegi balasyna
nazar burýdy qoıady. Utqanynan utylǵany kóbeıe berdi. Aqyry esesin qaıtarý úshin
nesıe alyp, qaryzǵa belshesinen batyp tynady. Nátıjesinde áıelimen ajyrasyp, qaıǵysyn
shólmekpen basýǵa tyrysypty. Sóılese kele sheshilip sala bergen jigit keı-keıde ómirimen
qosh aıtysýǵa bekingen sátteri de bolǵanyn jasyrmaı aıtyp berdi.
– Alǵashynda jaı qyzyǵyp, kazınonyń saıtyna kirip kórdim. Meniń joǵary bilimim bar, azdap esepke táýirmin. Tigiletin utys pen paıdaly koeffısıenttiń joǵary ekenine kóz jetkizgen soń nar táýekelge bel býdym. Keremetteı jeńip júrdim demeımin, biraq usaq tıyn bolsa da utystarym úzilmeıtin. Birde úıge jumystan sharshap kelgen edim. Ádettegideı kompıýterge otyryp, oıynnyń utystaryn baqyladym. Sonda kúndegige qaraǵanda aıtarlyqtaı úlken «kýsh» (Úlken aqsha) báske qoıylypty. Árıne mundaı múmkindikti jiberýdi ábestik bolar dep eseptedim. Sol sebepti nesıe kartamdaǵy bar qarajatymdy utysqa tiktim. Biraq kútkenim oryndalmady. Búkil qarajattan aıyrylyp qana qoımaı, ózim mınýsqa kirip kettim. Endigi maqsat shyǵynnyń ornyn jabý úshin bárin qaıtaryp alý boldy. Utylǵanyma shamdanyp, balaǵa tólenetin járdemaqyny da oıynǵa saldym. Jarym qatty ashýlandy. Biraq senesiz be, mundaıda kóz tumshalanyp qasyńdaǵy adamdardy kórmeıdi ekensiń. Seni tek jalǵyz maqsat qana jeteleıdi – utylǵan somany qaıtarý. Quddy bir «Zombıge» aınalyp ketesiń. Bul ómirdiń maǵan bergen úlken sabaǵy. Ony esime túsirýdi qalamaımyn. Bul táýeldilikten arylý úshin jaqyndarymnyń kómegimen Shvesııaǵa baryp emdeldim. Qudaıǵa shúkir, ómirlik joldasym jáne balammen qaıta qaýyshtym. Qazir ýaqyttyń barlyǵyn otbasym men týystaryma arnap júrmin. Bul maǵan berilgen sońǵy múmkindik dep esepteımin. Sondyqtan ýaqytymdy tekke ketirgim kelmeıdi, – deıdi qumar oıynǵa ábden kúıgen keıipkerimiz.
Iá, bul bir ǵana adamnyń basynan ótken jaǵdaı.
Qomaqty salyq tóleıdi
Deı turǵanmen qumar oıyndy qoldaıtyn taraptyń da aıtar ýáji bar. Oıynhanalardyń ókilderi jyl saıyn memleket qazynasyna shamamen 10-13 mlrd teńge somasynda salyq túsiretinin aıtady. Sonymen qatar bul istiń tamyryna balta shabylsa, bizdiń nysandarymyzdy tunshyqtyryp tastasa, onda otandyq mekemelerdiń ornyn sheteldik oıynhanalar almastyrady dep dabyl qaǵyp otyr.
Al olar ınternet resýrsty paıdalanatyndyqtan, zańdy aınalyp ótý esh qıyndyqqa soqpaıtynyn jetkizdi. Tıisinshe syrttan aýdarylatyn salyq jóninde aıtýdyń ózi artyq. Osylaısha memleket kóleńkeli ekonomıkanyń qanat jaıýyna jol ashady deıdi otandyq býkmekerler. Budan qaldy jumyssyzdyq deńgeıi de azdap ósedi. О́ıtkeni atalǵan salada shamamen segiz ben on myńnyń aralyǵynda qazaqstandyq kúndelikti nanyn taýyp júr. Sondyqtan sarapshylar bul máselede basqa joldy qarastyrýǵa keńes beredi.
Endi shartaraptaǵy jaǵdaıdy saraptasaq. Qumar oıyn túrlerin damytyp, eldiń ekonomıkasyna da qyrýar tabys túsirip otyrǵan eń úlken mekemeler AQSh-ta shoǵyrlanǵany belgili. «AGA State of the States» basylymynyń esebinshe amerıkalyq oıynhanalar 2017 jyly 40 mlrd dollar kóleminde kiris tapqan.
Amerıkalyq basqa da kompanııalardyń ahýaly jaman emes kórinedi. Máselen, Nevadadaǵy kazınolar 2017 jyly 980 mln dollar shamasynda paıda taýypty. Amerıkadaǵy áıgili oıynhanalardyń deni Las-Vegasta ornalasqanyn eskersek, olardyń jyldyq tabysy 110,3 mln dollardy quraǵan.
Muhıttyń ar jaǵynda onlaın-kazıno jelisi de turaqty damyp jatyr. Dálirek aıtqanda, byltyr ınteraktıvti oıyn sektorynyń aqshalaı túsimi 2017 jylmen salystyrǵanda 28%-ǵa ulǵaıǵan.
Sarapshylar Azııa naryǵy da básekege túsetindeı deńgeıge jetkenin aıtady. Mysaly, 2018 jyly amerıkalyq Wynn oıyn operatorynyń Makaodaǵy bólimshesinde kiris dınamıkasy 187,4 mln dollar shamasynda baıqalypty. Makao bul ındýstrııanyń «Sary qurlyqtaǵy» ortalyǵy bolyp sanalady.
Kórshiles Reseı memleketinde oıynhana bıznesi negizgi 4 aımaqqa bólingen. Sochıdegi «Krasnaıa Polıanadan» ótken jyly Reseı qazynasyna 1, 47 mlrd rýbl salyq tússe, «Prımore» oıyn aımaǵynan 100 mln rýbl aýdaryldy. Bıyl bul soma – 110 mln rýblge artady dep kútilýde. Al «Iаntarnaıa» aımaǵynan sarapshylar 100 mln rýbl qarajat el bıýdjetine transfertteledi dep boljap otyr.
Qarap otyrsaq, qumar oıyndy zańmen rettep, eldiń ekonomıkasyna qyrýar tabys túsirip, júzdegen myń adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan elder bar eken. Alaıda, óz ózin ıgere almaı, oıynhanalardyń tabaldyryǵyn attaǵannan keıin «súrinip ketip, búlinip júrgen taǵdyrlar da» tolyp jatyr.
Jaqsylyq MURATQALI,
«Egemen Qazaqstan»
