Jyr alyby Súıinbaı babamyzdyń ámbege aıan osy tórt shýmaǵy oıǵa oralǵan saıyn kez kelgen qazaq balasynyń kóz aldyna ózi biletin jaqsy azamat, jaqsy aǵa, jaısań minez erlerdiń beınesi keletin bolar. Aqyn babamyz dala qazaǵynyń jaqsylyq jaıly bar paıymyn tórt aýyz sózben túıindeı salǵan. Qarapaıym halyq tilimen órilgen óleńniń áseri qandaı deseńizshi...Oqyǵan adam oısha óziniń aýyl aımaǵynan,tóńireginen, qoǵamdaǵy ortasynan óleńdegi beınege saı tulǵalardy izdeı jóneledi.
Qaýym bolyp ómir súrgen soń jamandy kóresiń de, jaqsynyń parqyna barasyń. Bala kúnimizde áke-sheshelerimizdiń keıbir ini-baýyrlaryna «aınalaıyn, jaqsynyń tuıaǵy ǵoı» dep súısinip otyrǵanyn talaı estıtinbiz.
Sonda jaqsy qaısy, jaman qaısy, anyq ajyratyp bilmesek te, ózimizshe bala qııalmen bul kisiniń atalary ertegi qaharmandaryndaı alyp adamdar bolǵan ǵoı dep oı túıetin edik. О́se kele uqtyq mánisin. Jaqsy adam bolmaqtyń ózi naǵyz alyptyq eken. Endi mine ózim de jigit aǵasy jasyna jetip, ómirimniń búgingi bıiginen kóz tastasam, bala qııalymyzdaǵy sol alyptar qazir ortamyzda júrgen jaqsy aǵalarymyz eken.
О́ıtkeni es bilgeli jaqsy atyn ǵana estip, ushyrasqanda jaqsylyǵyn kórgen aǵalarymyz bar. Men úshin sondaı alyp tulǵaly aǵalardyń biri de biregeıi – Sháripbek Jamalbekuly. Ákesi – Jamalbek atamyzdyń da ómir joly erlikke toly bir tarıh. Uly Otan soǵysynyń qan maıdanynda júrip bir aıaq, bir qolynan aıyrylǵan qazaq jigiti elge oralýǵa namystanyp, gospıtaldan shyǵyp kele jatqan jolda Reseıdiń bir qalasynda qalyp qoıady. Ápkesi artynan izdep júrip taýyp, aýylǵa alyp keledi. Endi qalaı ómir súremin dep júrgen sol kezdegi Jamalbekten jeti ul, eki qyz ómirge keledi. Olardan búginde 45 nemere, 102 shóbere, 8 shópshek órbigen Jamalbekovter degen úlken áýlet paıda boldy. О́zi qaısarlyqpen ómir súrgen, sol kezdegi Shymkent oblysy, Alǵabas aýdanynda birneshe sharýashylyqtar men aýyl keńesterin basqarǵan. Jamalbek atanyń úıi búkil aýdan, oblys basshylary túsetin kıeli shańyraqqa aınalady. Sol kıeli shańyraqta 40-shy jyldardyń sońynda Sháripbek aǵa ómirge keldi.
Búkil elde soǵystyń jalyny sharpymaǵan shańyraq kemde-kem edi. Soǵystan keıingi tarshylyq. Ol kezdiń balasy toıyp tamaq iship, qanyp oıyn oınamaǵany aıdan anyq. Áıteýir qazaqy aǵaıyngershilik pen joqshylyq kezge tán jomarttyqtyń arqasynda ósip jetildi ol urpaq. Kóshten ozbady, kópten qalmady deıtindeı qońyrqaı bir tirlik. Sháripbek Jamalbekulynyń da balalyq shaǵy, jastyq dáýreni sol bir qıyn-qystaý kezeńge dóp keldi. El qatarly jetti, bilim aldy. Jasynan el ómirine etene aralasty. Alǵan bilimi men alǵyr mineziniń arqasynda orda buzar otyzǵa jetpeı-aq aýdandyq, oblystyq deńgeıde kooperasııa salasynda jaýapty qyzmetterdi atqardy. Sol kezdegi keńestik júıede kooperasııa ekonomıka men saýda-sattyqtyń kúre tamyryndaı bolǵany aıan. Ol kezde búkil óndiris kooperasııanyń tóńiregine shoǵyrlanatyn. Elden ónim jınaıtyn da, shıkizatty alyp kelip qaıta óńdeýden ótkizetin de, ony halyqqa jetkizetin de sol tutynýshylar kooperasııasy bolatyn. Qazirgi aýyl sharýashylyǵyna jetpeı jatqan daıyn ónimdi tutynýshyǵa jetkizý júıesi sol kezde damyǵan bolatyn. Tutynýshylar kooperasııasyn basqaratyn adam ámbebap maman bolýy kerek-tuǵyn. О́ndiristen de, aýyl sharýashylyǵynan da, saýda-sattyqtan da habary bolmasa, ol salanyń basshysy bolý múmkin emes tuǵyn. Sháripbek Jamalbekuly dál sondaı saıypqyrandyǵynyń arqasynda sol salada tabany kúrekteı 30 jyl basshylyq qyzmet jasady.
Odaq ydyrap, Odaqpen birge kooperasııa da ydyrap jatqan ýaqytta oblystaǵy kúretamyrly mekemelerdi taratpaı, qanshama adamnyń jumys ornyn saqtap qaldy.
Qazir zaman ózgerdi, júıe jańardy. Keıingi urpaqqa kelmeske ketken keńestik júıeniń sıpatyn sózben túsindirip jetkizý qıyn. Tipti múmkin emes dese bolady. Jańa dáýirdiń perzentteri jetistikke jetýdiń jańasha krıterılerin belgilep alǵan syńaıly. Qazirginiń qaharmandary da basqa. Bilgir, alǵyr, jan-jaqty, álemniń aldyńǵy qatarly ýnıversıtetin támamdap, shet tilderin erkin meńgergen top menedjerlerdiń dáýiri týdy bul kúnde. Kúrmeýi qıyn kúrdeli salalardyń bilikti mamandardyń qolynda bolǵany jaqsy ǵoı árıne. Bir ókinerligi, sol top menedjerlerdiń keıbiriniń óz ózine mıllıondap aılyq taǵaıyndap alyp, memlekettiń múlkin ákesinen qalǵan dúnıedeı shashatynyn kózben kórip, qulaqpen estip te júrmiz. Al endi keńestik kezde bútindeı bir aýdannyń, oblystyń kooperasııa sharýashylyǵyn urshyqsha ıirgen Sháripbek Jamalbekuly sııaqty aǵalarymyzdyń qazirgi top menedjerlerden qaı jeri kem?.. Iá, Shákeńder sol dáýirdiń kóshin órge súıregen naǵyz top menedjerler edi. Bálkim qazirgideı álemdi aralap, til meńgerip, tehnologııa tanymaǵan bolar. Oǵan júıe mursat bermedi. Biraq Sháripbek aǵamyz iskerliktiń álippesin dala deıtin danagóıden úırengen. El ishi, aǵaıynnyń arasy onyń eń alǵashqy menedjerlik mektebi bolǵan.
Qandaı qyzmette júrse de, halyqtan, qarapaıym tutynýshydan arasy alshaqtaǵan emes. Eldiń múlkin shashqan joq, talan-tarajǵa salǵan joq, halyqqa, ujymǵa paıdaly tirlik jasady.
Jalpy, osy Shákeńderdiń býyny óte eńbekqor, tegeýrindi, qýatty býyn boldy. Jetpisinshi jyldary eldegi ǵylym men óndiristiń damýy, qoǵam ómiriniń ár salasyndaǵy órleý sol azamattardy jastaıynan synǵa salyp, shyńdady, shynyqtyrdy. Tarıhymyzdy qansha synaǵanymyzben ótken júz jyldyqtyń 60-70 jyldaryndaǵy jas býynnyń boıyndaǵy ıntýzıazm men erekshe eńbekqorlyqty joqqa shyǵara almaspyz. Abaı atamyzdyń «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Eńbegiń men aqylyń eki jaqtap», deıtin aqlıqaty sol dáýirdegi talaby bar jas býynnyń basty uranyna, negizgi ómirlik qaǵıdasyna aınalǵan syńaıly.
«Eńbekqorlyq – jomarttyqtyń ekinshi aty» desedi shyǵys ǵulamalary. Ejelde Atymtaı jomarttan «О́mirińizde ózińizden asyp túsken jomart adamdy kezdestirdińiz be?» dep suraǵan eken bir dıýana. Sonda Atymdaı jomart: «Atymtaı jomart atymdy taǵy bir márte áıgileıin dep bir qalanyń halqyn bir aı boıy ishkizip, jegizip, ashyn toıdyryp, jalańashyn kıindirip, shúlen berdim. Qalanyń búkil halqy bir aı boıy tegin bergen asymdy iship, Atymtaı jomart degen atyma qanyqty. Biraq sol bir aıda sypyrǵy túıýdi kásip etken bir dıýana meniń jaıǵan mol dastarqanymnan birde-bir ret kelip dám tatpady. Kóshimdi túzep, qaladan ketkeli jatqanda álgi dıýanany aldyryp, «Men áıgili Atymtaı jomartpyn. Bir aı osy shahardyń halqyna as berdim. Jalǵyz sen kelmediń. Ne qylǵan adamsyń?» degenimde, álgi adam: «Bir túıir nanyn aq, adal eńbegimen taýyp jegen adamǵa eshbir jomarttyń syı-sııapaty kerek emes», dep jaýap berdi. О́mirimde jomarttyǵymen menen asyp túsken sol sypyrǵy túıýshi dıýana ǵana», degen eken. Rasynda, shyn jomarttyq bergenmen ólshenbese kerek. Kisi aqysyn jemeı, aq sóılep, adal júrý de márttiktiń myń belgisiniń biri. Bul qasıet eńbegimen eline jaqqan erlerdiń boıynan ǵana tabylady.
Shákeń qazirgi zamannyń da kásibin eren meńgergen úlken kásipker. Jáı ǵana alyp-satýmen aınalysatyn kásipker emes, ónim óndiretin, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeıtin óndirisi bar kásipker. Qanshama azamatqa jumys ornyn ashyp, nápaqasyn taýyp berip otyrǵan kásipker, kóptegen mádenıet, sport maıtalmandaryn jaryqqa shyǵarǵan mesenat, oblystyń Azamattyq alıansyn, Nur Otan partııasy oblystyq fılıalyn basqarǵan qoǵam qaıratkeri, Túrkistan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, oblystyń, Báıdibek, Maqtaaral aýdandarynyń Qurmetti azamaty.
Sháripbek aǵa janyna jaqqan adamyna jalǵyz atyn mingize salatyn jaısań jan. Qonaqjaılylyǵy men kópshildigi de elge ańyz bop taraǵan. Qaıda júrse de jaqsy men jaısańdardyń basyn qosyp, bútindi baǵalap, úzilgendi jalǵaı biletin dala dıplomaty dersiń.
Qyzmet babymen toqaılasqan el azamattary da aǵanyń osy bir qasıetin erekshe atap júredi. Shákeńniń ózinen kishige degen izeti erekshe.
Suhbattas bola qalsań, sypaıylyq pen syılastyqtyń sabaǵyn alǵandaı kúı keshesiń. Bul eshbir kitap, dúnıeniń eshbir áıgili ýnıversıteti bere almaıtyn erekshe tálim.
Qazirgi tańda Sháripbek Jamalbekuly jetpistiń bıigine jetip, urpaq tárbıelep, nemere, shóbere súıgen ardaqty áke, asqaraly ata. «Adam urpaǵymen, aǵash japyraǵymen» degen elimiz Shákeńdeı ardaqtylardy japyraǵy jaıqalǵan, tamyry tereń, eńsesi bıik, alyp báıterekke teńegen. Ámanda aǵamyzdyń izin jalǵap, isinen úlgi alǵan úrim-butaqtary dál ózindeı máýeli báıterektiń saıasynda jaıqalyp ósip, jarqyn ǵumyr keshsin.
Álı BEKTAEV,
Parlament Senatynyń depýtaty, «Aýyl» partııasynyń tóraǵasy
