Soprano-syńǵyr

 Án kóleńkesinde qalǵan altyn medal

Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynyń «menmin» degen mańdaıaldy ánshileri arhıvte jatqan ulttyq repertýardaǵy es­ki arııalardy birinen soń biri shyǵyp ańyratyp, jamyratyp oryndap jatyr. Sahna aına sekildi, opera ánshileriniń qalyń sho­ǵyry bir mezette dál osylaı birge shyǵýy sırek bolatyn jaǵ­daı, «Qazaq operasynyń anto­logııasy» atty konsert bas-aıaǵy bir saǵattyń aınala­synda «kimniń kim» ekenin ala­qanǵa salǵandaı aıqyndady da tastady. Daýys dıapazony jo­ǵary, sheberlik shyńyna qadam basqandary eń bıik notanyń ózin esh qınalmaı alyp, shyrqap turǵan ánine ózi de erkelep, eldi de elitip, erkin quıqyljytady. Endi biri qabaǵyn tars túıip, eki kózin shart jumyp, bir búıirin taıanyp turyp, al bir qolymen ishindegi ýysyna ilikpeı jatqan álsiz daýysty áreń degende ustap alyp, kómekeıden beri kúshpenen sýyryp alyp jatqandaı janyn sala yshqynady. Keıipkeriniń qaıǵysyn boıynan ótkizip jat­qandaı qınalǵan túr tanyt­qanymen, shyńdalmaǵan shıki daýys­tyń shyrqyn odan ári buzyp, qara terge túsip turǵa­nyn kórermen de «shyramytyp», dardaı aty bar darynǵa ishteı aıaýshylyq bildirip, shydam­dylyq tanytyp otyrdy. Osy keshte opera ónerindegi sheberlerden ońdy baǵasyn baıaǵyda-aq alyp, ózindik boıaýy bar daýysyn babyna keltirip, jyldarmen birge bıiktete bilgen Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri Gúlzat Dáýirbaeva vo­kaldyq tehnıkasynyń daraly­ǵymen, syńǵyrlaǵan soprano úniniń qýatymen tabıǵaty bólek ánshi ekenin kezekti ret dáleldedi.

Mańdaıynda «bolashaqta opera ánshisi bolady» degen ja­zýy bar kishkentaı shaqalaq Shym­kent qalasynda dúnıe esi­gin ashyp jatqan kezde, Ispa­nııada Monserrat Kabale, Más­keýde Elena Obrozsova men Irı­na Arhıpovalar, ózimizdiń Al­matyda Bıbigúl Tólegenova men Ermek Serkebaevtardyń ata­ǵy jer jaryp, opera óneriniń as­pandap turǵan shaǵy bolatyn. Kóp qursaq kótergeninen ne paıda, jórgeginen shyqpaı jatyp shetinep kete bergen balalarynan buıyrǵan jalǵyz jurnaq, bes qyzdan keıin zaryǵyp júrip qoly jetken jalǵyz ulyn ákesi men sheshesi bes kempirdiń borbaıynan ótkizip, yrymdap atyn Beskempir dep qoıyp, áldekimniń nazary túsip, taǵy da zar jylap qalamyz ba degen qorqynyshpen qulaǵyn tesip, syrǵa salyp, «bul ul emes – qyz» dep ósirgen áke­siniń tula boıy tuńǵyshy Gúlzatqa degen peıildiń qandaı bolatynyn ishteı shamalaı berýge bolatyn shyǵar. Erteli-kesh aınalyp-tolǵanǵannan basqa esh­nársege alańdamaıtyn atasy men ájesiniń, olardyń kózin ala bere emirenip esi shyǵatyn ákesi men anasynyń meıirimine shomylyp, baqyty men berekesi ortaımaǵan tolyqqandy otbasynda meılinshe erkelep ósken ol es bilgeli án aıtyp keledi. Ádemi qońyr barıton daýysy bola tura, janyn shúberekke túıip, jolynda qurban bolýǵa daıar ata-anasyna ánshiliktiń jolyn qýyp, alysqa uzap oqımyn degen armanyn da aıta almaı, aýyl tóńiregine jipsiz baılanyp qalǵan Beısen ákesiniń asqaq muratyn mektep bitirgen qyzy oryndaımyn degende, ómir boıy mádenıet basqarmasynda qyzmet etken ákesi qýanyp, bir­den kelisimin beripti. Fızıka men matematıkanyń esepterin jań­ǵaqsha shaǵyp, mektepti úz­dik bitirip alǵan altyn medali de, ózi sekildi dáriger bolady degen anasynyń úmiti de ánge degen qumarlyqtyń janynda jip ese almaıtyny bárine aıan bolǵan­dyqtan, jolyna eshkim tosqaýyl bolyp turmady da.

Baq bolyp kelgen – Batterflıaı

Boıynda jasyrynyp jatqan qasıet-qabiletin tanı almaı, ózin ózi ómirde taba almaı, adasyp árneniń basyn bir shalǵan adam jer betinde myń-mıllıon. Otyrsa da, oılansa da, aǵash basyna órmelep, esiginiń aldyndaǵy ala kúshigimen oınasa da, án aıtyp júretin Gúlzat óziniń án úshin jaralǵanyn bala kezinen bilip ósti. Gúlzattyń daýysyndaǵy erek­she reńkti birinshi bolyp baı­qaǵan ataqty professor Be­ken Jylysbaevtyń ózi boldy. Da­ýysyn únemi baqylaýda ustap, erkin basqara alatyndaı etip tárbıelegen ustazy Rahı­ma Jubatyrovanyń eńbegi de esh ketpedi. Ekinshi músheline deıin teatr stýdııasynda oqyp, hor­da jumys istep, konservato­rııa bitirip, munyń syrtynda turmys quryp, eki balanyń anasy bolyp úlgergen Gúlzat Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynyń esigin júreksine ash­qanda, kúrdeli jóndeýden ótken eńseli teatr ózgeshe keıipke enip, janǵa jaıly keremet ahýal ornap turǵan kez bolatyn.

Qudaı ońdaǵanda, keıbir án­shiler sekildi «juldyzdy sá­tin» saryla kútip, shymyldyq syr­tynda kóp otyryp qalǵan joq. «Bireýdiń ózi jaqsy, bi­reý­diń kózi jaqsy» degen py­sy­qaılardyń qaǵıdasyna pys­qyryp ta qaramaıtyn, tek kásibı ánshilermen jumys isteýdi daǵ­dysyna aınaldyrǵan áıgili mýzykant Renat Salavatov sol jyly Qazan teatrynan Qazaq­stanǵa bas dırıjerlikke arnaıy shaqyrylyp, tyńdaýǵa kelgen 49 ánshiniń ishinen ol Gúlzatty ǵana tańdap, teatrǵa jumysqa qabyldaıdy. Gúlzattyń taý sýyn­daı syńǵyr qaqqan móldir daýysynyń múmkindigine sengen R.Salavatov táı-táı basqan alǵashqy qadamyna dem berip, qoldan kelgen kómegin aıaǵan joq. Sodan bergi ýaqyt jıyrma jyldy artqa tastasa da, «Salavatov – meniń ónerdegi ákem» degennen jańylmaıtyny da sondyqtan. Kóptegen operalardy jattap, kún saıyn birneshe saǵat birge daıyndalyp, daýysynyń sharyqtap, shyńdalýy jolynda anasyndaı qamqor bolǵan konsertmeıster Gúlnar Jıdılova da odan kem eńbek sińirgen joq. Mysaly, 2 saǵat 40 mınýt júretin «Chıo-Chıo-San» operasyndaǵy basty ról­di oınaıtyn Gúlzattyń aıtatyn partııalarynyń úlesi 1 saǵat 40 mınýt. Kedeılikten amalsyz geısha bolýǵa kóngen, on bes jasynda aıaǵy aýyr bolyp, balasymen tastap ketken amerıkalyq ofıserdi jan-tánimen súıip, jolyn tosqan Batterflıaıdiń oqıǵasyna Gúlzat bar bolmysymen qulaı beriletin. О́zi de jas bosanyp, jumysqa endi shyqqan Gúlzat sahnada oınap turyp geı­sha­nyń qasiretin júreginen ótki­zetini sondaı, kózinen parlap aqqan jasyn kórermennen jasyra almaı, egilip turatyn.

«Esińde usta: júregiń ystyq, aqy­lyń salqyn bolsyn. Bul – óner. Keıipkermen birge ómir súrýdiń keregi joq, akterdiń min­deti – onyń ómirin sol qalpynda kórer­menge jetkizý» degen Sa­la­va­tovtyń keńesi áli kúnge qula­ǵynan ketpeıdi. Ras, bedeldi tul­ǵanyń bilip aıtqan keńesiniń áserinen be, álde talaı jyldardan beri ózi de taramystaı qatyp, tehnıkasyn shyńdap, tájirıbe tolyqtyrdy ma, burynǵydaı keıipkerdiń qaıǵysyna kóńili bosap, aǵyl-tegil jylaıtyn áde­­tin qoıǵan. Sol kezeńdegi ta­lant­tar shoǵyry qatarynda bol­ǵan KSRO halyq ártisi Roza Jama­novanyń súıip oryndaıtyn «menshikti» operasy «Chıo-Chıo-Sandy» ómir boıy ózi ǵana oryndap sheberliktiń shyńyna jetkenin bile tura, naǵyz oryndaýshysynan keıin bul obrazdy kim de bolsa oılanyp baryp oınaıtyn edi. Daýysy men jastyq jalynyna sengeni bolar, mahabbat pen qumarlyqtyń otyna órtengen keıipker janynyń tereńdigi men kúshin ustazynan kem oryndasa, uıatqa qalatynyn bilip, sol bıiktikti tómendetpeý úshin jas ánshi janyn saldy. Qatpar-qatpar qaıǵy men sordan jaralǵan Batterflıaı basyna baq bolyp keldi. Ata-anaǵa perzent qadirin bilgizer tuńǵysh bala qandaı ystyq bolsa, Gúl­zat úshin teatrda oınaǵan birin­shi róli Batterflıaı de dál son­daı qymbat hám qasterli. Eski operanyń jańa boıaýmen shyr­qalǵanyn bári estidi. Munyń Bat­terflıaıin bári de bir adamdaı moıyndady. «Chıo-chıo-san­syz» buryn qalaı ómir súrip kel­genimdi bilmeımin», deıdi Gúlzat. Álemdik mýzykanyń qol­qa-júregi ispetti Pýchchını – ánshi­niń ekinshi jartysy sııaqty, Mımı men Batterflıaıden basqa, Toska men Týrandotty da Gúlzat úlken mahabbatpen súıip oryndaıdy.

Qazaq qyzyna qushaǵyn ashqan  – Aspendos

Sahna jaratylǵaly beri ta­lap­tydan góri talanttyny kóbi­rek súıedi. Bekzat ónerdiń qıyn­dyǵy men qııa-jyqpylyn bir ánshideı meńgergen Gúlzat talan­tynyń arqasynda dúnıeniń tórt buryshyn aralap, alýan túr­li ult pen ulystardy bıik óne­­rimen tánti etip keledi. Qa­zan memlekettik opera teatry­men birge Gollandııaǵa gas­trol­­dik saparda bolsa, Ger­manııa, Vengrııa, Aýstrııa, Ita­lııa, Japonııa, Koreıa, Kıpr, Izraı­l sekildi memleketterge konserttik baǵdarlamamen bardy. Al Túrkııadaǵy alty opera teatry qaı kezde kelse de qu­shaǵyn aıqara ashatyn tól teatryna aınalǵany qashan. 13 000 kórermen otyratyn ashyq aspan astyndaǵy amfıteatr Aspen­dosta Aıda, Medeıa, Toska, Tý­randot bolyp bes ret án shyr­qa­ǵan jalǵyz qazaq qyzy ázirge Gúlzat qana. Kóbelek qanatynyń qaǵysy estiletin akýstıkasy aıyryqsha mýzyka alańyn Gúlzat ala-bóten jaqsy kóredi. Ińir túsip, juldyzdary jamyrap, qoıý qarańǵylyqpen qymtalǵan maqpal túnde jym-jyrt dalanyń jeńil ǵana jelpip ótetin jeline júzin tósep turyp, aspanǵa, aıǵa nazdana qarap salǵan ániniń árbir áýezi, keýdeni jaryp, kómekeıdi kerneı shyqqan kúshti daýysy kóne tastarǵa baryp soǵylyp, shaǵylysyp, qulaǵyna qaıta kelgende, qabiletiniń qaı jerge deıin jetetinin ózi de aına qatesiz sezinedi.

Umytpasa, jıyrma jyl buryn Máskeýdegi Úlken teatr­dyń sahnasyndaǵy Borıs Pokrovskııdiń sahnalaýyn­daǵy bir spektakl tolyqtaı qazaqstandyq opera ártisteriniń qatysýymen qoıyldy. Álem­degi eń úlken opera sahna­lary­nyń birinen sanalatyn Reseı astanasyndaǵy teatr qoıy­lymdaryn kirpik qaqpaı tamashalap, ár jańalyǵyn qalt jibermeı baǵalap otyratyn kásibı synshylar sondaǵy Gúl­zattyń Tatıanasyn kórip «Chaı­kovskııdiń ózi kórse, sózsiz rıza bolar edi» dep jazǵany bar eken. «Evgenıı Onegınde» One­gındi KSRO halyq ártisi Ermek Serkebaev aǵasy oınasa, Tatıanany qulaqqa jaǵymdy, kúmis qońyraýly únimen Gúlzat oryndaıtyn edi. Suńǵaq boıly Gúlzatqa qaljyńbas Ermek aǵasy qarap júrmeı «Bolshaıa» dep at qoıǵan kórinedi. Sol kúnderde renjigen keıip kór­setip «qoıyńyzshy» dep bur­tıǵanmen, qazir «Kak ty ne ponımaesh? Ty je bolshoı chelovek, bolshaıa pevısa» dep arqasynan qaǵatyn aǵa alaqanynyń tabyna jylynyp júrgendeı saǵynyshpen eske alady.

Opera óneri ótken ǵasyr­daǵydaı tamaǵyn jibitý úshin shıki jumyrtqa ishetin nemese eki ezýi eki qulaǵynda, qolyna shymyrlaǵan aqqaınar toly bokaldy ustap alyp «Travıatany» oınaqtata oryndap shyǵatyn eski shekpenin ústinen áldeqashan sypyrǵan. Onyń ornyn eń myq­ty ustazdardan sabaq alyp, eń úlken álemdik sahnalarda án salý­ǵa asyqqan, án aıtqan saıyn ashy teri alynyp, órge qaraı ór­shelene shabatyn júırikter basyp, operanyń jańa dáýirin baıaǵyda bastap jibergen.

Gúlzattyń aıtýynsha, opera degenniń ózi aýdarǵanda «qıyn jumys»degen maǵyna beredi. Qıyn jumys ekenin bile tura, aılar boıy basqa tilde jazylǵan qulash-qulash mátinderdi jattap, kún saıyn birneshe saǵattyq repetısııa jasap, keshkisin sahnalas seriktesimen birge, obrazǵa enip, osynyń bárin aýqymdy orkestrge ilesip, úı­lesim taýyp aıtý úshin jan­keshtilik kerek. Bıik ónerdi ba­ǵyndyrǵysy keletinderdiń barlyǵynyń esil-derti Eýropa, búkil shyǵarmashylyǵyna qoıy­latyn maıly núkte – Eýrop­daǵy ataqty teatrlarmen myń­­da­ǵan dollarlyq kelisim shart­qa qalaıda qol jetkizip, me­gajuldyzdardyń sapynda tu­ryp bir sahnada án salý árip­tes­te­riniń basty armanyna aı­nal­ǵan. Qaı teatrda jaqsy ánshi bolsa, sol teatrdy ıiskep taýyp, ıilip-búgilip usynys bildiretin opera ımpresarıolarynyń bir­nesheýi Gúlzatty da óz teatrlaryna jumysqa shaqyrǵan bolatyn. Biraq Gúlzat úshin qustyń uıasyndaı jyp-jyly otbasyn qıyp, sonaý О́ner stýdııasynda júrip tanysyp, turmysqa shyqqannan ómirdiń ystyq-sýyǵyn birge kórip kele jatqan jan jary Qoıshybek Káribaev pen ul-qyzyn Qazaqstanǵa qaldyryp, alysqa ketý aqylǵa syımaıtyndaı kórinip, bárinen sypaıy bas tartty. Buǵan jáne eshqashan ilki sát ókinip kórgen emes. Qıyn óner bolǵanymen, ánshi baqytynyń reseptisi óte qara­paıym – shyrqaǵan arııalaryna kórermen rızashylyqpen qol soǵyp, «Bravo!» dep baǵa bergen saıyn, soprano saýlaǵan kó­meıine kúsh bitkendeı kelesi spek­takldiń daıyndyǵyn qa­nat­tana qolǵa alady.

ALMATY